Astım nedir? Nasıl tedavi edilir? Hastalar için faydalı öneriler

Kategori: Allerji / Astım, Sağlık Sözlüğü Print

Astım, dış ortamda bulunan çeşitli alerjenler, sigara dumanı, soğuk havaya maruz kalma gibi tetikleyici faktörlere karşı, havayollarının (bronşların) daralması ile ortaya çıkan ve ataklarla seyreden kronik bir akciğer hastalığıdır. Astım ataklar dışında çoğu kez hiçbir yakınması olmayan hastalarda atak sırasında nefes darlığı, öksürük, hırıltılı solunum, göğüste sıkışıklık hissi gibi belirtiler görülür. Bu belirtilerin şiddeti hastadan hastaya değişiklik gösterebilir. Ataklar genellikle gece sabaha karşı ortaya çıkar, hasta tedavi gördüğünde geriler. Tedavi görmemiş veya düzensiz tedavi olan hastalarda, zamanla atak sıklığı ve şiddeti artar; hastalık uzun vadede akciğer işlevlerinin kaybına da sebep olabilir.

Astım Nedir?

Astım, solunum yollarına zarar veren, iltihabi kronik bir akciğer hastalığıdır. Astım tekrarlayan hırıltı dönemlerinde, göğüs sıkışmasına, nefes darlığı ve öksürüğe neden olur. Öksürük sıklıkla gece veya sabahın erken saatlerinde artar. Astım her yaştan insanı etkiler, ancak çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Astım hastalarında hava yolu iltihapları vardır, bu durum solunum yollarını şişirir ve bazı inhale maddelere karşı şiddetli tepki verir. Solunum yolları tepki gösterdiğinde, etraflarındaki kaslar sıkışır. Bu hava yollarını daraltır ve akciğerlere daha az hava akışına neden olur. Şişme kötüleşebilir, astım semptomlarına neden olabilir ve astım krizini tetikleyebilir. 

Astımın dünyada yaklaşık 300 milyon kişiyi etkilediği tahmin edilmektedir. Ülkeden ülkeye değişmekle birlikte görülme sıklığı %15 kadardır. Bu oran hava kirliliğinin yüksek olduğu kent merkezlerinde daha yüksektir. Hastalığın genetik ve çevresel pek çok nedene bağlı olduğu bilinmektedir. Astım, doğru tanı ve tedavi ile çözümü olan bir hastalık olmasına rağmen yetersiz takip nedeniyle yeterince kontrol altına alınamamaktadır. Bu nedenle hastaların eğitimi ve tedavilerine sadık kalmaları çok önemlidir.

Astım belirtileri

  • Astım, karakteristik olarak ataklar halinde seyreder,
  • Nefes darlığı, göğüste sıkışıklık hissi,
  • Hırıltılı solunum,
  • Öksürük, zor çıkarılan koyu balgam
  • Astımla birlikte alerjik rinit, sinüzit, göz alerjisi, egzama görülebilir,
  • Ataklarının çoğu gecenin ileri saatlerinde ve sabaha karşı ortaya çıkar,
  • Atak sırasında astım tanısı koymak hekim için daha kolaydır,
  • Atak dışında ise hastalığın öyküsü hekimi astım tanısına yönlendirir,
  • Tanı için akciğer grafisi, solunum fonksiyon testleri, alerji testi, kan testi istenir

Risk faktörleri ve astımı tetikleyen etmenler

Risk faktörleri genetik ve çevresel faktörler olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır:
Genetik faktörler: alerji varlığı, atopi, bronş hiperreaktivitesi, cinsiyet ve obezite,
Çevresel faktörler: alerjenlere, toz ve kimyasal maddelere maruziyet,

  • Sigara dumanına ve hava kirliliğine maruziyet;
  • Viral üst solunum yolu enfeksiyonları, bazı ilaçlar, gastroözefageal reflu,
  • Ev tozu akarları, evcil hayvanlar (kedi, köpek), hamamböceği,
  • Küf mantarları ve polenler astım için tetikleyici olabilir
  • Bebeklikte yoğun ev tozu akarlarına maruz kalma önemli bir tetikleyici olabilir,
  • Sigara dumanına maruz kalma son derece önemli bir risk faktörüdür. Gebelik döneminde sigara içen annelerin çocuklarında astımın daha sık görüldüğü saptanmıştır.
  • Parfüm, deterjan, yemek kokuları gibi uyaranlar

Astım ile ilgili en sık sorulan soruların cevabı

Astım belirtileri dönemlere göre farklılık gösterebilir

Hastaların semptomsuz olduğu dönemlerde genellikle fizik muayene bulguları normaldir. Semptomların olduğu dönemlerde ise hava yolu obstrüksiyonunun ağırlığına paralel fizik muayene bulguları saptanır. Hafif obstrüksiyonu olan hastada ekspiryum uzaması ve hışıltılı solunumun tipiktir. Daha ağır obstrüksiyonu olan hastalarda ise solunum sıkıntısı, yardımcı solunum kaslarının solunuma katılması, yaygın ekspiratuar ronküsler, anksiete, taşikardi, takipne görülebilir. Solunum fonksiyon testlerinde reversible hava yolu obstrüksiyonun gösterilmesi astım tanısını büyük oranda destekler.

Akciğer grafisi hastaya ilk tanı konduğu zaman ayırıcı tanı yapmak amacıyla çekilmeli, kontrollerde bundan kaçınılmalıdır. Tedaviye yanıt vermeyen astımlı hastalarda ve astım komplikasyonlarının varlığının düşünüldüğü durumlarında da gereklidir. Astımlı hastalarda periferik kan ve balgam eozinofilisi görülebilir, ancak bunlar tanısal değildir. Cilt testleri ve serum IgE düzeyleri astım değil atopi tanısında kullanılır.

Astım tedavisi

Astım; hastalık çok ilerleyip geri dönüşümsüz safhaya girmediği sürece kolaylıkla kontrol altına alınıp tedavi edilebilen bir hastalıktır. Düzenli tedavi gören hastaların büyük çoğunluğunda, astım yaşamı olumsuz yönde etkilemez. Ancak eksik ya da düzensiz tedavi veya bilinçsiz ilaç kullanımı, hastalığın giderek ilerlemesine, atak sayısının ve şiddetinin artmasına neden olabilir. Bu durum hastanın sürekli nefes darlığı ve diğer şikayetlerle yaşamasına neden olur. Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar temel olarak solunum yoluyla alınır ve bu ilaçlar iki grupta ele alınabilir.

Birinci grupta semptom giderici yani hastayı rahatlatıcı ilaçlar yer alır. Bunlar yine solunum yoluyla kullanılan ilaçlardır ve atak belirtileri ortaya çıktığında hekimin önerdiği şekilde kullanılır. Etkileri 1-2 dakika içerisinde başlar; hastanın nefes darlığı, hırıltılı solunumu ve öksürüğü azalır. Semptom giderici ilaçların genellikle hastalığı tedavi etme ya da kontrol altına alma gibi etkileri yoktur. Birinci grup ilaçlar arasında, salbutamol, terbutalin gibi sempatomimetikler bulunur, bu tür ilaçlara inhaler de denilir.

İkinci grupta ise hastalığı tedavi eden ya da kontrol altına alan ilaçlar yer alır. Bunların büyük bir kısmı solunum yoluyla kullanılmaktadır ancak tablet ya da enjektabl bazı ilaçlar da mevcuttur. Hastalığın seyri ve hastanın yaşam kalitesi temel olarak bu ilaçlar ile belirlenmektedir. Bunlar solunum yoluyla alınan kortikosteroidler, kromolin sodyum, nedokromil sodyum, teofilin ve lökotrien reseptör antagonistleridir.

Eşlik eden hastalıkların tedavi edilmesi önemlidir

Astım tedavisinde kontrolü zorlaştıran tüm tetikleyicilerin uzaklaştırılması gerekir. Bunlardan en önemlisi sigaradır. Sigara içen astımlı hastaların daha sık atak geçirdiği, daha sık hastaneye yattığı kanıtlanmıştır. Ayrıca sigaranın astımın temel ilacı olan inhaler steroidlere karşı direnç gelişmesine neden olduğu, dolayısıyla sigara içen hastaların tedaviye daha az yanıt verdiği bilinmektedir.

Alerjik astım belirtileri nelerdir? Astım ve alerji nasıl tedavi edilir?

Dolayısıyla astım kontrolünü güçleştiren mesleki durumlar, hastanın duyarlı olduğu alerjenler, kirli hava gibi tetikleyicilerin ortamdan uzaklaştırılması gerekmektedir. Astımlı hastaların yaklaşık %60-70′inde birlikte alerjik rinit görülür. Tedavi edilmemiş alerjik rinit astım kontrolünü güçleştirir. Gastroözefageal reflu, kronik sinüzit, postnazal akıntı astım semptomlarını artırabilir. Dolayısıyla astım hastasında bu tür eşlik eden hastalıklar var ise bunlarında tedavi edilmesi faydalı olacaktır.

Çocuklarda astım teşhis ve tedavisi

Astım özellikle ilk 6 yaşta geçici olabilir. Hastalığın tedavisinde son derece etkili ve güvenilir ilaçlar kullanılmaktadır. Pek çok astımlı çocuğun hastalığı hafif veya orta derecede seyrettiği için bu ilaçların çok düşük dozlarıyla rahatsızlık kolaylıkla kontrol altına alınabilmektedir. İlaçlar önerilen şekilde kullanıldığında; öksürük, hırıltı, nefes darlığı gibi şikayetler ile ortaya çıkan atakların sıklığı ve şiddeti azalmaktadır.

Çocuklarda astım özellikle ilk 6 yaşta geçici olabilir. Pek çok astımlı çocuğun hastalığı hafif veya orta derecede seyrettiği için ilaç tedavisinin düşük dozlarıyla kolayca kontrol altına alınabilmektedir. İlaçlar mutlaka hekimin önerdiği şekilde kullanılmalıdır.

Astım krizini tanıma

Astım krizinin gelişmesi birkaç dakikadan birkaç güne kadar sürebilir. Astım krizi sırasında göğüsteki sıkışma hissi, öksürük, hırıltılı solunum ve nefes darlığı çok kısa bir sürede kötüleşebilir. Böyle bir durumda, aşağıda ayrıntılı bir şekilde açıklanan dört aşamalı Astım İlk Yardım Planı’nı uygulayınız.

Astım krizi nasıl önlenir? Belirtileri ve acil müdahale yöntemleri

Bununla beraber, sizde (ya da bakım sağladığınız herhangi bir kişide) ağır bir astım krizinin herhangi bir belirtisinin görülmesi durumunda, derhal bir ambulans çağırınız ve ambulansı beklerken ‘Astım İlk Yardım Planı’nı uygulayınız.

Ağır bir astım krizinin belirtileri şunlardır:

  • Nefes darlığı
  • Göğüste şiddetli şıkışma hissi
  • Her bir soluk alışta bir ya da iki kelimeden fazla konuşamamak
  • Stresli ve kaygılı olmak
  • Boğaz ve kaburga kaslarının ‘içeri doğru çekilmesi’
  • Dudakların etrafının morarması (derinin renginin değişmesi durumunda bunu fark etmek zor olabilir)
  • Solgunluk ve terleme.

Küçük çocuklarda, yukarıdaki belirtilerin yanı sıra, huzursuzluk, yatıştırılmalarında güçlük ve nefes darlığı nedeniyle yeme ve içme sorunları da görülmektedir. Çocuklarda ayrıca, şiddetli öksürük ve kusma da olabilir. Bir astım krizinin belirtileri kişiden kişiye değişir. Bu nedenle, astımlı bir kişide ağır bir kriz sırasında bu belirtilerin tümü görülmeyebilir.

Astım hastaları için öneriler:  

  •  Sigara içmeyin; evinizde ve etrafınızda sigara içilmesine izin vermeyin,
  • Tozlu ve dumanlı alanlardan uzak durun,
  • Yatak ve yastığınızı toz geçirmeyen bir kılıfla kaplayın, 5 yılda bir eski yastıklarınızı yenileyin
  • Yatağınızdaki çarşaf ve yorganları her hafta sıcak suda yıkayın
  • Evde hayvan beslemeyin, hayvanlara alerjiniz varsa, onlardan uzak durun
  • Klima kullanmayın ya da filtre taktırın, klimanızı düzenli olarak bakımdan geçirin
  • Evinizdeki halıları kaldırın veya düzenli olarak temizletin
  • Astımlılar genellikle hamam böceklerine alerjiktir, hamamböceklerini yok edin
  • Ev küfüne karşı damlayan musluk, boru ve diğer su kaynaklarını onarın,
  • Mümkünse odunlu soba, kerosenli ısıtıcı kullanmayın ve şömine yakmayın
  • Parfüm, talk pudrası, saç spreyi ve boya gibi koku ve spreylerden uzak durun
  • Alerji mevsimi süresince pencereleri kapalı tutun ve mümkünse, polenlerin yoğun olduğu rüzgarlı saatlerde evde kalın ve pencereleri kapalı tutun
  • Alerji mevsimi başlamadan önce astım tedavinizde herhangi bir ek ayarlama gerekip gerekmediğini doktorunuza danışın
  • Astımınız olsa da aktif bir yaşam sürebilirsiniz. Ancak egzersiz, oyun veya yoğun çalışma gibi aktiviteler sizde astımı arttırıyorsa doktorunuzla görüşün,
  • Soğuktan ve hastalıklardan korunun, mutlaka grip aşısı olun
  • Yeterince dinlenin, dengeli beslenin, düzenli olarak egzersiz yapın, bol sıvı tüketin
  • Sülfitli gıdalardan uzak durun, astım semptomlarına neden oluyorsa, bira veya şarap içmeyin, karides, kuru meyve, veya işlenmiş patates yemeyin
  • Astımınızı tetikleyen her türlü risk faktörünü öğrenin ve bunlardan özenle korunun
  • Astım Tedavisinde dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan birisi doktor tavsiyelerine uymak ve düzenli kontrollere devam etmektir.
  • Astım kronik bir hastalıktır ve bu nedenle tedavinin temelini hasta eğitimi oluşturur; hastalığınızla ilgili hekiminizden olabildiğince kapsamlı bilgiler edinin
Kaynaklar:
1- What Is Asthma?
2 – Türk Toraks Derneği Astım Tedavi Rehberi
3- Astım ve KOAH Rehberi, Sağlık Bakanlığı
4 – Astım tanı ve tedavisi, Dr. Dilşad Mungan

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla