Kan şekeri nedir? Nasıl ölçülür? Yüksekliği ve düşüklüğü neden olur?

Kategori: Diyabet, Sağlık Sözlüğü Print

Kan şekeri (glukoz), vücudun ana enerji kaynağıdır; özellikle pirinç, patates, ekmek, meyveler gibi karbonhidrat içeren besinlerden alınır. Kan şekeri seviyesinin normalın altında (hipoglisemi) ve normalin üstünde (hiperglisemi) olması pek çok sağlık sorununa neden olabilir. Örneğin diyabet hastalığı, glukoz seviyesinin çok yüksek olması nedeniyle gelişir. Ayrıca insülin kullanan hastalarda kan şekeri düşüklüğü de görülebilir. Diyabet tedavisinin amacı kandaki glukoz seviyesini normal aralıklarda tutmaktır. Çok şiddetli durumlar dışında basit uygulamalarla bu sağlanabilir. Eğer diyabet hastasıysanız kan şekerinizi her gün birkaç kez kontrol etmeniz, ilaç kullanmanız ve özel bir diyet uygulamanız gerekebilir.

Kan şekeri nedir?

Kan şekeri (glukoz), kanda bulunan şekerdir. Bu şekeri yiyeceklerden ediniriz ve vücudun ana enerji kaynağıdır. Karbonhidratlar (pirinç, ekmek, meyve ve sebzeler, vb.) vücudun ana glukoz kaynaklarıdır. Hücrelerin enerji için glukoza ihtiyacı vardır. Yiyeceklerden alınan glukoz kan dolaşımı aracılığı ile tüm hücrelere taşınır. İnsülin (pankreasta üretilen bir hormon), hücrelerin enerji için glukoz kullanmasına yardımcı olur.

Glukoz nedir, neye yarar? Düşmesi ve yükselmesi tehlikeli mi?

Vücut, ihtiyacı olandan fazla glukoz aldığında bunu daha sonra enerji olarak kullanmak için karaciğerde ve kaslarda depolar veya yağa dönüştürür. Eğer alınan glukoz yeterli değilse vücut normal işlevlerini yerine getiremez.

Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi)

Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi), kandaki şeker seviyesinin normal değerlerin altına düşmesi durumudur ve hemen tedavi edilmezse tehlikeli olabilir. Çoğunlukla insülin kullanan diyabet hastalarında görülür.

İnsülin kullanmaya ihtiyacı olmayan insanlar normal seviyeyi korumak için yeterli glukoza sahiptir ve gerekli durumlarda karaciğer glukoz üretebilir. Ancak insülin kullananlarda çok fazla ilaç almak, öğün atlamak, az yemek veya fazla egzersiz yapmak gibi durumlar kan şekerinde düşüklüğe neden olabilir.

Hipoglisemi nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Kan şekeri düşüklüğü belirtileri

  • Aç hissetmek
  • Terlemek
  • Baş dönmesi
  • Karıncalanma hissi
  • Titreme ve çarpıntı
  • Halsizlik
  • Solgun görünme
  • Ruh hali değişiklikleri (ağlama, kolay sinirlenme, karamsarlık vb.)

Eğer müdahale edilmezse daha ciddi belirtilere neden olabilir. Örneğin;

  • Bulanık görme
  • Konsantrasyon zorluğu
  • Bilinç bulanıklığı ya da nöbet
  • Anormal davranışlar (konuşma bozukluğu, sakarlık vb.)
  • Uyku hali ya da uyumak
  • Bayılmak

İnsülin nedir, ne için kullanılır? İnsülin direncinin belirtileri ve tedavisi

Kan şekeri nasıl yükselir?

Kandaki şeker seviyesi düştüğünde, karbonhidrat içeren yiyecekler tüketmek gerekir. Eğer diyabet hastasıysanız yanınızda her zaman yedek karbonhidratlı atıştırmalıklar (diyet bisküvi, taze veya kuru meyve, meyve suyu, tuzlu kraker, kurabiye vb.) bulundurun.

Eğer hipoglisemi çok şiddetliyse ve hızla yükseltilmesi gerekiyorsa glukoz tabletleri işe yarayabilir. Hedeflenen karbonhidrat miktarı 15-20 gramdır, tabletleri almadan önce buna dikkat edin. Atıştırmalıklardan ya da glukoz tableti aldıktan sonra 15 dakika kadar bekleyin ve kan şekerinizi ölçün. Eğer yükselmemişse 15-20 gram kadar daha karbonhidrat alın ve normal seviyeye ulaşana kadar bu işleme devam edin.

Kan şekeri yüksekliği (hiperglisemi)

Kan şekeri yüksekliği (hiperglisemi), kandaki şeker seviyesinin normal değerlerin üstünde olmasıdır. Tip 1 ve tip 2 diyabet hastalarında ve gestasyonel diyabet (gebelik diyabeti) hastalarında yaygın olarak görülür.

Diyabet tedavisinde amaç kandaki glukoz seviyesini mümkün olduğunca normale yakın tutmaktır. Ancak tedaviye rağmen yine de kan şekeri yükselebilir. Hafif ataklar çoğu zaman kolayca tedavi edilebilir ancak glukoz çok yükseldiyse diyabetik koma (ketoasidoz) ya da aşırı su kaybı gibi hayati tehlike yaratabilecek durumlara neden olabilir.

Kan şekeri yüksekliği belirtileri

  • Baş ağrısı veya farklı ağrılar
  • Aşırı susuzluk veya açlık hissi
  • Sık idrara çıkma
  • Uykulu veya halsiz hissetmek
  • Bulanık görmek
  • Dikkat dağınıklığı
  • Ağız kuruluğu
  • Şişkinlik hissi
  • Yaraların geç iyileşmesi

Hiperglisemi nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Kan şekeri nasıl düşürülür?

Eğer diyabet hastasıysanız ve kan şekerinizin yükseldiğinden şüpheleniyorsanız kan şekerinizi ölçün ve doktorunuzu arayın. Doktorunuz size bazı tavsiyelerde bulunacaktır. Örneğin:

  • Beslenme değişikliği: Kan şekerinin yükselmesine neden olan kek, kurabiye gibi şekerli yiyecekler veya şekerli içeceklerden kaçınmanız gerekir.
  • Bol su içmek: Su içmek, fazla şekeri idrar yoluyla vücuttan atmaya ve eğer dehidrasyon (su kaybı) durumunuz varsa bunu gidermeye yardımcı olur.
  • Keton testi: Tip 1 diyabet hastasıysanız ve kan şekeriniz 250 mg / dL’den fazlaysa, diyabetik ketoasidoz endişesinden dolayı doktorunuz keton için idrar veya kan testi isteyebilir.

Keton nedir? Neden yükselir? Belirtileri, testi ve tedavisi

  • Düzenli egzersiz: Yürüyüş ya da yüzme gibi vücudu çok hırpalamayan egzersizler hem kilo vermenize yardımcı olur hem de kan şekerini düşürebilir (Eğer idrar ya da kan testinde keton bulunursa egzersiz yapmamanız gerekir).
  • İnsülin doz ayarı gerekebilir.
  • Doktorunuz kan şekerinizi daha sık ölçmenizi önerecektir.

Diyabetik ketoasidoz (DKA) nedir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Eğer hiperglisemi ile birlikte karın ağrısı, ishal, hızlı nefes alma, yüksek ateş, baş ağrısı, çarpıntı ya da uyanık kalma zorluğu gibi belirtiler yaşıyorsanız diyabetik ketoasidoz (koma) veya hiperosmolar hiperglisemik durum gibi daha ciddi bir durum yaşıyor olabilirsiniz. Derhal doktorunuzu arayın ve size en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

Tip 2 diyabet nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Kan şekerinin normal değeri

Hedeflenen glukoz seviyeleri herkes için farklı olabilir, ancak genel olarak:

Normal açlık kan şekeri değerleri

  • Diyabetsiz kişiler için: 70-99 mg / dl (3.9-5.5 mmol / L)
  • Diyabet hastaları için: 80-130 mg / dl (4.4–7.2 mmol / L)

Normal tokluk kan şekeri değerleri

Yemeklerden 2 saat sonra:

  • Diyabetsiz kişiler için: 140 mg / dl’den az (7.8 mmol / L)
  • Diyabet hastaları için: 180 mg / dl’den az (10,0 mmol / L)

Normal HbA1c değerleri

  • Diyabetsiz kişiler için: % 5.7’den az
  • Diyabet hastaları için: % 7,0’dan az

Kan şekeri ölçümü

Diyabet hastaları için kan şekerinin normal seviyesini bilmek ve düzenli ölçüm yapmak çok önemlidir. Evde kan şekerini düzenli olarak izlemek için bir elektronik kan şekeri ölçüm cihazı veya sürekli glukoz ölçüm monitörü (CGM) kullanabilirsiniz. Ayrıca ortalama kan şekerinizin ne olduğunu görmek için birkaç ayda bir randevu alarak hemoglobin A1c (HbA1c) testi yaptırabilirsiniz.

Düzenli ölçüm, kullandığınız ilaçların etkisini ölçmeye ve kan şekerinizin yükseldiğini veya düştüğünü tespit etmeye yardımcı olabilir.

HbA1C testi nedir? Nasıl yapılır? Hemoglobin A1C ne işe yarar?

Kan şekeri ne sıklıkla ölçülür?

Ölçüm sıklığı genellikle diyabetin tipine ve tedavi planına göre belirlenir.

Tip 1 diyabette kan şekeri ölçümü

Tip 1 diyabet hastalarının günde 4-10 kez ölçüm yapmaları gerekebilir. Belirlenen ölçüm zamanları genellikle şöyledir:

  • Yemeklerden ve atıştırmalıklardan önce
  • Egzersiz öncesi ve sonrası
  • Yatmadan önce
  • Bazen gece boyunca

Hastalık durumunda, günlük rutin değişikliklerinde veya yeni bir ilaca başlandığında ölçüm sıklığı artabilir.

Tip 2 diyabette kan şekeri ölçümü

  • İnsülin kullanan tip 2 diyabet hastalarında insülin türüne ve miktarına bağlı olarak günde birkaç kez ölçüm gerekebilir. Ölçümlerin genellikle yemeklerden ve yatmadan önce yapılması önerilir.
  • Eğer orta seviye veya uzun etkili insülin kullanıyorsanız, sadece kahvaltı ve akşam yemeğinden önce ölçüm yapmanız yeterli olur.
  • Tip 2 diyabeti insülin dışı ilaçlarla veya sadece diyet ve egzersizle yönetiyorsanız, kan şekerinizi günlük olarak test etmeniz gerekmeyebilir.

Sürekli glükoz ölçüm monitörü

Sürekli glukoz ölçüm monitörü cildin altına yerleştirilmiş bir sensörle kan şekerini birkaç dakikada bir ölçer. Sensörlerin birkaç haftada bir değiştirilmesi gerekir. Özellikle tip 1 diyabet hastaları tarafından tercih edilen bir cihazıdır.

Karbonhidrat nedir? Hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve zararları

En yeni tip cihazlarda vücuda takılan bir verici, kan şekeri bilgilerini sensörden bir akıllı telefon uygulamasına gönderir. Hatta bazı cihazlarda bir alıcı cep telefonuna sürekli veri gönderir ve kan şekeri çok hızlı yükselir ya da düşerse alarm çalar.

Bazı ilaçlar glükoz ölçüm monitörünün sonuçlarını etkileyebilir. Böyle bir durumda standart bir ölçüm cihazıyla ikinci kontrolü yapmanız gerekebilir.

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla