Ilko
Ilko

Psoriasis belirtileri nelerdir? Nedenleri ve tedavisi

Yazan Dr. Enes Başak

18 Mart, 2015  |   Kategori: Sedef Hastalığı, Tıp Ders Notları, Üye Yazıları

sedef-psoriasis-sekilHalk arasında sedef hastalığı olarak bilinir. Keskin sınırlı eritemli plak ve papüllerle karakterize üzeri sedefi renkte skuamlarla kaplı kronik bir hastalıktır. Toplumdaki gerçek sıklığı kesin saptanabilmiş değildir. Dermatozların % 1-3’ünü oluşturduğu kabul edilir. Kadın ve erkeği genelde eşit tutar. Sedef Hastalığının en sık görülme yaşı 10-30 olup 2-3 yaşından önce çok seyrek görülür.

Psoriasis (Sedef hastalığı) nedenleri

Net bilinmemektedir. Kalıtım, psikosomatik mekanizma, travma, enfeksiyon odakları (özellikle streptokoksik üst solunum yolu), bazı ilaçlar (antimalaryal ilaçlar, lityum, beta blokerler, non-steroid antienflamatuar ilaçlar) sebep olabilir. Son zamanlarda henüz bilinmeyen bir antijene karşı bir hücresel immunite yanıtının gelişerek olayı başlatabilecek şekilde bir varsayım ortaya atılmıştır.

Sedef hastalığı (psoriasis) nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Psoriasis (Sedef hastalığı) klinik

Psoriasis vulgaris hastalığın ensık rastlanan klinik formudur. Lezyonlar genelde diz, dirsek, sakral bölge ve saçlı deride kulak arkası bölgesinde yerleşir. Psoriasis cilt lezyonlarının morfolojisi oldukça değişkendir.

Lezyon şekline göre isimlendirme: nokta şeklinde olursa psoriasis punktata, damla şeklinde olursa psoriasis guttata, para büyüklüğünde olursa psoriasis nümülaris, vücudun bütününe yakınını tutarsa psoriasis üniversalis, halka şeklinde olursa psoriasis anularis, düzensiz girintili çıkıntılı kenarlı plak yaparsa psoriasis geografika denir.

Psoriasis lezyonları lokalizasyonlarına göre değişiklikler gösterir. Saçlı deri psoriasisi çocuk ve gençlerde başlangıç olarak görülür. Tek başına veya diğer bölge psoriasisi ile birlikte bulunabilir. Lokalize olanlar genelde başın arka tarafında yerleşir. Yaygın tipte ise saçlı deri sınırında biter. Mukozal lezyonlar çok nadirdir.

Psoriasis’in  (Sedef hastalığı) şiddeti

PASI: Psoriasis alan şiddet (ciddiyet) indeksi denir. Vucut baş, üst ekstremite, alt ekstremite gövde olmak üzere 4 bölgeye ayrılarak her bir alanda tutulum alanı, eritem, infiltrasyon, deskuamasyon, püstülasyon varlığı yokluğu değerlendirilip ilgili katsayı ile çarpılır. Her alan hesaplanıp toplandıktan sonra total değer PASI verir. 0-72 arasında sınır değerleri bulunmaktadır.

Tırnak tutulumu: Tırnak tutulumu %10-50 arasında değişir. Tırnak tutulumu  artropatik psoriasisli hastalarda sıktır. Tırnak yatağı bulguları; onikoliz, splinter hemoraji, yağ damlası diskolorasyonu, tırnak yatağı hiperkeratozu, pitting, lökonişi, lunulada kırmızı noktalar, tırnak plağı kalınlaşması, tırnak plağı ufalanması görülebilir. NAPSI; tırnak psoriasisi şiddet indeksi.Tırnak 4 bölgeye ayrılır ve matriks ve yatak bulgularının varlığı yokluğuna göre 0-4 arasında puanlama yapılır. El ve ayak matriks yatak NAPSI değerleri ayrı ayrı değerlendirildikten sonta total değer NAPSI olarak değerlendirilir (her bir el veya ayak için 0-40).

Psoriasis (Sedef hastalığı) belirtileri

sedef-hastaligiFenomenler:
Mum lekesi belirtisi: lezyon künt bir cisim ile kazınırsa kepekler beyaz lameller halinde dökülürler.Bu dökülme düz bir yüzey üzerine damlayıp kurumuş bir mum kazınması sırasındaki beyazlaşma ve tabaka tabaka kalkmasına benzetilerek buna mum lekesi belirtisi adı verilir.
Auspitz belirtisi: kazımaya devam edilirse skuamların altından nemli bir zar ortaya çıkar. Bu da kaldırılırsa küçük kırmızı noktasal kanamalar görülür. Buna da auspitz belirtisi denir.
Koebner fenomeni: aktif  psoriasisli bir hastada deneysel olarak uygulanan travma ile travma alanında 8-10 gün sonra tipik psoriasis lezyonları ortaya çıkar ki buna Koebner fenomeni adı verilir. Bunun tam tersi bir olay da ters koebner denilen olaydır ki travmadan sonra birden tüm lezyonlarda hızlı bir iyileşme görülür.

Psoriasis (Sedef hastalığı) tanı

Klinik görünüm, fenomenler tanıda yardımcı olur. Atipik şekillerde ve bazı lokalizasyonlarda tanı koyabilmek için kişide tırnak bulgusu, aile öyküsü histopatolojik tetkik yardımcı olur.

Psoriasis (Sedef hastalığı) ayırıcı tanı

Saçlı deride yerleştiği zaman; seboreik dermatit, T.kapitis, pitriasis rubra plaris düşünülür. Gövde ve ekstremitelerdekiler; parapsoriasis, pitriyazis rosea, liken planus, sifiliz papülleri, likenifiye ekzema, s.dermatit, ve M.F düşünülür. Avuç içi ve ayak tabanındakiler; ekzema, dermatofit, L.simpleks kronikus,sifiliz papülleri düşünülür. Fleksural yerleşimde; intertrigo, kandida, T.inguinalis peniste yerleşirse; liken planus, sifiliz, eritroplazi, uyuz şankrı, reitter hastalığı düşünülür. Yüz ve el sırtındakilerin DLE.

Psoriasis (Sedef hastalığı) histopatolojisi

Aktif bir lezyonda karakteristik değişiklikler epidermistedir. En altta papillamatozis, s.spinozumda kakojun mikroapseleri, aktivasyon döneminde s.granülozum incelir yada kaybolur, s.korneumda parakeratoz vardır. Normalde turn-over 28 gün iken psoriasiste 7-8 kat hızlanmıştır. Bundan dolayı klinik olarak da kepeklenme görülür.

Yüz tutulumu seyrektir (varsa; punktat ve guttat). Palmoplanter psoriasis genelde simetrik, skuamları çok, ragat oluşursa ağrı yapabilir. Fleksuar psoriasisde sürtünme ve nemden dolayı skuam yoktur. Canlı kırmızı, keskin kenarlı simetrik infiltre plaklara rastlanır. Fissur gelişirse ağrı olur.Bu klinik tipe tipus ınversus denir.

Psoriasis’i (Sedef hastalığını) ne tetikler?

psoriasis-sedef-1Travma, sistemik streoid tedavisinin birden kesilmesi, soğuk hava, streptekok farenjiti, alkol, sigara, emosyonel stres,HIV, ilaçlar.Depresyon ve alkol bağımlılığı psöriasisli hastalarda biraz daha fazladır. Obesite psoriasisi daha kötü yapabilmekte, psoriasisi olanın obesitesi daha kötü olma eğilimindedir. Ciddi psoriasis özellikle genç yaşlarda artmış MI riskini getirmektedir. Ciddi psöriasis yaşam sürecini biraz daha kısaltmaktadır. İnsülin direncine meyil vardır.

Atipik Psoriasis (Sedef hastalığı) şekilleri

Ağır, inatcı, çoğu kez yaşamı tehtit edicidir. Aralarında birbirlerine geçişler yapabilirler. Eritrodermik, püstüller ve artropatik psoriasis olmak üzere üç şekilde karşımıza çıkarlar:

1-Eritrodermik psoriasis: çoğu kez vulgar psoriasis üzerinden bir komplikasyon olarak gelişmekle birlikte bazen doğrudan eritrodermik bir şekilde başlayabilir. Vucudun %80’niden fazlasının eritem ve skuamlarla kaplı olmasına eritrodermi denir. Bütün vucut baştan aşağı eritem ve skuamlarla kaplıdır. Arada sağlam deri adacıkları görülür. Hastanın genel durumu çok bozuk olup sistemik belirtiler deri belirtilerinden ön plandadır. Deride yaygın vazodilatasyon vardır. Kan periferdedir. Epidermal seddin yıkılmasından dolayı su kaybı artar. Su elektrolit dengesi bozulur. Skuamların dökülmesi protein kaybına yol açar. Hasta nöbet  dönemini atlatabilirse genelde p.vugarise dönebilir veya nadir olarak tamamen iyileşebilir. Bu klinik tabloda nüksler sıktır.

2-Püstüler psoriasis: vulgar psoriasisin tüm klinik ve histopatolojik bulgularının şiddetlenmiş halidir. Epidermiste nötrofiller (püstüller) dışarıdan görülür. Bunlar steril püstüllerdir. Generalize ve lokalize olmak üzere iki şekli vardır. Generalize formda genel durum bozukluğu, ateş,lokositoz olur. Mukozada hastalığa katılır. Vulgar psoriasis, lokalize püstüler psoriasisden tetikleyici faktörlerin etkisi ile generalize püstüler psoriasis gelişebilir. Cynyolin ve kortizon tedavisinin birden kesilmesi, hipokalsemi. Lokalize tip eliçi ayak tabanında steril püstüllü döküntüler ile karekterizedir. Püstüller sarı yeşil renkte kurut oluşturan remisyon ve nükslerle seyreden bir formdur.

3-Artropatik psoriasis: toplumda seyrektir. Psoriasis hastalarının %5’inde ortaya çıkar. Cins farkı gözetmez, 20-40 yaşlarında daha sık görülüyor. Genelde aylar yıllar önce deri belirtileri başlar. Daha sonra artrit ortaya çıkar. Artrit ile tırnak değişiklikleri arasında paralellik vardır. Hastaların % 70’inde oligoartriküler tutulum, romatoit artrit gibi poliartiküler %5’ten fazla simetrik eklem tutulması ise hastaların % 15’inde görülür. Romatoit faktör bu hastalarda negatifdir. Seyri kronik ancak romatoit artrite kıyasla  daha iyidir. Asimetrik oligoartrit, simetrik poliartrit, distal interfalangeal tip, spinal artiritis mutilans görülebilir.

Psöriatik artritler

psoriasis-sedef-arthrit-2Psoriasis (Sedef hastalığı) tedavisi

Hafif olgularda önce topikal tedavi başlanmalı, yaygın ve şiddetli atipik olgularda sistemik tedavi uygulanmalıdır. Hastanın hastalığını tanıması, bulaşıcı ve ölümcül olmadığını anlaması ve hastalığına alışarak onunla yaşamayı öğrenmesi sağlanmalıdır. Hastalığı alevlendirecek enfeksiyon odakları varsa ortadan kaldırılmalıdır. Travmadan hastalığı alevlendirecek ilaçlardan kaçınılmalıdır. Tedavide; topik, fototerapi, fotokemoterapi ve sistemik ajanlar kullanılır. Katranlar psoriasis tedavisinde eskiden beri kullanılan ajanlardır. Genelde UV ile kombine kullanılır; Ingram ve Goeckerman yöntemi. Antralin (cignoline) plak tip psoriasisde lezyon üzerine gutta tipte silme şeklinde uygulanır. Kasipotriol D3 vitamini sabah akşam uygulanır, haftalık doz 100gr geçmemelidir, çünkü kalsiyum metabolizması üzerine yan etki yapabilir.

Psoriasis (Sedef hastalığı) topikal tedavi: skuamların keratolitiklerle yumuşatılarak temizlenmesidir. Bu amaçla en çok kullanılan ajan salisilik asit %3 oranında kullanılır. Kortikosteroitlerdir. Topik steroit kullanımında lezyonlar vucut yüzeyinin %20 sinden fazla olmamalıdır. Kılsız derideki lezyonlarda pomat, saçlı deri ve kıllı bölgelerde losyon şekli kullanılır. Kortikosteroitler oklüzyon şeklindede uygulanır. —Fototerapi UVB ışınları katran, cignoline, kalsipotriol tedaviye ek olarak uygulanır.  PUVA 0,5 jul/cm2 başlanır. 7-8 jule kadar çıkılır.Metotreksat total doz haftada bir 15-25 mg altında plaktip ve eritrodermik psoriasisde kullanılır. Retinoitler 0,75-1 mg/kg, Re-PUVA. Siklosporin, bu selektif T4 hücreyi inhibe eder, 2,5-5 mg/kg verilir.

Enes Başak
http://tipnotlari.wordpress.com

İlgili Aramalar: psoriasis nedir, psöriasis vulgaris, tırnak psoriasisi, koebner fenomeni, parapsöriazis nedir, psoriasis vulgaris nedir, parapsoriasis sebepleri

YAZIYI PAYLAŞ


Konya Meram Tıp Fakültesi mezunuyum. Yaklaşık 4,5 yıldır şiir ve öykü yazıyorum. Yerel ve ulusal dergilerde ve edebiyatdefteri.com gibi sitelerinde yazmaktayım. Yayınlanmış 'Hasretin Kadar' isimli bir şiir kitabıma idefix ve kitapdunyasi sitelerinden bakabilirsiniz. Ayrıca, uluslararası literatür dergisi 'Journal of Pediatric Neurology'de editörlük yapmaktayım. Bu dergiye; http://childscience.org/html/jpn/editor.html linkinden ulaşabilirsiniz.
 
 
 
Araç çubuğuna atla