Uyuz hastalığı nedir? Kimlerde görülür? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Kategori: Cilt Sağlığı, Sağlık Sözlüğü Print


Uyuz, küçük bir akar türünün neden olduğu bir cilt hastalığıdır; el, koltuk altı, karın, parmak aralarında kaşıntı ve döküntüye neden olur. Dünya genelinde oldukça yaygın halk sağlığı sorunu olan uyuza mikroskopik bir akar türü olan Sarcoptes scabei neden olur. Böcek benzeri bu akarın deri altına yerleşmesi ile ortaya çıkan hastalık; vücudun farklı bölgelerinde kaşıntı, döküntü ve cilt yaralarına da neden olabilir. Daha çok hastane, huzurevi, askeri kışlalar, bakım evleri gibi kalabalık ortamlarda teması ile kişiden kişiye bulaşan uyuz hastalığı, sanılan aksine kedi ve köpek gibi hayvanlardan insana bulaşmaz. Özellikle aynı kıyafetleri giyen, aynı yatağı veya aynı havluyu paylaşan kişiler arasında daha kolay yayılan uyuz hastalığı yaş ve cinsiyet ayırt etmeksizin bulaşır. Özellikle geceleri yoğun şekilde kaşıntıyla neden olan hastalık zamanında tedavi edilmediğinde ciltte yaralar oluşturabilir. Tedavisi oldukça kolay olan uyuz hastalığı; genellikle uyuz kremi, merhem ve solüsyon ile kısa süre içinde çözülür.

Uyuz hastalığı neden olur ve kimlerde görülür?  

Sarcoptes familyasına ait bir çeşit akar türü olan uyuz böceği; deri altına girdiğinde burada yumurtlar; deri altında delikler ve tüneller açarak hızla ürer. Yetişkin dişi uyuz akarı, yumurtalarını derinin üst katmanı olan epidermis isimli cilt tabakasına yerleştirdikten sonra tüm hayatı boyunca insan derisinde yaşayabilir.

Uyuz paraziti taşıyan biriyle doğrudan temas eden kişiler hastalığı kolayca kapabilir. Cinsel yolla da bulaşan uyuz paraziti, ev halkı arasında da bir salgın şeklinde yayılabilir. Irk, cinsiyet ya da herhangi bir sosyal sınıf ayırt etmeksizin yayılan bu hastalık; daha çok çocuk bakım tesisi, huzurevi ve cezaevi gibi kalabalık ortamlarda yaşamını sürdüren kişilerde daha yaygın görülür. Uyuz paraziti bulaşan kişi; herhangi bir semptom yani belirti taşımadan da sağlıklı bir kişiye paraziti bulaştırabilir.

Uyuz hastalığının belirtileri nelerdir? 

Bir kişiye ilk kez uyuz akarları bulaştırdığında, belirtiler ilk bir-iki ay (2-6 hafta) ortaya çıkmayabilir ancak buna rağmen bu kişiler hastalığı çevrelerine bulaştırabilirler. Bir kişi daha önce uyuz kapmışsa ikinci bulaşta hastalık daha erken ortaya çıkabilir. Yoğun kaşıntılara neden olan uyuz hastalığı neden oluğu cilt tahrişleri nedeniyle başka cilt enfeksiyonlarının gelişmesine de neden olabilirler.

Uyuz hastalığının en yaygın belirtisi, kaşıntı ve deride kızarıklıktır. Bunun nedeni uyuz parazitinin dışkısı nedeniyle ciltte oluşan alerjik reaksiyondur. Özellikle geceleri görülen şiddetli kaşıntı, uyuzların ilk görülen en yaygın belirtisidir. Bir sivilceye benzeyen kaşıntılı uyuz kabarcıkları yaygın görülür. Kaşıntı ve döküntüler vücudun çoğunu etkileyebilir veya sadece bilek, dirsek, koltuk altı, cinsel organ çevreleri, omuz ve kalça çevrelerinde bölgesel olarak ta görülebilir. Bknz: >>>

Uyuz hastalığının en yaygın belirtileri şunlardır:  

  • Daha çok geceleri görülen, hatta kişiyi uykusundan bile uyandıran şiddetli kaşıntı
  • Genellikle parmak aralarında, dirsek, bilek, bel, kalça, koltuk altında görülen ve sivilceye benzeyen kırmızı renkli kabarcıklar, yaralar ve döküntüler
  • Yaygın uyuz belirtileri olarak kabul edilen kaşıntı, kızarıklık ve döküntüler; baş, yüz, boyun, sırt ve göğüste genellikle görülmezken; söz konusu küçük bebekler ve çocuklar olduğunda uyuz belirtileri; bebeklerin ve çocuklarının tüm vücudunu sarabilir.
  • Uyuz bulaşan kişinin cildinde bazen dişi uyuz akarının (böceğinin) deri yüzeyinin hemen altında tünel açması nedeniyle, minik oyuklar görülebilir. Daha çok gri beyazımsı ya da ten renginde olan bu minik, çizik şeklindeki oyukları teşhis etmek kimi zaman zor olabilir. Uyuz akarlarının bir kişide yalnızca 10 15 tane olması yani sayılarının oldukça az olması; yerlerinin tespit etmesini zorlaştıran en önemli nedenler arasında yer alır.
  • Uyuz akarları, genellikle parmaklar arasında, bilekteki deri büklümlerinde, diz, dirsek, penis, göğüs ya da omuz bıçaklarında yaşamını sürdürürler.

Crusted kabuklu uyuz hastalığı nedir? 

Daha çok bağışıklık sistemi düşük, engelli ve yaşlı kişilerde görülen kabuklu uyuz hastalığı; kişinin cildinde çok sayıda uyuz paraziti ve yumurtası içeren kalın kabuklar şeklinde gelişir. Kabuklu uyuz hastalığına yakalan kişinin vücudunda yaklaşık 2 milyon kadar uyuz paraziti ya da yumurtası bulunur. Bu kişiler; uyuz hastalığını bir diğer kişiye daha kolay bulaştırabildikleri için acilen tıbbi tedavi almaları gerekir. Kabuklu uyuz hastalığından muzdarip kişinin kullandığı giyim eşyaları, mobilyalar, yatak örtüleri ile temasa eden kişiler; ciddi şekilde uyuza yakalanma riski taşırlar.

Kabuklu uyuz hastalığı kimlerde görülür: 

  • Beyinle ilgili nörolojik rahatsızlığı olanlarda
  • Yaşlı kişilerde
  • Küçük çocuklar ve hamile kadınlarda
  • Engellilerde
  • Down sendromlu hastalarda
  • HIV, AIDS gibi bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalığı bulunanlarda
  • Kemoterapi gören kişilerde, Derinin pul pul soyulması riski ile yüzleşmek zorunda kalan bu hastalar; ‘stafilokok’, impetigo (iltihaplı isilik), ‘streptokok enfeksiyonu’ gibi bakteriyel hastalıklara da kolaylıkla yakalanabilirler. 

Uyuz hastalarının karşılaşabilecekleri komplikasyonlar  

Ciddi anlamda yoğun bir kaşıntı ile karşılaşan uyuz hastalarında, derinin sürekli kaşınması ve tahrip olmasına bağlı olarak, değişik cilt problemleri ortaya çıkabilir. Cilt yaralarında bazen iltihaplanmalara da rastlanabilir. Hatta iltihaplanmaların ilerlediği durumlarda hastada böbrek iltihabı bile gelişebilir. Bu yüzden uyuz olan kişilerin erken evrede tedavi edilmesi çok önemlidir.

Egzama kimlerde görülür? Egzamaya ne iyi gelir? Hastalara öneriler

Norveç uyuzu olarak da isimlendiren kabuklu uyuz hastalığına yakalanmış kişilerin cildinde uyuzun karakteristik belirtileri olarak kabul edilen kaşıntı, kızarıklık, deride pullanma ve su kabarcıkları görülmeyebilir. Vücudunda neredeyse 2 milyona yakın uyuz paraziti bulunan bu kişilerde bağışıklık sistemi oldukça zayıflar, özellikle yaşlı hastaların içinde bulunduğu nörolojik durumlar; belirtilerin görülmesini engelleyebilir.

Ancak bu kişilerde uyuz belirtilerin görülmemesi; uyuzun diğer sağlıklı kişilere kolaylıkla bulaşamayacağı anlamına gelmez. Aksine kabuklu uyuz rahatsızlığına yakalanan kişilerin başka bir kişiyle el sıkışması bile parazitin sağlıklı kişiye sıçraması için yeterlidir.

Uyuz hastalığına nasıl teşhis konur?  

Kaşıntı, vücudun pul pul dökülmesi şeklinde belirtilerini gösteren uyuz hastalığının teşhisi esnasında doktorunuz; sizi fiziksel bir muayeneden geçirebilir. Muayene esnasında, bazı durumlarda doktorunuz; hastalığınızın teşhisini doğrulamak için bir iğne yardımıyla uyuz akarlarını cildinizden çıkarabilir.

Uyuz akarının kolaylıkla tespit edilemediği durumlarda, doktorunuz cildinizden doku örneği alarak ve bunu bir takım testlerden geçirerek, cildinize uyuz akarının ve yumurtalarının yerleşip yerleşmediğini kesin olarak teşhis edebilir.

Uyuz hastalığı nasıl tedavi edilir?  

Uyuz hastalığın tedavisinde daha çok krem ve losyonlar kullanılır. Uyuz teşhisi konulan kişinin yanı sıra hastanın ailesinin ve hasta ile yakın temasa geçenlerin de tedavi edilmesi gerekebilir. Bu noktada; hastanın yatak örtülerinin, nevresim takımlarının, kullandığı havluların ve kıyafetlerinin ilaçlı tedaviye başlamadan en az 3 gün öncesinden sıcak suda yıkanması ve sıcak kurutma makinesinde yıkanan eşyaların iyice kurutulması bir zorunluluktur. Eşyaların ağzı sıkıca kapalı olan bir torbaya konulması ve en az 72 saat torbada bekletilmesi de uyuz parazitlerinin ölmesi için yeterlidir.

Çünkü uyuz akarları; insan vücudu dışında 72 saatten daha uzun süre yaşayamaz. Uyuz tedavisi esnasında doktor tarafından reçete edilen ilaçların kullanılması oldukça önemlidir. Tedavi esnasında genellikle doktor tarafından reçete edilen vücut krem ve losyonlarının, ilaç reçetesindeki talimatlar doğrultusunda vücuda sürülmesi gerekir. Bazı durumlarda doktor tarafından ağızdan alınan ilaçlar da yazılabilir.

Uyuz krem, merhem ve losyonları nasıl kullanılır?  

Doktor tarafından reçete edilen uyuz krem ve losyonları boyun bölgesinden başlayarak, ayaklara hatta ayak parmaklarına kadar sürülmelidir. Söz konusu çocuklar ve küçük bebekler olduğunda ise uyuz krem ve losyonları; yüze, tüm kafaya hatta kafa derisine kadar sürülmelidir. Küçük çocuklar ve bebekler; sadece permethrin krem ya da sülfür merhem kullanabilir. Uyuz krem ve merhemlerinin vücuda sürülmeden önce kişinin kesinlikle yıkanması gerekir; krem ve merhemler; muhakkak temiz cilde uygulanmalıdır.

İlaç talimatlarında belirtilen süre için vücutta kalan uyuz krem ve losyonlarının, ilaç prospektüsünde belirtilen süre için vücutta kalması şarttır. Uyuz tedavisi tamamlandıktan sonraki ilk birkaç hafta boyunca kişinin vücudunda tüm uyuz akarlarını ve yumurtaları ölmüş olsa dahi kaşıntı devam edebilir. Ancak kaşıntının 2. ya da 4. haftadan sonra başladığı durumlarda ya da ciltte yeni oyukların, sivilce benzeri döküntülerin çıkması üzerine tekrar tedavi gerekebilir.

