Tetanos nedir, neden olur? Belirtileri, tedavisi ve aşısı

Kategori: Enfeksiyonlar, Sağlık Sözlüğü Print

TetanosTetanos, yaygın görülen ’Clostridium tetani’ isimli bakterinin açık yaralar yoluyla vücuda girmesiyle gelişen ölümcül bir bakteriyel enfeksiyondur. Halk arasında kazıklı humma olarak da bilinen tetanos hastalığının belirtileri bakterinin vücuda girmesinden 3 ile 20 gün sonra kendini gösterir. Tetanos bir çok hastada çene kaslarında orta şiddette kasılmalarla başlar. Kasılma sırasında çeneyi kontrol eden kaslar sertleşir ve çene buna bağlı olarak kilitlenir. Ayrıca göğüs, boyun, sırt ve karın kaslarında da kasılmalar meydana gelebilir. Tetanos tedavisi genellikle yoğun bakım şartlarında ve izole odada yapılır. Enfeksiyon ilerlemişse, tüm tedavilere rağmen hastalık ölümle sonuçlanabilir. Tetanozda hastalığın seyri şiddeti ile yakından ilgilidir. Lokal ve hafif hastalarda ölüm olmaz. Tetanosa karşı en iyi korunma yolu aşı olmaktır. Kişi aşılanmışsa en az 10 yıl %95 koruyuculuk vardır.

Tetanos nedir?

Tetanos yerine yaygın olarak “tetanoz” olarak ta isimlendirilen hastalığın Türkçe doğru yazımı “tetanos”dur; kazıklı humma olarak da bilinir. Tetanos, hayatın ilk ve son evresinde daha sık görülen, ölümcül seyredebilen, tonik kasılmalarla belirti veren ciddi bir bakteriyel hastalıktır. Tetanos aşısı sayesinde hastalık artık eski dönemlerdeki kadar sık görülmemektedir. Aşısının yaygın yapılmadığı yoksul ülkelerde önemli ve yaygın bir ölüm nedenidir.

Tetanos,’Clostridium tetani’ isimli, C.tetani olarakta bilinen bakterinin neden olduğu tehlikeli bir hastalıktır. Derideki açık yaralar ile vücuda giren bakteri hastalığına neden olur. Tetanos her yaşta dikkatli olmayı gerektirecek, aşı koruması olmadığı takdirde ölüme neden olabilecek kadar önemli bir hastalıktır.

Şarbon nedir? Nasıl bulaşır? Belirtileri ve tedavisi

Bileşik (açık) kırıklar, böcek ısırıkları, yanıklar nedeniyle oluşan veya toprak, hayvan dışkısı, özellikle at gübresi ya da yabancı cisimlerin bulaştığı yaralar, tetanos bakterisinin vücuda girmesi ve hastalığı başlatmasına uygun bir ortam sağlar.

Örneğin arı sokmasıyla bile tetanos bulaşması mümkündür. Gelişmekte olan ülkelerde okul çağı çocuklarında yaralara ikincil olarak, yeni doğanlarda göbek kordonu enfeksiyonlarıyla, çocuklarda kronik kulak enfeksiyonlarıyla, uygunsuz şartlarda doğum ile oluşan enfeksiyonlarla, iyi sterilize edilmemiş enjeksiyonla, uygunsuz düşüklerde, kulak zarında delinmeyle, dövme yaptırma ve sünnetle bulaşabilmektedir.

Kulak zarı delinmesi neden olur? Zar yırtılmasının belirtileri ve tedavisi

Tetanos nasıl bulaşır?

Tetanosa neden olan C tetani bakterisinin sporları, yaralanmış, cilt bütünlüğünü bozulmuş dokularda, yabancı cisimlerle veya başka bakterilerle sağlanan anaerob şartlarda en ideal gelişmeyi gösterir. Vejetatif formları ışınla veya dezenfektan maddelerle zararsız hale getirilebilir. Işıksız ortamda kuruluğa yıllarca dayanır. Toprakta yıllarca yaşayabilirler. Sporları dayanıklı olup, otoklavda 121°C’de 12 dakikada, Pasteur fırınında 160°C’de 1 saatte, kaynayan suda 4 saatte ölürler. C tetani sporları her yerde bulunur.

Kirli, yabancı cisim içeren yaralar ile yanıklar, donmalar, kurşun yaraları, steril olmayan cerrahi girişimlerde ve kapalı enfeksiyon alanlarında daha çok hastalık yaparlar. Bakteri sporları nadir de olsa çok önceden alınmış olabilir. Bu durumlarda belirgin bir enfeksiyon odağı olmadan da enfeksiyon gelişebilir.

Tetanos bakterisi sinir sistemini etkileyen toksik maddeler üretir. Bakterinin ürettiği tetanos zehri (tetanospazmin) omurilikten kaslara giden sinir sinyallerini engeller. Bu da ciddi kas spazmlarına neden olur. Bu spazmlar kasları yırtacak kadar şiddetli olabilir.

Tetanos nasıl bir hastalıktır?

Tetanos hastalığının belirtileri enfeksiyona neden olan bakterinin vücuda girmesinin ardından 3 gün ile 3 hafta arasında kendini gösterir. Ortalama olarak tetanos belirtilerin ortaya çıkma süresi 14 gündür. Bu süre toksinin vücuda girdiği yer, yaranın özelliği, toksin üretimi ve toksinin merkezi sinir sistemine ulaşma suresine bağlı olarak farklılık gösterir, özellikle kuluçka süresi bir haftanın altında ise tablo çok ciddidir. Bakterinin vücuda giriş yeri çoğu olguda bellidir. Bazı olgularda yaralanma veya enfeksiyon bulgusu yoktur.

Bu hastalarda sporların önceki yaralanmalarla alındığı ve minör travmalarla aktive oldukları düşünülmektedir. Tetanos genellikle bir çok hastada çene kaslarında orta şiddette kasılmalarla başlar. Kasılma sırasında çeneyi kontrol eden kaslar sertleşir ve çene buna bağlı olarak kilitlenir. Ayrıca göğüs, boyun, sırt ve karın kaslarında da kasılmalar meydana gelebilir. Kasılmalar solunumla ilgili kasları etkilediğinde ortaya solunumla ilgili problemler çıkar.

Tetanos belirtileri 

  • Çene Kası Sertleşmesi: Tetanosta ilk belirti, çeneyi kontrol eden kaslarda spazmdır
  • Spazm sırasında kaslar katıdır ve çene kapalı şekilde sıkıca kilitlenir
  • Çenedeki kasılmalar nedeniyle salya akması yaygın görülür
  • Yine çene kaslarında ki kasılmalar nedeniyle ağzı açamama
  • Boyun Sertleşmesi: Tetanos zehri vücutta aşağı doğru indikçe diğer organlarda tetanos belirtileri görülmeye; çene ve yüz spazmlarını boyun sertleşmesi izler
  • Yutkunma Zorluğu: Boyun sertleşmesinden sonra yutkunma zorlukları başlar
  • Solunumda meydana gelen güçlükler
  • Ateşle birlikte terleme ve baş ağrısı
  • Yüzdeki Spazmlar: Yüzde oluşan spazmlar tetanosun erken dönem belirtisidir
  • Genellikle midede gerçekleşen istemsiz ağrılı kasılmalar
  • Tansiyon yükselmesi ve yüksek kalp hızı
  • Vücudun genelinde ağrılı kas tutulmaları ve idrar tutamama

Tetanoz belirtileri bir çok hastalıkla karıştırılabilir; örneğin, menenjit, diş absesi, kuduz, htpokalsemik tetani, epilepsi, deserebrasyon, narkotik mahrumiyeti, antipsikotiklerin distonik reaksiyonları ve striknin zehirlenmesi gelir.

Tetanosun neden olduğu komplikasyonlar

Tetanosta kasılmalara veya uzun süre yatmaya bağlı belli komplikasyonlar gelişir. Tetanosun çok ciddi ve ölümcül olabilecek komplikasyonlarından bazıları ise aşağıdaki gibi sıralanır: Solunum işlevini sağlayan kasların kasılması sebebiyle solunum yetmezliği ve boğulma, zatürree, hipotansiyon, hipertansiyon ve kalp krizidir.

Ebola nedir, nasıl bulaşır? Ebolanın belirtileri ve tedavisi

Bunların dışında; hastalarda respiratuar distres, atelektazi, aspirasyon pnömonisi, venöz tromboz, pulmoner emboli, vertebra veya uzun kemiklerde kırıklar, primer yara enfeksiyonu, dekübit ülserleri, nozokomiyal enfeksiyonlar, akut peptik ülser, rabdomiyoliz, myozitls ossificans circumscripta gelişebilir

Tetanos tedavisi

Tetanos tedavisinde hasta kesinlikle yoğun bakım şartlarında ve izole odada takip edilmelidir. Tedavide amaç, başlangıçta havasız kalma ile meydana gelecek ölümün önlenmesi, spazmların azaltılması, komplikasyonların önlenmesi, toksinlerin nötralize edilmesi, mevcut lezyonun tedavisi, nüks etme ve yeniden ortaya çıkmanın önlenmesidir

Enfeksiyon gelişmiş ve ilerlemişse, gerekli tedavilerin yapılmasına karşın bile ölümle sonuçlanan vakalar görülebilmektedir. Tetanozda hastalığın seyri ağırlığıyla yakından ilgilidir. Lokal olgularda ve hafif tetanozda ölüm olmaz. Orta olgularda ölüm oranı % 5-10 arasındadır. Ağır olgularda ise bu oran % 50’nin üzerine çıkmaktadır. İleri yaş (40 yaş üzeri) ve kısa kuluçka periyodu (bir haftadan kısa), erken donemde başlayan refleks spazmların varlığı ölüm oranını arttıran faktörlerdir.

Belirtiler erken fark edilmiş ve tedaviye erken başlanmışsa kasların yeniden eski formuna kavuşması mümkün olabilir ancak bu kez de tedavi aylar sürebilir. Tetanos tedavisinde gürültüsüz, sabit ısıda ve loş bir ortamda yatak istirahati gerekir. ‘Tetanos immün globulin’ denilen bir antitoksin ile vücutta dolaşımda olan ancak henüz sinir dokusuna ilişmemiş tetanos toksinleri etkisiz hale getirilir.

Kasılma önleyici ilaçlar, kas gevşeticiler, yatıştırıcılar, antibiyotikler ve (şiddetli solunum problemi olan hastalar için suni solunum cihazı gerekebileceğinden) yaşam desteği tetanosta diğer tedavi araçlarıdır. Bakterinin vücuda girdiği yaranın temizlenmesi ve zehrin kaynağının ortadan kaldırılması için ameliyat söz konusu olabilir.

Tetanos aşısı

Yaralanmalarda tetanoz aşısı

Tetanoz yapan yaralara; çamurlu, salyalı, delici yaralanmalar, kurşun yarası, yanık yarası, ezilme ve donmayla oluşan yaralar dahildir. Aşılanma durumu bilinmiyor veya yapılmamışsa bütün dozlar baştan başlayıp tamamlanır. TİG (TetanozImmunglobulin) ayrı enjektörlerle ayrı sahaya yapılır. Yara ciddiyse ve son doz 10 yıldan önce yapılmışsa tetanoz riski fazlaysa TİG 500 ünite verilir.

Bu gruba yaralanan dokunun 24 saat kontrol edilemediği, gübre, kolon muhteviyatı ve benzeri ağır bakteriyel bulaşmaların söz konusu olduğu vakalar da girer. Tetanoz, ‘Tetanos immün globulin’ denilen bir antitoksin antikorlarıyla önlenebilir. Serumda antitoksin seviyesi 0,01-0,1 lU/mL arasında ise hastalık nadiren görülebilir ve hafif seyreder. Erken devrede tetanoz yapabilen toksin miktarı ileri devrede hastalığın tekrar oluşumunu önlemeye yetecek bağışıklığı oluşturmaz.

Yaralanmalarda tetanosa karşı tedavi

Tetanozu önlemede yaraların uygun tedavisi çok önemlidir. Yaranın temizliği, püyün drenajı nekrotik dokunun ve yabancı cisimlerin temizlenmesi dikkatle yapılırsa tetanos ihtimalini azaltmış olur. Antibiyotik tedavisi de bakteri bulaşmış yaralarda tetanoz riskini azaltır. Hastanın bağışıklığı önceden aşılanma hikayesiyle ve yaranın durumuyla ilgilidir.

Kuduz nedir? Nasıl bulaşır? Belirtileri, tedavisi ve aşısı

Eğer şahıs önceden üç doz yada daha fazla aşılanmışsa ve son doz beş yıldan daha yakın bir zamanda yapılmışsa bütün yara tipleri için bağışıklama tedavisi gereksizdir. Gebelerde eksik immünizasyon varsa altıncı aydan itibaren birer ay arayla iki doz aşı uygulanmalıdır. Ülkemizde hastaların hemen hiç birinin elinde aşı kayıtları yoktur ve kendileri de aşı türlerini bilmemektedirler. Bundan dolayı pratikte son beş yıl içinde asi olmayan kişilere aşıyı tekrar yapmak daha doğru gibi görülmektedir.

Tetanoz riskli yaralarda aşı ve TİG/SAT kullanımı

Evet: Son dozdan 10 yıldan uzun süre geçmişse.
Evet: Son dozdan 5 yıldan uzun süre geçmişse.

Tetanos aşısı ne zaman yapılır, kaç yıl korur?

Aşılama tetanoza karşı korunmada en etkili yoldur. Tetanoz aşısı Türkiye’de rutin aşılama programında yer almaktadır. Tetanozdan korunmak için aşılanma programı tüm yaşam boyunca uygulanmalıdır. Aşılanmadan sonra yeterli antitoksin elde edilmiş kişilerde 10 yılda bir aşı tekrarlanmalıdır.

Standart Tetanos aşısı çocuklarda genellikle üç kompenentli aşının bir parçasıdır Yedi yaş altında, difteri boğmaca ve tetanos beraber uygulanır. Daha sonra boğmaca aşısı çıkarılarak difteri-tetanos şeklinde uygulanır. Halen tavsiye edilen aşılama prosedürü tablo 1’de sunulmuştur. Primer aşılama tamamlanmışsa en az 10 yıl % 95 koruyuculuk vardır. Tetanos gelişmiş ülkelerde aşıyla büyük oranda önlenmiştir.

Tetanos aşı takvimi

  Yaş / Aralık Aşı
7 yaş altındakiler
1 aşı 6 hf yada daha büyük DPT*
2. aşı 4-8 hf sonra ilk doz DPT
3 aşı 4-8 hf sonra ikinci doz DPT
4.aşı Yaklaşık bir yıl sonra üçüncü doz DPT
Rapel 4-6 yaşında DPT
Ek rapeller Son dozdan sonra her 10 yılda bir Td”
7 Yaşından büyük
1 aşı İlk ziyaret Td
2. aşı İlk dozdan 4-6 hf sonra Td
3.aşı İkinci dozdan 6 ay 1 yıl sonra Td
Rapeller Son dozdan sonra her 10 yılda bir Td

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla