Zatürre (pnomoni) nedir? Kimlerde görülür? Belirtileri ve tedavisi

Kategori: Enfeksiyonlar, Sağlık Sözlüğü, Zatürre / Pnömoni Print

Zatürre, ya da tıbbi adıyla pnömoni; bakteri, virüs ve parazitlerin neden olduğu ölümcül bir akciğer enfeksiyonudur. Alveol adı verilen hava dolu akciğer keseciklerinde iltihap birikmesi ile başlar. Zatürre, en sık görülen ve en fazla ölüme yol açan hastalıklardan birisidir. Özellikle çocuklarda, yaşlılarda, kronik hastalığı olanlarda, sigara kullananlarda ve bağışıklık sistemi sorunu olanlarda ölümcül olabilir. En önemli belirtileri arasında, yüksek ateş, öksürük ve şiddetli göğüs ağrısı bulunur. Özellikle grip gibi enfeksiyonların ardında görülme ihtimali çok yüksektir. En etkili korunma yöntemi zatürre aşısı yaptırmaktır. 

Zatürre nedir?

Yaygın bir akciğer enfeksiyonu olan zatürre, (pnömoni) virüsler, bakteri ve parazitler gibi nedenlerle gelişen ciddi bir hastalıktır. Enfeksiyonun başlaması ile birlikte akciğerlerdeki küçük hava yolları iltihap ve irinle ile dolmaya başlar. Solunum yollarının dolması kişinin nefes alması zorlaşır ve balgamlı öksürüğe neden olur. Tedavisi enfeksiyonun nedenine göre değişebilir; bakteriyel zatürre tedavisinde en etkili yöntem antibiyotiklerdir.

Zatürre, bazı hastalarda hafif seyretse de beş yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda kişilerde (böbrek, şeker hastalığı, kalp veya akciğer hastalığı gibi) ölümcül olabilir.  (1)

Zatürre belirtileri

Göğüs ağrısı neden olur, nasıl geçer? Hangi hastalıkların belirtisidir?

Grip nedir, nasıl geçer? Gribe iyi gelen besinler ve tedavisi

Yüzde şişme, dilde kuruma, dudaklarda mavileşme veya idrarda azalma gibi ek belirtiler zatürre geçirmekte olduğunuz gösterir. Özellikle bilinç kaybı, hızlı ve ağrılı nefes alma veya balgamlı öksürük durumunuzun ciddiyetini gösterir. Bu tür belirtileriniz var ise zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Zatürre kimlerde görülür? 

Zatürreye yakalanmayı kolaylaştıran etkenler

  • 65 yaş üstü kişiler
  • 2 yaşından küçük çocuklar
  • Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler
  • Kemoterapi veya radyoterapi tedavisi alanlar
  • Organ nakli olanlar veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullananlar
  • Grip ve akciğer enfeksiyonu geçirenler
  • Kronik hastalığı olanlar (böbrek, şeker, kalp hastalığı gibi)
  • KOAH, kistik fibrozis ve Astım gibi akciğer hastalığı olanlar
  • Sigara içenler, kötü beslenen ve kötü koşullarda yaşayan kişiler

Akciğer enfeksiyonu ve iltihabı neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Zatürre nedenleri

Zatürreye, virüsler, bakteriler ve mantarlar gibi mikroorganizmalar neden olur. Zatürreye yol açan otuzun üzerinde mikroorganizma bilinmektedir. Hastalığı oluşturan etkenler üç grupta toplanabilir. Canlı hastalık etkenleri arasında virüsler, bakteriler ve mantarlar bulunur. Fiziksel etkenler arasında, tozlar, yabancı cisimler ve zararlı ışınlar bunur. Kimyasal etkenler arasında ise lipidler, klor ve zehirli gazlar vardır.

Zatürre başlangıcında akciğer dokusu iltihaplanmaya başlar. İltihap alveollerin (hava kesecikleri) içini doldurur. Alveoler tipi zatürre ve interstisiel tip zatürre olarak ikiye ayrılır. Bakterilerin etkisiyle oluşan zatürre genellikle laveoler tipte, virüslerin etkisiyle oluşan zatürre ise interstisiel tiptedir. Tedavileri bu hastalığın tipine göre değişir.

Kistik fibrozis nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Akciğerdeki iltihap, belli bir odakta kalabilir yada bir akciğer lobunun tümünü kaplayabilir. Zatürre genellikle sağ akciğerin alt ya da orta lobunu ya da sol akciğerin alt lobunda gelişir. Hemofilus influenza özellikle çocuklarda tehlike oluşturur. Alkoliklerde, şeker hastalarında ve yaşlılarda ise Friedlander basilinin yol açtığı zatürreye daha çok rastlanır.

Enfeksiyon nedir? Neden olur? Belirtileri, türleri ve tedavisi

Zatürre tedavisi

Hekim, hastasına zatürre tanısı koyduğunda öncelikle tedavinin hastanede yatarak mı, yoksa ev ortamında mı olacağına karar verir. Hekim, hastalığın şiddeti, fizik muayene bulguları, röntgendeki yaygınlık derecesi, altta yatan başka bir hastalığın olup olmaması ve hastanın yaşı gibi kriterleri göz önüne alarak tedaviyi planlar. Hastaneye yatırılan hastalara damardan uygun antibiyotik tedavisi uygulanır.

Antibiyotik nedir, nasıl kullanılır? Faydaları, direnci ve zararları

Hastanın durumuna göre sıvı takviyesi, ateş düşürücü, ağrı kesici ve balgam söktürücü ilaçlar verilebilir. Erişkinlerde yüksek ateş bazen uzun sürebilir ama endişe edilmemek gerekir. Ateş, antibiyotik başladıktan sonra 3 gün boyunca yüksek seyredebilir.

Zatürrenin şiddeti çok farklı düzeylerde olabilir. Bu nedenle bazı hastaların yoğun bakım koşullarında tedavi edilmesi gerekebilir. Ev ortamında tedavi edilen hastalara da ağızdan alınan antibiyotikler, ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar verilir. İstirahat etmek ve iyi beslenmek hastalığın iyileşmesini kolaylaştırır.

Zatürre hangi hastalıklarla karıştırılıyor?

Zatürre, bazen akciğer kanseri ile karıştırılabiliyor. Bazen de her iki hastalık bir arada bulunabiliyor. Özellikle “Bronkoalveoler” tipteki akciğer kanserleri röntgende zatürreyi taklit ediyor. Tedaviye rağmen röntgende uzun zaman gerilemeyen zatürre olgularında akciğer kanserinden şüphelenmek gerekir. Pek çok ülkede hala sık görülen tüberküloz (verem) hastalığı da bazen zatürre ile karıştırabiliyor.

Verem nedir, neden olur? Tüberküloz belirtileri, tedavisi ve aşısı

Zatürreden korunma ve pnomoni aşısı

Genel olarak beslenme ve uyku düzenine dikkat etmek, sigara ve alkolden uzak durmak, spor yapmak, eğer varsa altta yatan kronik hastalıkları stabil düzeyde tutmak, grip ve zatürre aşısı olmak başlıca korunma tedbirleridir.

Zatürre hem çocuklarda hem yetişkinlerde ölümcül olabilir

Dünyada en çok öldüren bakteri olarak bilinen pnömokok bakterisi zatürrede, kulak iltihaplarında, sinüzitte, menenjitte, kana bakteri karışması anlamına gelen bakteriyemide en sık görülen etken. Bu sebeple “Zatürre aşısı” sadece zatürreye karşı korumuyor, bu hastalıklara karşı da koruyor. Bağışıklama Programı kapsamında bu aşı tüm çocuklara yapılmaya başladığından beri pnömokoka bağlı menenjit vakalarında büyük azalma oldu.

Çocuklarda zatürreden korunma yöntemleri ve hastalık belirtileri

Türkiye’de iki sene önce çocuklardaki menenjit oranı yüzde 40 iken, 2013 de yüzde 14’e kadar düştü dünyada ise bildirilen zatürre vakalarında yüzde 40 yakın azalma görülüyor.

65 yaş üzeri kişiler 5 yılda bir zatürre ve her yıl grip aşısı yaptırmalı!

Pnömokok aşısında çocukluk çağındaki aşılama oranlarının Türkiye’de yüzde 97 gibi yüksek rakamlara ulaşarak oldukça başarılı bir noktaya geldiği belirtiliyor. Fakat yeniden hasta olma olasılığı küçümsenmemelidir bu sebeple ikincil hastalığı olan kişiler duyarlı ve farkında olmalıdır. 65 yaş üzeri kişilerin 5 yılda bir pnömoni (zatürre) aşısı, her yıl da grip aşısı yaptırmaları gereklidir.

Kronik hastalığı olanlar mutlaka zatürre aşısı yaptırmalı

Dünyanın her yerinde çocuk aşılaması yetişkin aşılamasına göre daha yaygın ilerliyor. Genelde aşılama dünyanın her yerinde çocuklara bir program dahilinde devletler tarafından uygulanarak başlamıştır. Yetişkinler için dünyada henüz böyle bir uygulama bulunmamaktadır. Yetişkin aşılamaları dünyada bu işi en iyi yapan İskandinav ülkelerinde bile %50’leri geçmiyor. Bizim gibi ülkelerdeyse, gripte oran biraz daha yüksek olsa da pnömokok aşısı dediğimiz zatürreye karşı aşılanma oranı yüzde 1’in altında.

Oysa aşılanması gereken birçok risk grubu var. Bunlar ağırlıklı olarak kronik akciğer hastaları, kronik kalp hastaları, koroner kalp hastalığı olanlar, KOAH ya da astım gibi solunum yolu hastalıkları olanlar, şeker hastalığı olanlar, kronik böbrek yetmezliği ve kronik karaciğer hastalığı olanlar, 65 yaşın üzerindekiler gibi bağışıklık problemleri nedeniyle zatürre geçirirse daha ağır seyredebilecek gruplar.

Zatürre aşısı yaptırması gerekenler

Örneğin kanser hastaları gibi bağışıklık yetmezliği olan hastalar, doğuştan bağışıklık sistemi yetersiz olanlar, kullandığı kortizon ilaçları sebebiyle bağışıklığı düşenlerde en önemli ölüm nedeni zatürredir. Kanserden ölüm nedeni şu kadardır dendiğinde altta yatan kanser ama ölüm nedeni zatürredir. Koroner kalp hastalığı olanlarda aşılamayla kalp enfarktüsüne bağlı ölüm riskini yüzde 40 azaltıyorsunuz.

Öksürük neden olur, nasıl geçer? Öksürüğe iyi gelen tedaviler

Bazı daha küçük risk grupları var. Örneğin menenjit geçirenler. Türkiye’de oldukça yaygın metabolik bir hastalık olan Kistikfibroz hastaları. Bunun dışında 18 yaşını aşkın her kesimin pnömokok aşısı olması gerekmiyor. Hangi yaşta olursa olsun çocuk yetişkin fark etmez, bahsedilen hastalıkları taşıyan herkesin aşılanması gerekmekte. Sigara içenlerde pnömokok hastalıkları daha ağır seyretiği için onlara da aşılanma öneriliyor. O yüzden risk grubunda olanlar ve 65 yaşı geçkin kişiler aşılanmalıdır.

Pnömokok aşısı yapılması öneriler kişiler:

  • 65 yaş ve üzeri
  • Kronik hastalık (FEV1 <%40 olan KOAH’lılar ile bronşektazi, pnömonektomi (=bir akciğerin cerarahi olarak yerinden tamamen çıkarılması), kalp ve damar, böbrek, karaciğer ve şeker hastalığı olanlar)
  • Kronik alkolizm
  • Dalak disfonksiyonu veya dalağı alınmış olanlar
  • Bağışıklık yetmezliği ve bağışıklık sistemini baskılayan tedavi kullanımı
  • Beyin omurilik sıvısı kaçağı olanlar
  • Pnömokok hastalığı veya komplikasyon riskinin artmış olduğu şartlarda yaşayanlar

Aşı, koldan kas içine yapılır. Oldukça güvenilirdir, ciddi yan etkilere pek rastlanmaz. Yaşam boyu bir veya iki kez yapılması çoğu kez yeterli olur.

Grip (influenza) de zatürreye zemin hazırlaması açısından tehlikeli olabilir. Her yıl en fazla gribe neden olan mikropların belirlenmesi ile her yıl yeni aşı hazırlanır ve grip aşısının her yıl tekrarlanması gereklidir. Aşı, Eylül, Ekim, Kasım aylarında yapılabilir. Aşı yapılması gereken kişiler aşağıda belirtilmiştir.

Zatürreye ne iyi gelir? Pnömoni aşısı yeterince koruyucu mu?

Grip aşısı yapılması gereken kişiler:

  • 65 yaş ve üzeri
  • Kronik akciğer hastalıkları (KOAH, bronşektazi, bronş astımı, kalp ve damar hastalığı)
  • Şeker hastalığı, böbrek fonksiyon bozukluğu, çeşitli hemoglobinopatileri olan ve bağışık sistemi baskılanmış kişiler
  • Yüksek riskli hastalarla karşılaşma olasılığı olan hekim, hemşire ve yardımcı sağlık personeli
  • Grip yönünden riskli şahıslar ile birlikte yaşayanlar (Altı aydan küçük bebekle yakın ve sürekli teması olanlar)
  • Güvenlik görevlileri, itfaiyeciler gibi toplum hizmeti veren kişiler
  • Grip sezonunda gebelik

Aşı kas içine yapılır. Ağır yumurta alerjisi olanlara yapılması sakıncalı olabilir. Yapıldığı yerde ağrı, hassasiyet gibi basit yan etkiler olabilir.  Bknz:>>> : >>>

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla