DEHB Nedir? Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Tür Sorunlara Neden Olur?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocukluk çağında başlayan ve çoğu zaman ergenlikte, hatta yetişkinlikte etkileri süren nörogelişimsel bir bozukluktur. “Nörogelişimsel” demek, çocuğun beyninin dikkat, hareketlilik, dürtü kontrolü, planlama ve kendini yönetme sistemlerinin gelişiminde farklılık olması demektir. Yani DEHB, çocuğun “istemediği için yapmadığı”, “şımarıklık yaptığı” ya da “ailesi yeterince disiplinli olmadığı” için ortaya çıkan bir durum değildir, beynin farklılığıyla ilişkilidir.

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun 3 temel belirtisi vardır

• Dikkat Eksikliği
• Hareketlilik
• Dürtüsellik

Bu belirtiler her çocuk/gençte farklı oranlarda bulunabilir, yani bazılarında dikkat sorunları belirginken bazılarında hareketlilik ve/veya dürtüsellik daha belirgin olabilir.

Boşanma Çocukları Nasıl Etkiler? Ailelere Uzmanından 5 Kritik Not

Dikkat Eksikliği ne demektir?

Hayatın içindeki görünümü:

Çocuk ödevin başına oturur ama kalemini ararken defterini unutur. Defteri açar, bu kez silgisi yoktur. Soruyu okur ama sonunu kaçırır. Öğretmen tahtaya yazarken pencerenin dışındaki kuşa takılır. Sınavda soruyu bildiği halde dikkatsizlikten yanlış işaretler. Annesi “Odanı topla, çantanı hazırla, dişini fırçala” dediğinde yalnızca ilkini hatırlar. Bu yüzden “akıllı ama dağınık”, “yapabilir ama yapmıyor”, “isterse başarıyor” diye tarif edilir.

Bu çocukların bir kısmı sessizdir. Sınıfta koşmaz, kavga etmez, ama zihni sürekli dağılır. Özellikle kız çocuklarında DEHB bazen bu nedenle geç fark edilir.

Hiperaktivite ne demektir?

Hayatın içindeki görünümü:

Çocuk derste sandalyesinde kıpır kıpırdır. Ayağa kalkmak ister. Kalemiyle oynar, sıraya vurur, sürekli pozisyon değiştirir. Evde koltukların üzerinden atlar, masanın etrafında döner, yemeğini oturarak bitirmekte zorlanır. Bazen dışarıdan “çok enerjik” görünür ama içeride çocuk da yorulur. Çünkü kendi bedenini durdurmak onun için gerçekten zordur.

Duygusal zekayı ölçmek mümkün mü? Duygusal zeka testleri nelerdir?

Ergenlikte hiperaktivite her zaman koşup zıplama şeklinde görülmez. Daha çok iç huzursuzluğu, sabırsızlık, sürekli bir şeylerle meşgul olma ihtiyacı, uzun süre oturamama şeklinde hissedilir.

Dürtüsellik ne demektir?

Hayatın içindeki görünümü:

Sorunun cevabını öğretmen bitirmeden söyler. Arkadaşının sözünü keser. Sırasını bekleyemez. Oyunda kaybedince birden öfkelenir. Düşünmeden konuşur, sonra pişman olur. Tehlikeyi hesaplamadan yola fırlayabilir, yüksek bir yerden atlayabilir, arkadaşını itebilir. Evde “bir daha yapmayacağım” der ama aynı davranışı tekrarlar. Bu nedenle dürtüsellik yalnızca “hareketlilik” değildir. Sosyal ilişkileri, güvenliği, sınıf düzenini, aile içi iletişimi ve çocuğun özgüvenini doğrudan etkileyen çok önemli bir sorundur.

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu neden olur?

DEHB’nin tek bir nedeni yoktur. Ancak bilimsel veriler, genetik yatkınlığın çok güçlü olduğunu göstermektedir. Yani DEHB çoğu zaman aileden gelen biyolojik bir yatkınlıkla ilişkilidir. Son yıllardaki genetik çalışmalar ve ikiz çalışmaları, DEHB’de kalıtımsal etkinin oldukça yüksek olduğunu, birçok çalışmada bu oranın yaklaşık yüzde 70-80 düzeyinde bildirildiğini göstermektedir.

Psikodrama nedir? Nasıl uygulanır? Hangi sorunların tedavisinde etkilidir?

Bu şu anlama gelmez: “Anne ya da baba suçlu.” Tam tersine, bu bilgi suçluluğu azaltmalıdır. DEHB bir ebeveynlik başarısızlığı değildir. Ailenin tutumu belirtilerin şiddetini etkileyebilir; düzen, rutin, sınır ve destek çocuğa çok iyi gelir. Ama aile tutumu DEHB yapmaz.

DEHB ne kadar sık görülür?

