Migren nedir? Neden olur? Migrenin belirtileri ve tedavisi

Kategori: Ağrı, Migren, Sağlık Sözlüğü Print

Migren, nörolojik bir hastalıktır ve genellikle başın bir tarafında zonklama ya da nabız atması şeklinde şiddetli ağrılara neden olur. Ağrıya genellikle bulantı, kusma, ışığa ve sese aşırı hassasiyet eşlik eder. Ataklar saatlerce, hatta günlerce sürebilir ve ağrılar günlük hayatınıza engel olacak kadar şiddetli olabilir. Bazen baş ağrısından önce ya da ağrı ile birlikte aura olarak bilinen bir uyarı semptomu ortaya çıkabilir. Aura, ışık çakmaları ya da kör noktalar gibi görsel rahatsızlıklarla kendini gösterebilir. Bazen de yüzün bir tarafında, tek bir kol ya da bacakta karıncalanma ve konuşma zorluğu yaşanabilir. İlaç tedavisi bazı durumlarda migren ağrılarını önleyebilir ya da azaltabilir. Ayrıca yaşam tarzı değişiklikleri de ilaç tedavisine destek olması açısından son derece önemlidir.

Migren nedir?

Migren, Dünya Sağlık Örgütü tarafından günlük hayatı en fazla etkileyen hastalıkların başında geldiği düşünülmektedir. Ağrı genellikle başın tek tarafında hissedilir. Ataklar mide bulantısı, kusma, ışık ve sese karşı hassasiyete neden olabilir.

Ancak migrenin yarattığı tek sorun şiddetli baş ağrısı değildir. Bu nörolojik problem, okul ve iş performansında düşüş, aile ve sosyal ilişkilerde ciddi sorunlara neden olabilir. Hastalık kadınlarda erkeklerden 3 kat fazla görülmektedir. (1)

Migren belirtileri

  • Ağrı, ataklar halinde gelir
  • 4-72 saat arasında sürer
  • Orta veya ağır şiddettedir
  • Genellikle tek taraflıdır (Hastaların %20’sinde çift taraflı)
  • Zonklayıcı özelliktedir (Nabız atışı gibi)
  • Işık ve sese karşı hassasiyet olur
  • Bulantı ve kusma eşlik edebilir
  • Merdiven çıkma, yürüme gibi fiziksel aktivitelerle artar

Migrende ağrı hastayı en çok rahatsız eden semptomdur. Bu yüzden hastalar çoğu zaman sadece ağrı dönemini düşünerek migreni değerlendirmeye çalışır. Ancak ağrıdan saatler hatta günler öncesinden ruhsal durumda değişme, halsizlik, yorgunluk gibi semptomlar başlayabilir.(2)

Migren öncesi belirtiler

Migrenden bir veya iki gün önce, yaklaşmakta olan bir atağı haber veren küçük değişiklikler yaşanabilir. Örneğin:

  • Kabızlık
  • Aşırı mutluluk halinden depresyona doğru değişkenlik gösteren ruh hali,
  • Yemek isteği
  • Boyun tutulması
  • Su ihtiyacında ve idrara çıkmada artış
  • Sık sık esneme
Migren baş ağrısı

Migren ağrısı genellikle çok şiddetli olur

Migren aura dönemi

Hastaların %20’sinde ağrı öncesinde geçici nörolojik bozukluğun olduğu aura dönemi görülür. Auralar sinir sisteminin geri dönüşümlü semptomlarıdır. Genellikle görseldirler ama bu süreçte farklı rahatsızlıklar da oluşabilir. Her belirti genellikle aşamalı olarak başlar, birkaç dakika içinde artar ve 20 ila 60 dakika sürer. Aura sırasında: (3)

  • Çeşitli şekiller, parlak noktalar veya ışık parlamaları gibi görsel olaylar
  • Görme kaybı
  • Kol veya bacakta iğne batma hissi
  • Yüzün veya vücudun bir tarafında zayıflık veya uyuşukluk
  • Konuşma zorluğu
  • Gürültü veya müzik duymak
  • Kontrol edilemeyen, ani hareketler görülebilir.

Dolorex nedir? Ne için kullanılır? Endikasyonları ve yan etkileri

Migren atağı

Atak, müdahale edilmediği zaman dört ila 72 saat arası sürebilir ve sıklığı kişiden kişiye değişir. Atak sırasında şunlar yaşanabilir:

  • Genellikle başın bir tarafında, nadir olarak her iki tarafta da zonklama şeklinde ağrı
  • Işığa, sese, bazen kokuya ve dokunmaya karşı duyarlılık
  • Mide bulantısı ve kusma

Migren atağı sonrası

Atak sonrası bütün bir gün boyunca aşırı halsizlik, tükenmişlik ve kafa karışıklığı hissedilebilir. Ancak mutlu hisseden insanlar da vardır. Bu süreçte ani baş hareketi kısa bir süre sonra tekrar ağrıya neden olabilir.

Migren türleri

  • Auralı migren

Auralı migrende baş ağrılarından önce aura olarak adlandırılan yakınmalar gözlenir. Aura dönemi sonrasında ağrı başlar.

  • Aurasız migren

Bu türde aura dönemi yaşanmadan ağrılara geçiş olur.

  • Menstrual migren

Adet dönemlerinde görülen migrendir. Ağrılar normalden daha şiddetli ve tedaviye daha dirençlidir. Adetten 2 gün önce başlayıp genellikle adetin ilk 3 günü boyunca devam eder. Eğer atakların %90’ı adet döneminde görülüyorsa menstrual migrenden şüphelenebilirsiniz.

  • Hemiplejik migren

Hemiplejik migrende, aura döneminde vücudun bir tarafında ortaya çıkan kuvvetsizlik sonrasında baş ağrıları başlar.

  • Migrenöz vertigo

Hastaların %10’unda görülür. Baş dönmeleri ya da boşlukta hissetme gibi nonspesifik şikayetler görülebilir. Şikayetler saatlerce ya da günlerce sürebilir ve sonrasında baş ağrısı görülmeyebilir. Baş dönmesi yanında bulantı, kusma, araç tutması gibi semptomlar da olabilir.

  • Ağrısız aura

Aura döneminde izlenen şikayetler gözlenir. Ancak sonrasında ağrı oluşmaz.

  • Kronik migren

Kronik migrende 3 aydan daha fazla ayda en az 8 gün baş ağrısı yaşanır.

  • Migren statusu

Ağrı ataklarının 72 saatten uzun sürdüğü şiddetli kusmaların da eşlik edebileceği uzamış migren ağrılarıdır.

Migren nedenleri

Migrenin tam olarak neden kaynaklandığı anlaşılamamıştır ancak genetik ve çevresel faktörlerin etkisi olduğu bilinmektedir. Genetik yatkınlığı olan kişilerde özellikle omurilik soğanındaki değişikliklere bağlı olarak ataklar tetiklenebilir.

Omurilik soğanı ve baş bölgesinde bulunan sinirlerin aşırı uyarılmasına bağlı olarak beyinde bulunan damarlarda genişlemeler olur. Serotonin, kalsitonin gen-ilişkili peptid (CGRP), substance P, nörokinin A gibi bazı kimyasal maddelerdeki değişiklikler ağrıların artmasına neden olmaktadır. (4)

Serotonin nedir? Ne işe yarar? Serotonini arttıran gıdalar

Migreni ne tetikler?

  • Uykusuzluk, yorgunluk,
  • Bazı yiyecekler (peynir, şarap, çikolata, tuzlu gıdalar, işlenmiş gıdalar)
  • Öğün atlamak ya da açlık
  • Bilgisayar ve televizyon önünde uzun süre oturmak
  • Aşırı gürültü,
  • Yetersiz sıvı alımı
  • Tiner, parfüm gibi keskin kokular
  • Hormonal değişiklikler, özellikle östrojenin ani olarak düşmesi
  • Alkol
  • Stres
  • Hava değişiklikleri
  • Doğum kontrol hapları

Migren hastaları nelere dikkat etmeli? Migren ve beslenme ilişkisi

Migreni tetikleyen yiyecekler

Her hasta için farklılık gösterse de aşağıdaki gıdalar migreni tetikleyebilir:

  • Çikolata, kakao gibi içerisinde kafein bulunan yiyecekler
  • İki fincandan fazla kahve tüketimi
  • Konserveler, turşular ve tuzlu yiyecekler
  • Aşırı baharatlı yiyecekler
  • Aspartam içeren diyet kola, meyve suları gibi içecekler
  • İçerisinde tiramin bulunan mayalı ürünler, peynir, karaciğer, sosis, salam, salamura ringa balığı, bakla gibi yiyecekler

Aspartam nedir? Zararlı mıdır, hangi gıdalarda bulunur?

Baş ağrısı ve migren arasındaki farklar

Gerilim tipi baş ağrısı olarak adlandırılan ağrılar toplum içerisinde daha sık görülmektedir. Bu ağrılar yorgunluk, sıkıntı, stres ile ortaya çıkabilmektedir. Bu ağrıları migrenden ayırmak için aşağıdaki tablodan yararlanabilirsiniz:

Baş ağrısı  Migren
Çift taraflı Genelde tek taraflı
Sıkıştırır tarzda Zonklayıcı
Kısa süreli Daha uzun sürer
Şiddeti daha hafif Şiddetli
Fiziksel aktivite ile artmaz Fiziksel aktivite ile artar
Bulantı kusma, görülmez  Bulantı, kusma sık görülür

Migren teşhisi

Migrenin tanısı öykü ve fizik muayene sonrasında konur. Diğer testler migren türü ağrılara neden olabilecek durumları dışlamak için istenir. Teşhis için kullanılan yöntemler: (5)

  • Öykü: Muayeneyi yapan hekimin sorduğu sorular ile ağrı özellikleri ve tetikleyici faktörler tespit edilmeye çalışılır. Ağrının özelliği tanı için en önemli kriterdir.
  • Fizik muayene: Fizik muayene sırasında herhangi bir bulguya rastlanıyorsa, bunun sebebi migren değil daha farklı bir hastalıktır. Migrende herhangi bir fiziksel bulguya rastlanmaz.
  • Görüntüleme yöntemleri: Beyin tomografisi ve beyin MRG ağrılara neden olabilecek tümör ya da damarsal hastalıkların tespiti için istenir. Migren hastalarında görüntüleme bulguları normal olmalıdır.

Görüntüleme yöntemleri daha önce beyin görüntülemesi olmayan ısrarcı ağrıları olanlarda, daha önceki ağrıların karakterinin değiştiği durumlarda, anormal muayene bulguları olan hastalarda mutlaka istenir.

Migren testi

Migren genellikle başka hastalıklarla karıştırılabilen ve yanlış teşhis edilebilen bir hastalıktır. Ancak yapılan bir araştırmada sadece üç soruyla migren hastalarının %93’ünün kesin olarak tanımlanabileceği ileri sürülmektedir. Bu sorular:

  • Baş ağrısı, son üç ayda günlük aktivitelerinizi bir gün veya daha fazla bir süre için sınırladı mı?
  • Baş ağrısı sırasında mide bulantısı da yaşıyor musunuz?
  • Baş ağrısı sırasında ışık sizi rahatsız ediyor mu?

Yukarıdaki bu sorulardan en az ikisine evet cevabı veriyorsanız migren hastası olabilirsiniz. Tedaviye başlamak için mutlaka uzman bir doktora başvurun.

Migren tedavisi

Migren tedavisi atak tedavisi ve ağrı sıklığını azaltmayı amaçlayan koruyucu tedavi olarak iki kısımda değerlendirilebilir. (6)

Migren tedavisi: Migrene iyi gelen öneriler ve doğal yöntemler

Atak tedavisi

  • Parasetamol (Parol), ibuprofen, naproksen sodyum, aspirin, flurbiprufen gibi ağrı kesiciler inatçı olmayan ağrılarda tercih edilebilir.
  • Daha şiddetli ağrılarda serotonin üzerinden etki eden migren ağrılarına özgü ilaç grubu olan triptanlar tercih edilebilir. Bu ilaçlar ağızdan alınan tablet formunda olabileceği gibi enjeksiyon veya burun spreyi tarzında da olabilir. Frovatriptan (Migrex) ,Eletriptan (Relpax), Sumatriptan (Imigran ), Zolmitriptan ( Zomig ), Rizatriptan ( Maxalt )  triptan grubunda olan ilaçlardır.
  • Daha eski yıllarda içerisinde ergotamin içeren ilaçlar daha fazla kullanılmaktaydı. Yan etkilerinin fazla olması nedeniyle Avmigran, Cafergot gibi ergotamin içeren ilaçlar günümüzde daha az kullanılmaktadır. (7)

Ağrı kesici ilaçlar nasıl kullanılmalıdır? Türleri ve yan etkileri

Atak tedavisinde kullanılan ilaçlar ağrı başlamadan önce kullanıldığında daha etkili olmaktadır.

Koruyucu tedaviler

Atakları çok şiddetli yaşayan, günlük yaşamını sürdürmekte zorlanan, ayda üçten fazla atağı olan hastalarda koruyucu ilaç tedavisi tercih edilebilir. Koruyucu ilaçlar kalp hastaları, epilepsi hastaları, psikiyatrik rahatsızlıkları olan hastalarda kullanılan ilaçlardır. Düzenli kullanıldığında migren ataklarını azaltmaktadır.

Propranolol (dideral), valproik asit (depakin), topiramat (topamax), amitiriptilin (laroxyl), venlafaksin (efexor), fluoksetin (prozac), essitalopram (cipralex), sentralin (lustral), flunarezin (sibelium) ve verapamil (isoptin) koruyucu olarak alınan ilaçlardandır.

Botox tedavisi dirençli ağrıları olan hastalarda kullanılabilecek alternatif bir tedavidir.

Botoks, kronik migren tedavisinde çok etkili bir seçenek olabilir!

Migren aşısı

CGRP proteinin etkinliğini azaltan Erenumab (Aimovig) maddesi antikor özelliğinde enjeksiyon formda bir ilaç olduğundan migren aşısı olarak adlandırılmış. Ancak aşılardan farklı olarak etkinliği 2-4 hafta arasında sürer ve tekrarlanması gerekir.

İlaç şu an ülkemizde yoktur. ABD’de 500-600 dolar arasında satılmaktadır. Çalışmalar aşının ağrılı gün sayısını oldukça azalttığını göstermektedir ancak migreni tamamen ortadan kaldırmayabilir. (8)

Migren ameliyatı

Migren ameliyatı son yıllarda yapılmaya başlayan alternatif bir tedavi seçeneğidir. Ameliyat ile ilgili geniş çalışmalar yoktur. Bu yöntem 2000’li yılların başlarında yüz germe ameliyatları sırasında migren özelliğinde baş ağrılarının azaldığının fark edilmesi sonrasında geliştirilmiştir. Alın boyun ve ense kısmının duyusunu alan ve migrende önemli olduğu düşünülen trigeminal sinirin etrafındaki baskıyı azaltmayı amaçlayan bir yöntemdir.

Cerrahi yöntem migren ağrılarını tamamen ortadan kaldırmayabilir. Seçilmiş hastalarda uygun yöntemle yapılan ameliyatlar sonrasında ağrılı gün sayısının azaldığı, kimi hastalarda tamamen ortadan kalktığı gözlenmiştir. Geniş çaplı klinik çalışmalara gereksinim vardır.

Migren nasıl geçer?

  • Ağrı gelmeden saatler önce hasta şiddetli ağrısı olacağını fark edebilir. Bu dönemde gevşeme egzersizleri, baş boyun bölgesine yapılan masajlar rahatlama sağlayabilir.
  • Açlık hissi varsa bir şeyler yenilmelidir.
  • Ağrı kesici ilaçlar ağrı öncesi alınırsa daha faydalı olmaktadır.
  • Migrende kullanılan triptan içeren ilaçlar veya sıradan bir ağrı kesici bu dönemde ağrının gelmesini engelleyebilir.
  • Ağrı başladığı dönemde soğuk uygulama, başı sıkma ağrıyı azaltabilir.
  • Ağrı artmaya devam ediyorsa triptan grubu ağrı kesicilerden bir tane daha alınabilir. Ancak bu tür ağrı kesiciler 24 saat içerisinde ikiden fazla alınmamalıdır.
  • Her şeye rağmen ağrı devam ediyorsa karanlık sessiz bir ortamda uzanmak ya da uyumak ağrıyı azaltacaktır.

Migren atakları nasıl azaltılır?

  • Migreni tetikleme olasılığı olan yiyeceklerden kaçının.
  • Bol sıvı tüketin.
  • Düzenli spor yapın.
  • Düzenli bir yaşam ve uyku alışkanlığı edinin.
  • Televizyon ve bilgisayar başında uzun süre kalmayın.
  • Gerektiğinde koruyucu tedaviler alın.
  • Adet dönemi gibi tetikleyici faktörlerden önce ağrı olmasa da atak tedavisi ilaçları kullanın.
  • Ağrıyı tetikleyici faktörleri not alarak bu davranışlardan kaçının.

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla