Menisküs nedir, neden yırtılır? Belirtileri ve tedavisi

Kategori: Menisküs, Ortopedi, Sağlık Sözlüğü Print

Menisküs, diz zorlaması ve sert hareketler sonucunda oluşan diz eklemleri arasındaki kıkırdak doku yırtılmasıdır. Daha çok sporcu hastalığı olarak bilinen Menisküs, insan vücudunda en sık yaralanan bölgelerden birisidir. Diz kapaklarının arasında iki C-şekilli kıkırdak disk bulunur. Bunlar, kemikler için amortisör görevi görerek dizi sabit tutmaya yardımcı olurlar ve menisküs olarak adlandırılırlar. Menisküs, insan dizinde eklemlerin yük aktarımı ve şok emiliminden sorumludur. Bu lastiksi kıkırdak eklem yüzeyini kaplar ve onu yastık gibi destekler. Dizleriniz hafif bükülü ve üzerine yük binmiş durumda iken vücudunuz kuvvetlice döndüğünde menisküs yırtığı meydana gelebilir. Ayrıca diz eğildiği zaman veya aniden katlandığı takdirde menisküsler yırtılabilir. Menisküs yırtıkları cerrahi müdahale gerektirebilir.

Menisküs nedir?

Menisküs, dizde birkaç önemli biyomekanik fonksiyona hizmet eder. Eklem kıkırdağının geniş bir alanı üzerine stres dağıtmakta, dinamik yükleme esnasında şokları emmekte ve muhtemelen eklem yağlamasına yardımcı olmaktadırlar. Bu fonksiyonlar, eklem kıkırdağının pürüzsüz, neredeyse sürtünmesiz bir eklem oluşturma ve yükleri femur ve tibianın alttaki kemiğine eşit olarak dağıtma yeteneğini arttırır.

  • Eklem stabilitesi,
  • Şok absorpsiyonu,
  • Temas kuvvetleri dağılımı,
  • Eklem yağlaması ve propriosepsiyon için önemlidir
Menisküs yırtılması

Menisküs yırtılması ile oluşan kıkırdak doku hasarı

Menisküs nedenleri

Menisküs yırtıkları, en sık görülen diz yaralanmalarıdır ve her yaştan hastada çeşitli nedenlerle görülürler. Menisküs yırtıkları, özellikle futbol ve basketbol gibi temas sporlarında sık görülen bir spor yaralanmasıdır. Futbol sahasında sert bir mücadele veya basketbol sahasında ani bir mil takılması menisküsün yırtılmasına neden olabilir. Menisküs yırtıkları, hasarın derecesine bağlı olarak hafiften şiddete kadar değişebilir ve dizin düzgün çalışmasını zorlaştırabilir.

Çömelme pozisyonundan çok hızlı kalkmak da menisküs yırtıklarına neden olabilir. Menisküs, ani bir dönüş veya derin çömelme veya ağır kaldırma yaralanmalara neden olabilir. Ani dönüşleri ve durmaları gerektiren hareket yapan kişiler ve sporular, menisküs yırtıkları açısından daha yüksek bir risk oluşturabilir. Bu sporlar arasında Futbol, Basketbol ve Tenis bulunmaktadır.

Menisküs belirtileri

  • Özellikle alana dokunulduğunda ağrı
  • Dizde şişme
  • Dizin hareket ettirilmesinde zorluk ya da hareket etmede yetersizlik
  • Diz kilitleme veya yakalama hissi
  • Dizin yol gösterici ya da destekleyemediği hissi.

Gençlerde ve ileriki yaşlarda menisküs olma riski ve menisküs yırtığı yaşanması farklılık gösterir. Bir menisküs yırtığı olduğu zaman, diz eklemi ve çevresinde takılma sesi duyulabilir. Veya bu ses sonradan hissedilebilir.

Kayma veya patlama hissi yaşayabilirsiniz ki bu genellikle bir parça kıkırdağın gevşediğine ve diz eklemini tıkadığına işaret eder. Bu belirtilerden herhangi biriyle karşılaşırsanız ve diziniz yaralandıktan sonra birkaç gün daha devam ederse mutlaka uzman bir doktora başvurmak gereklidir. Ayrıca, dizin kilitlenmesi ve dizin düzelttikten sonra eğilememesi durumunda derhal doktora başvurmak gereklidir.

Menisküs Teşhisi

Menisküs yırtıklarında tanı, ayrıntılı bir fiziki muayene ile yapılmaktadır. Şikâyetlerin ayrıntılı ve tam olarak anlatılması teşhisin konulmasına yardımcı olacaktır. Tam teşhisin konulması ve yırtığın yeri ve boyutu tedavi için çok önemlidir. Dizdeki aşınma ve yırtılmanın durumunu anlamak için doktor tarafından aşağıda ki yollar izlenmektedir.

  • Fiziki muayene;

Belirtilerinizi doktorunuzla görüştükten sonra, dizinizi inceleyecek ve hareket aralığını test edecektir. Menisküsün eklem boyunca olduğu noktaya yakından bakacaktır. Doktorunuz ayrıca menisküs yırtıklarını aramak için bir McMurray testi yapabilir. Bu test dizinin bükülmesini ve ardından düzeltilmesini ve döndürülmesini içerir. Bu test sırasında hafif bir ses duyabilirsiniz. Bu, menisküsün yırtılmasını gösterebilir.

  • Görüntüleme testleri;

Menisküsün yırtılmasını doğrulamak için görüntüleme testleri yapılabilir. Bunlar arasında şunlar bulunur;

  • Diz X-ray; Bu test menisküs yırtığını göstermez. Bununla birlikte, osteoartrit gibi diz ağrınızın başka nedenleri olup olmadığını belirlemekte yararlı olabilir.
  • MRG; Bir MR, dizinizin birden fazla görüntüsünü çekmek için manyetik bir alan kullanır.  MR, menisküs yırtığı olup olmadığını belirlemek için kıkırdak ve bağların resimlerini çeker. MR’ler doktorunuza teşhis koymasına yardımcı olabilirken, yüzde yüz güvenilir sayılmaz. Araştırmalara göre, lateral menisküs yırtığı için MRG’ nin doğruluğu % 77’dir. Bazen menisküs yırtıkları, dejeneratif veya yaşla ilgili değişikliklere çok yakın oldukları için bir MR görüntüsünde görünmeyebilir. Bir insanda yırtılmış menisküs bulunduğu yönünde yanlış teşhis konulabilir. Bunun nedeni, diz çevresindeki bazı yapıların menisküs yırtıklarına çok benzer olmasıdır.
  • Ultrason; Ultrason vücuttaki görüntüleri çekmek için ses dalgalarını kullanır. Bu, dizinizde tutunabilecek gevşek bir kıkırdağınız olup olmadığını belirleyecektir.
  • Artroskopi; Doktorunuz bu tekniklerden dolayı diz ağrınızın sebebini belirleyemezse, dizinizi incelemek için artroskopi önermiş olabilir.

Menisküs yırtıklarında doktor neler yapar?

Dizinizdeki ağrı hakkında doktor muayenesinde, nasıl sakatlandığınızı ve neye benzediğini soracaktır. Doktor, acının bir yırtık menisküs dışındaki bir şeyden kaynaklanıp karşılanmadığını görmek için tıbbi geçmişinizi de gözden geçirecektir. Doktor, menisküsünüzün bulunduğu alanda hassasiyet olup olmadığını görmek için dizinizi inceler. Ağrının menisküs yırtıklarından kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için doktor oturup kalkmanızı isteyebilir. Ayrıca dizi eğebilir, düzeltebilir ve döndürebilir.

Menisküs tedavisi

Başlangıçta, diz sakatlamasını, dinlenme, buz, sıkıştırma ve yükseltme veya RICE yöntemini içeren muhafazakâr tekniklerle tedavi etmek gereklidir.

  • Diz çökme gibi işleri yapmamak
  • Eklem üzerinde herhangi bir ağırlık olmaması için koltuk değnekleri kullanmak
  • Diz ağrısını kötüleştiren herhangi bir faaliyetten kaçınmak
  • Dize her 3-4 saatte 30 dakika buz koymak
  • Enflamasyonu azaltmak için dizi elastik bandajla sıkıştırarak sarmak
  • Şişmeyi azaltmak için dizinizi yükseltmek
  • Diz çevresinde ağrı ve şişmeyi azaltmak için ibuprofen, aspirin veya herhangi bir nonsteroid antienflamatuvar ilaç (NSAID) gibi ilaçları almak.

Menisküs tedavisinde ameliyat (Cerrahi Tedavi)

Diziniz yukarıdaki tedavilere yanıt vermiyorsa, doktorunuz artroskopik cerrahiyi önerebilir. Doktorunuz bu ameliyat için nasıl hazırlanacağınız konusunda size özel talimatlar verecektir. Bazı örnek talimatlar şunları içermektedir.Kan testleri, X-ışınları, MRG, elektrokardiyogram (EKG) ve anestezi klirensi dâhil diğer tıbbi temizleme gibi eksiksiz cerrahi gereksinimleri yapılır. Operasyondan önceki gece herhangi bir şeyi yemek veya içmekten kaçınmanız gereklidir. Ameliyat olmanızı engelleyebilecek herhangi bir koşul yaşarsanız doktorunuza bildirin.

Menisküs yırtıklarında ameliyatlı ve ameliyatsız tedavi

Bunlar arasında şunlar bulunur;

  • Ateş
  • Bir enfeksiyon
  • Soğuk
  • Açık bir yaranın olması

Menisküste cerrahi tedavi nasıl uygulanır?

Cerrah dizinizde küçük bir kesi yapacaktır. Hasar görmüş menisküsü onarmak veya almak için cerrahınız kesi boyunca kamera ile inceleyecektir.  İşlemin tamamı yaklaşık bir saat sürer. Bu işlemden sonra genellikle aynı gün eve gidebilirsiniz. Tam iyileşme zaman alır. Operasyonunuz menisküs onarımı içeriyorsa, iyileşme ve rehabilitasyon süresi yaklaşık altı haftadır. Bu sürede diz dirsek veya koltuk değneği ile yürümenizi sağlamanız gerekir.

Ameliyat riskleri içerir ve bu operasyon için iyi bir aday olup olmadığınızı belirlemek için doktorunuzla konuşmanız doğru olacaktır. İyileşme süreci, diz kaslarını güçlendirmeyi, doktora düzenli gitmeyi ve fizik tedaviyi de içermektedir.

Artroskopik kısmi menisektomi

Ameliyatsız tedavi, uzun vadede bir miktar semptom rahatlığı sağlarken, menisküs dejenerasyonunun devam etmesi ile bu faydalar azalabilir. Bu hastalarda, artroskopik kısmi menisektomi, hastanın yaşam kalitesini iyileştirmede etkili olabilir. Kıkırdak sağlığını belgelemek, gevşek cisimleri belirlemek ve meniskal yırtıkları lokalize etmek için, kıkırdak yüzeyleri, eklem boşlukları ve menisküsün kapsamlı bir muayene kritik önem taşır.

Cerrah menisküs yırtıklarını gidermekle birlikte mümkün olduğunca sağlıklı menisküsleri korur. Menisektomi şüphesiz ortak biyomekaniğini değiştirir, aşırı debridman, gereksiz yüke bağlı kıkırdak aşınmasına ve kesilme indüklü subkondral kırığa ve dolayısıyla eklem ve meniskal dejenerasyona neden olabilir.

Diz ağrısının hafifletilmesi ve fonksiyon geliflimi, ameliyattan 3 ay sonra en hızlı şekilde edilebilir. Artroskopik kısmi menisektomiden 2 yıl sonra 50 hastada diz ağrısı, diz fonksiyonu ve hasta memnuniyeti skorlarında anlamlı düzelme bulunmuştur. Bununla birlikte, bu sonuçlar, operatif olarak tedavi edilmemiş hastalarla karşılaştırıldığında nihai takipte herhangi bir fark bulunmadığı için başarılıdır.

Başka bir prospektif çalışmada, ameliyattan sonraki 5 yıla kadar VAS ve diz fonksiyon skorlarında belirgin düzelme kaydetmiştir. Ayrıca, operasyonsuz tedavi edilen hastaların üçte birinde eksik bir ağrı kesici sekonder artroskopi gerekli olduğunu tespit etmişlerdir. Bazen bir cerrah yırtık menisküsü onarabilir. Bazen cerrah yırtık olan menisküs parçasını dizin çalışma biçimine müdahale etmekten alıkoyar. Ameliyat olursanız, doktor daha sonra dizinizi bir parantez içine koyar, bu dizin etrafında hareket etmesini önler.

Menisküs ameliyatı sonrası uzun vadeli sonuçlar nasıl?

Uygun teşhis ve tedaviye uyum ile diz yaralanmadan önce sahip olduğu hareketlilik ve fonksiyona sahip olabilir. Bir menisküs yırtığı ameliyatla tedavi edilmezse, iyileşme potansiyeli yırtılma yerine bağlıdır. Kıkırdak, iyileşme kabiliyetini etkileyebilecek önemli miktarda kan kaynağına sahip değildir. Bununla birlikte, menisküsün dış kısımları gibi, daha fazla kan damarı olan ve iyileşmesi daha muhtemel olan bazı alanlar vardır.

Menisküs ameliyatı sonrası rehabilitasyon

Çoğu cerrah, ameliyat sonrası ağrı ve şişmeyi azaltmak, hareket genişliğini arttırmak ve diz fonksiyonunu iyileştirmek için bir fizik tedavi programı önerir. Buz uygulama, eklem hareketi ve masaj gibi yöntemler kısa süreli ağrı kesici olabilir ve şişmeyi azaltır. Ameliyattan hemen sonraki semptomların ötesinde, dejeneratif menisküs yırtıklarının cerrahi tedavisinden sonra ekstansör güçsüzlüğü birincil sorun olmaya devam etmektedir.

Çocuklarda ve gençlerde Menisküs

Menisküs yırtıkları çocuklarda giderek yaygınlaşmaktadır. Bunun nedeni, çocukların daha erken yaşlarda organize sporlara katılmasıdır. Ek olarak, sadece bir spor üzerine odaklandığında, bir çocuğun menisküs yırtığı yaşama olasılığı daha yüksektir. Aynı rekabet sporuna katılan ergenler için de geçerlidir. Menisküs yaşla birlikte zayıflar.

Yırtıklar 30 yaşın üzerindeki insanlarda daha sık görülür. Ezerek çömelme veya basma gibi hareketler zayıf menisküslü birinin yaralanmasına neden olabilir. Osteoartritiniz varsa, dizinize yaralanma veya menisküsünüzü yırtma riski yüksektir. Osteoartrit, yaşlanma ve yıpranma nedeniyle eklemlerde ağrı ve sertlik bulunan yaygın bir ortak bozukluk tur. Yaşlı kişilerin menisküs yırtığı yaşaması, dejenerasyon ile ilişkili olma olasılığı daha yüksektir.

Menisküs egzersizleri nelerdir?

Egzersiz programları, koordinasyon, dolaşım ve kas fonksiyonu üzerine odaklanarak geliştirilmiştir. Geliştirilmiş kas kuvveti ve koordinasyonun diz semptomları, fonksiyonu ve nihayetinde osteoartrit’in ilerlemesi üzerinde olumlu etkisi olabilmektedir.

Menisküs yaralanmasına karşı yapılması gereken egzersizler ve koruyucu önlemler

Menisküs yırtığını önlenmek için ne yapmalı: İpuçları

Düzenli olarak bacak kaslarınızı güçlendiren egzersizler yaparak menisküs yırtıklarını önleyebilirsiniz. Bu egzersizler, yaralanmaları önlemek için diz ekleminizi dengelemenize yardımcı olacaktır. Spor sırasında veya yaralanma riskini artırabilecek aktiviteler sırasında dizinizi desteklemek için bir parantez de kullanabilirsiniz. Diz ekleminize baskı uygulayabilecek faaliyetlerde veya bunlarla uğraşırken daima uygun hareketleri kullanmanız önemlidir. Spor ve egzersiz öncesi şunları yapmak faydalı olacaktır;

  • Egzersiz yapmadan önce ısınmak ve gerilmek
  • Yaptığınız spor için özel olarak tasarlanmış atletik ayakkabılar gibi uygun dişli takımı kullanmak
  • Ayakkabıları düzgünce bağlamak
  • Etkileştiğiniz etkinlikler için uygun teknikleri öğrenmek.

Menisküs yırtığı iltihab nasıl tedavi edilir

Küçük yırtıklar genellikle cerrahi müdahaleye ihtiyaç duymaz.  Özellikle, eğer menisküsün dış tarafında, iyi bir kan akışı varsa. Bu yırtıklar, oldukça hızlı bir şekilde iyileşir. Tedavi aşağıdakileri içermektedir;

RICE formülünü kullanın;

  • Dinlenme: Yaralanmaya neden olan aktiviteyi bırakın ve dizinize dinlenmek için bol bol zaman tanıyın. Bazı durumlarda, sıkıntılardan kurtulma sırasındaki koltuk altından dizinizdeki ağırlığı korumak için koltuk değneği kullanmayı gerektirebilir.
  • Buz: Ağrı ve şişme ortadan kalkıncaya kadar günde birkaç kez buz veya soğuk kompres uygulayarak 15 dakika süreyle dizlerinize uygulayın. Buz veya buz paketini havluyla sarın. Bunları cilde doğrudan koymayın.
  • Sıkıştırma: Şişkinliği sürdürecek ve dizinizi desteklemeye yardımcı olması için elastik kompresyon bandaj kullanın
  • Dizi yüksek tutmak: Yatın ve yastıklarınızı kalp seviyesinden yükseltmek için dizinizin altına koyun. Bu, şişmeyi en aza indirmeye yardımcı olacaktır.
  • Antienflamatuvar ilaçları alın: Asetaminofen ve ibuprofen gibi ağrı kesiciler, ağrıyı hafifletmeye yardımcı olur ve etkilenen bölgede şişmeyi azaltır.
  • Doktorunuz reçete ederse, fizik tedavi yapın. Bacak kaslarınızı güçlendirmenize, dizinizi stabilize etmenize ve dizinizi tüm hareket ve esneklik aralığına geri döndürmenize yardımcı olabilir.


Menisküs bitkisel tedavi, iyi gelen şifalı bitki var mı?

Her ne kadar menisküs yırtıkları tıbbi olarak tedavi edilse hatta ileri vakalarda cerrahi tedaviye gidilse de bazı fitoterapi denilen ve bitkilerin şifa olarak kullanıldığı yöntemler ile hafif menisküs yırtıklarında ağrıyı dindirmek amacı ile kullanılabilinir. Tamamen kişinin kendi insiyatifine kalmış bu tarz bitkisel kürler, yırtığı onarma amaçlı değil oluşan semptomaları hafifletmek amaçlıdır. Lütfen bu kürleri uygularken doktorunuz ile iletişim halinde olunuz.


Kaynaklar: 
1- What Is a Meniscus Tear?
2- Meniscal Repair: Inside-Out!
3- Meniscus Tear of the Knee
4- Meniscus tears - aftercare

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla