Nöbet Ücretlerinde Üst Sınır Kalktı! Peki Geçmişe Dönük Nöbet Ücretleri Talep Edilebilir Mi?

Anayasa Mahkemesi’nin 10 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/89 Esas 2025/243 Karar sayılı 26 Kasım 2025 tarihli kararı ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ek 33. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinde sağlık personelinin nöbet ücretlerine üst sınır getiren hüküm iptal edilmiştir. İptal edilen hüküm, sağlık çalışanlarının haftalık çalışma süresi dışında tuttukları nöbetler için ödenecek ücretlere aylık bir üst sınır getiriyordu. Bu sürelerin üzerinde nöbet tutulsa dahi personele herhangi bir ücret ödenmiyor ve karşılığında izin de kullandırılmıyordu.

Anayasa Mahkemesi, iptal kararını temel olarak Anayasa’nın 18. Maddesinde düzenlenen “Zorla Çalıştırma ve Angarya Yasağı”na dayandırmıştır. Karara göre sağlık hizmetlerinin kesintisiz sürmesi için nöbet tutulması makul görülse de bu çalışmanın bir üst sınır olmaksızın ücretlendirilmemesi, çalışana orantısız bir külfet yüklemektedir. Nöbet yükümlülüğü nedeniyle personelin dinlenme hakkı kısıtlanmaktadır. Bu kısıtlamanın ancak uygun bir ücret ödenerek telafi edilmesi durumunda kamu yararı ile kişi hakları arasında denge kurulabilir.

Öte yandan bu hukuki gelişme, sadece geleceğe yönelik bir düzenleme değişikliği değil, aynı zamanda geçmişte anayasaya aykırı sınırlamalar nedeniyle eksik ödenmiş veya hiç ödenmemiş nöbet ücretlerinin tazmini noktasında geniş çaplı bir hukuki süreci tetiklemiştir.

Geçmişe Yönelik Nöbet Ücretleri Talep Edilebilir Mi?

Anayasa Mahkemesi kararından sonra geçmişe dönük alacaklarını talep etmek isteyen sağlık çalışanlarının karşılaşacağı en kritik hukuki düzenleme, eksik ödemelerin tamamlanması talebinin ne kadar süreyle geriye gidebileceğidir.

Geriye Dönük Nöbet Ücretleri Taleplerinde Danıştay Görüşü

İdari yargı pratiğinde, geçmişe yönelik nöbet ücreti hak taleplerinde en önemli sorun Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun (İDDK) 2020/152 E. ve 2020/160 K. sayılı kararıdır.

Danıştay, her bir bordronun ayrı bir idari işlem olduğunu ve sağlık çalışanının bu işleme karşı 60 gün içinde idari başvuruda bulunarak bunun reddi halinde idari yargıda dava açması gerektiğini mütalaa etmekte ve bu görüşünü idari istikrar ilkesine dayandırmaktadır. Buna göre sağlık çalışanı her ayın bordrosunu takip etmeli ve eksik yatan nöbet ücretini ilgili ay bakımından 60 günlük süre sınırına bağlı kalarak talep etmelidir. Süresinde itiraz edilmeyen ve idari başvuruya konu edilmeyen bordrolar ise idari istikrar ilkesi gereğince kesinleşmiş idari işlem olarak kabul edilmektedir. Sendikalar tarafından hazırlanan dilekçe örneklerinde de bu 60 günlük sürece atıf yapılarak geçmiş hak edişlerin iadesinin istendiği görülmektedir.

Bu bağlamda idareye müracaat tarihinden geriye doğru en azından 60 günlük süreyi kapsayan ödemelerin iadesi mümkün görülmektedir. Danıştay İDDK kararına paralel şekilde, yapılan başka bir başvuruda İzmir Bölge İdare Mahkemesi, icap nöbeti ücreti taleplerinde bu 60 günlük süreyi esas alan emsal bir karar vererek, bu sınırın aşılmasını hukuka uygun bulmamıştır. Yine Konya 3. İdare Mahkemesi de başvurudan geriye doğru 60 günlük hak edişin ödenmesine hükmetmiştir.

AYM İptal Kararının Görülmekte Olan Davalara Etkisi

Anayasa’nın 153. maddesinde yer alan “İptal kararları geriye yürümez” hükmü, kesinleşmiş idari işlemleri koruma altına almaktadır. Öte yandan AYM iptal kararları, yayımlandığı tarihte henüz kesinleşmemiş (derdest) tüm uyuşmazlıklarda uygulanmak zorundadır. Eğer bir sağlık personeli, karar öncesinde dava açmışsa, mahkemeler artık AYM’nin iptal kararını esas alarak iptal edilen nöbet süre sınırı dikkate alınmaksızın ödeme yapılması yönünde karar vermelidir.

İdari Başvuru ve Dava Usulü

2026 yılı itibarıyla güncellenen İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ışığında süreç şu şekilde işletilmelidir:

• İdari Başvuru (İYUK m. 10): Personel, öncelikle görev yaptığı kuruma yazılı bir dilekçe ile başvurarak, AYM kararı uyarınca geçmişte ödenmeyen nöbet ücretlerinin hesaplanarak ödenmesini talep etmelidir.
• Süreler: İdare, kendisine yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap vermelidir. Cevap verilmemesi zımni ret sayılır ve dava açma hakkını başlatır.
• Faiz ve Enflasyon: Yoksun kalınan haklarda yasal faiz uygulanır. Mahkeme içtihatlarına göre, mülkiyet hakkı kapsamında “tam iade” ilkesi gereği, ücretin enflasyon karşısındaki değer kaybı da tazminat olarak talep edilebilmektedir.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, söz konusu sınırlamanın sağlık çalışanlarına angarya teşkil edecek düzeyde bir yük getirdiğine kanaat getirerek ilgili hükmü oybirliğiyle iptal etmiştir. Bu kararın ardından, sağlık çalışanlarının belirlenen sınırların (60 veya 130 saat) üzerinde tuttukları nöbetler için de ücret alma hakkı doğmuş bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından verilen iptal kararlarının geçmişe dönük ödemeler üzerindeki etkisi de ayrıca değerlendirilmelidir. Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca, “İptal kararları geriye yürümez”. Bu genel kural, iptal edilen bir kanun hükmüne dayanarak geçmişte yapılmış işlemlerin kendiliğinden geçersiz hale gelmeyeceği anlamına gelir.

Eğer bir sağlık çalışanı, nöbet ücreti üst sınırının aşılması nedeniyle daha önce bir dava açmışsa ve bu dava henüz sonuçlanmamışsa (derdest ise), mahkemeler AYM’nin iptal kararını dikkate almak zorundadır. Çanakkale 2. İdare Mahkemesi gibi “itiraz yolu” ile AYM’ye başvuran veya benzer konuda davası süren kişiler, iptal edilen sınırlama olmaksızın haklarını alabilirler. İptal kararı, görülmekte olan tüm davalarda “anayasaya aykırı hükmün uygulanamayacağı” ilkesi gereği sonuç doğurur.

Yapay Zekâ Terapist Olabilir mi? AI ile Psikolojik Destek, Riskler ve Hukuki Sorumluluk

Geçmişte nöbet tutup da 130 veya 60 saatlik sınırı aştığı için ücreti ödenmeyen, ancak bu duruma karşı süresi içinde (idari başvuru ve dava açma süreleri) itiraz etmemiş olanlar için durum daha karmaşıktır. İptal kararları geriye yürümediği için, süresi geçmiş ve kesinleşmiş idari işlemler (geçmiş aylardaki eksik ödemeler) kural olarak kendiliğinden tazmin edilmez.Ancak, hukuka ayk ırılığı AYM kararıyla tescillenmiş bir konuda, zamanaşımına uğramamış olan nöbet alacakları için idareye yeni bir “hak ihlalinin giderilmesi” başvurusu yapılabilir, ret halinde yargı yoluna başvurabilir. İdari başvuru ile 60 günlük dava açma süresi uzatılabilir.

YORUMUNUZ VAR MI?

Label

İsim*

Email*

Δ

Label

İsim*

Email*

Δ

0 Yorum

Inline Feedbacks

Tüm yorumları gör