DEHB çocukluk çağının en sık görülen nörogelişimsel durumlarından biridir. Son yıllardaki geniş kapsamlı çalışmalar, çocuk ve ergenlerde DEHB görülme oranının dünya genelinde yaklaşık yüzde 5-8 aralığında olduğunu göstermektedir. 2023 tarihli geniş bir meta-analizde çocuk ve ergenlerde küresel DEHB yaygınlığı yaklaşık yüzde 8 olarak bildirilmiştir. Bu oran bize şunu söyler: DEHB nadir görülen garip bir durum değildir. Bir sınıfta birkaç çocukta DEHB belirtileri görülebilir. Önemli olan çocuğu etiketlemek değil, doğru değerlendirmek ve ihtiyaç duyduğu desteği zamanında vermektir.

DEHB tedavi edilmezse ne olur?

DEHB yalnızca “ders çalışmıyor” meselesi değildir. Desteklenmeyen DEHB; akademik başarısızlık, özgüven sorunları, arkadaş ilişkilerinde zorlanma, aile içi çatışmalar, kaygı, depresyon, riskli davranışlar ve ilerleyen yaşlarda iş-ilişki sorunlarıyla bağlantılı olabilir. 2024 tarihli bir derleme DEHB’nin yalnızca dikkat ve hareketlilikle sınırlı kalmadığını; ruhsal sağlık, fiziksel sağlık, sosyal yaşam ve yaşam tarzı alanlarında geniş etkileri olabileceğini vurgulamaktadır. Özellikle oyun bağımlılığı, sigara-alkol-madde bağımlılıkları- kumar bağımlılığı açısından risk giderek artar.

Ayrıca DEHB bireylerin duygusal yeme ve haz almak için yeme davranışları çok sık olduğundan ileride obezite içinde ciddi risk faktörüdür. Bu nedenle “Biraz bekleyelim, büyüyünce geçer” yaklaşımı çocuk için doğru değildir. Belirtiler çocuğun okulunu, ev yaşamını, ilişkilerini ya da ruhsal iyilik halini etkiliyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu nedir? Nasıl tedavi edilir?

DEHB hakkında doğru bilinen yanlışlar

Yanlış 1: “DEHB’li çocuk hiçbir şeye odaklanamaz.”

Doğrusu: DEHB’li çocuk sevdiği, heyecan verici ya da hızlı ödül sağlayan konulara uzun süre odaklanabilir. Buna hiperfokus denir. Bu durum DEHB olmadığı anlamına gelmez. Sorun dikkatin hiç olmaması değil, dikkatin düzenlenememesidir.

Yanlış 2: “Önce terapi, son çare ilaç.”

Doğrusu: DEHB tedavisinde ilaç tedavileri bilimsel olarak en etkili yöntemler arasındadır. Davranışsal destek, aile eğitimi, okul düzenlemeleri ve terapi çok değerlidir; ancak temel DEHB belirtilerini azaltmada ilaç tedavisi çoğu çocukta güçlü etki gösterir. En iyi sonuç genellikle ilaç tedavisi ile davranışsal ve eğitsel desteğin birlikte yürütülmesiyle alınır.

Yanlış 3: “Kırmızı reçete bağımlılık yapar.”

Doğrusu: DEHB ilaçları doktor kontrolünde, doğru tanı ve doğru dozla kullanılmalıdır bu nedenle denetime tabidir. Fakat kırmızı reçeteli olması bağımlılık yaptığı anlamına gelmez. Ayrıca DEHB tedavisinden kullanılan ve kırmızı reçeteli olmayan ilaçlar da bulunmaktadır.

Yanlış 4: “Büyüyünce geçer, bekleyelim.”

Doğrusu: Bazı çocuklarda belirtiler yaşla azalabilir. Ancak DEHB her zaman tamamen kaybolmaz. Birçok çocukta belirtiler ergenlikte ve yetişkinlikte farklı biçimlerde devam edebilir. Çocuklukta koşup zıplama azalırken; dağınıklık, erteleme, zamanı yönetememe, unutkanlık, sabırsızlık ve duygusal iniş çıkışlar sürebilir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite tedavisinde doğru bilinen yanlışlar

Yanlış 5: “Daha sıkı olsaydınız böyle olmazdı.”

Doğrusu: DEHB bir ebeveynlik başarısızlığı değildir. Nörogelişimsel ve güçlü genetik temeli olan bir durumdur. Ebeveynlerin yapabileceği en iyi şey suçluluk duymak değil; bilgi edinmek, çocuğu doğru değerlendirmek, evde düzen kurmak, okul ile iş birliği yapmak ve gerektiğinde profesyonel destek almaktır.

DEHB, çocuğun dikkatini, hareketini ve dürtülerini yönetme sisteminde yaşadığı gerçek bir zorluktur. Doğru tanı, doğru bilgi ve uygun tedaviyle çocuk hem okulda hem evde hem de sosyal yaşamda çok daha iyi bir noktaya gelebilir.
En büyük risk DEHB’nin kendisi değil; yanlış bilgi yüzünden çocuğun yıllarca anlaşılmadan, suçlanarak ve destek almadan büyümesidir.

YORUMUNUZ VAR MI?

Label

İsim*

Email*

Δ

Label

İsim*

Email*

Δ

0 Yorum

Inline Feedbacks

Tüm yorumları gör