Uyuz tedavisinde en çok kullanılan ilaçlar 

  • Permetrin içeren kremler
  • Sülfürik merhemler
  • Lindan içeren losyonlar
  • Krotamiton içeren kremler
  • Benzil benzonat losyonlar

Kaşıntının rahatsız edici olduğu durumlarda doktorunuz; Benadryl ve benzeri kaşıntı kremleri reçete edebilir. Daha ciddi ve yaygın uyuzlarda ise Ivermeçtin oral tablet yazabilir. Özellikle tedaviye yanıt vermeyen, kabuklu uyuz hastalığı olan, vücudunun hemen hemen tamamını uyuz hastalığı saran kişilerin ağızdan alınan ilaç kullanması oldukça önemlidir. Tedavinin ilk haftasında uyuz semptomları kötüleşiyor gibi görünebilir; ancak tedavinin dördüncü haftası tamamlandığında tamamen iyileşmeniz beklenir. Lakin kaşıntının 2-4 hafta gibi bir süre için devam edeceğini de unutmamalısınız.

Şifalı bitkiler ile evde uyuz tedavisi 

Uyuzların semptomlarını hafifletmeye yardımcı olmak için birçok doğal tedavi bulunmaktadır. Bunlar arasında en çok bilinenleri, çay ağacı yağı, aloe vera, kırmızı biber ve karanfil yağıdır. Ancak bu tür şifalı bitkileri kullanmadan önce mutlaka bir hekim başvurarak tavsiyesini almanız sağlığınız için çok önemlidir.

  • Çay ağacı yağı

Çay ağacı yağı cildinizdeki döküntüleri iyileştirebilir ve kaşıntıyı durdurmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte, bu yağın tek başına cildinizin derinliklerindeki akar yumurtalarını yok etmek için yeterli olmayacağını unutmayın. Bir spreyli şişeye az miktarda çay ağacı yağı koyun, yatak ve çarşaflarına püskürtün.

  • Neem yağı

Neem bitkisi iltihabı ve ağrıyı hafifletir. Aynı zamanda antibakteriyel özelliklere sahiptir. Neem bir yağ olarak bulunabilir ayrıca sabun ve kremlerde de olabilir.

  • Aloe vera

Bazı bilimsel çalışmalar, aloe veranın uyuzla mücadelede etkili olabileceğini göstermiştir.  Aloe vera kullanmak isterseniz hiçbir katkı maddesi içermeyen saf aloe vera jel satın aldığınızdan emin olun ayrıca kullanmadan önce doktorunuza danışmayı ihmal etmeyin

  • Karanfil yağı ve diğer uçucu yağlar

Karanfil yağı bir böcek öldürücüdür ve tavşanlardan ve domuzlardan alınan uyuz yumurtalarını öldürdüğü gösterilmiştir. Ayrıca diğer esansiyel yağların da (lavanta, kekik) uyuz tedavisinde faydalı olduğu belirtilmektedir. Ancak hiçbir şifalı bitki tıbbi ilaçlar kadar etkili olamaz ve mutlaka doktor tavsiyesi ile kullanılması gerekir.

Uyuzdan korunmak ve hastalar için öneriler 

  • Uyuz hastalığına yakalanan kişi ile yakın temastan kaçının
  •  Hastanın tüm kıyafetlerini, kullandığı eşyaları bol kaynar suda yıkayın ve sıcak kurutma makinesinde kurutun
  • Hane halkından biri uyuz hastalığı kapmışsa siz de muhakkak doktora görünün ve tedaviye başlayın
  • Şayet size uyuz teşhisi konulmuşsa doktorunuz tarafından önerilen tüm ilaçları aksatmadan kullanın
  • Uyuz hastalığına yakalanan kişinin kaldığı odayı ve evi iyice temizleyin.
Kaynaklar:
1- Scabies Treatment - CDC 
2- Norwegian / Crusted Scabies?
3- Scabies Bites: Have I Been Bitten?

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla