Mide bulantısı neden olur? Bulantı ve kusmaya ne iyi gelir?

Yazan Dr. Hatice İstanbullu
Kategori: Mide Hastalıkları, Sağlık Sözlüğü Print

Bulantı, mide içeriğini çıkarma ihtiyacı hissetmek, kusma ise mide içeriğini çıkarmaktır. Bulantı ve kusma hastalık değil, bazı hastalıkların belirtileridir. Her yaş grubundan çocuk ve yetişkinde görülebilen mide bulantısı ve kusma gebeliğin ilk üç ayında ve kanser tedavisi alan hastalarda daha sıktır. Kusmanın nedenleri yaşa göre değişiklik gösterir. Yetişkinlerde kusma, genellikle viral bir enfeksiyonun ve besin zehirlenmesinin bir sonucudur. Bazen de yüksek ateş ya da taşıt tutması bulantıya neden olabilir. Çocuklarda ise viral enfeksiyonlar, gıda zehirlenmesi, taşıt tutması, aşırı yeme, şiddetli öksürük ve yüksek ateş kusmanın sık karşılaşılan nedenlerindendir. Nadir olmasına rağmen bağırsak tıkanıklığı erken bebeklik döneminde kusmanın önemli bir nedeni olabilir. Bulantı ve kusma tedavisi altta yatan nedene yönelik planlanır.

Mide bulantısı nedir?

Bulantı, kusma ihtiyacına neden olan, fakat kusmanın olmadığı rahatsızlık hissidir. Bulantı mide içeriğinin kusulması öncesi bir işaret olabilir. Birçok nedeni vardır ve sıklıkla önlenebilir.(1)

Kusma nedir?

Kusma, mide içeriğinin ağızdan çıkarılmasına neden olan ve kontrol edilemeyen bir reflekstir ve çok çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. Bazı durumlarda zehirlenme gibi önemli durumların ve hastalıkların ön belirtisi olabilir. Her yaş grubunda görülebilir. En yaygın görüldüğü grup hamileler ve kanser tedavisi gören hastalardır.

Hazımsızlık (dispepsi) nedir, neden olur? Ne iyi gelir? Doğal tedaviler

Mide bulantısı neden olur?

  • Bir yaralanma ya da hastalıktan kaynaklanan şiddetli ağrı
  • Gebeliğin ilk 3 ayı
  • Taşıt tutması
  • Stres ve anksiyete
  • Hazımsızlık
  • Gıda zehirlenmesi
  • Virüsler
  • Bazı ilaçlar (Kemoterapi İlaçları, bazı ağrı kesiciler)
  • Kimyasal toksinlere maruz kalma
  • Safra kesesi taşı
  • Reflü hastalığı
  • Bazı kokulara hassasiyet
  • Vertigo gibi belirtilere neden olan orta ya da iç kulak rahatsızlıkları
  • Yeni geçirilmiş ameliyatlar
  • Kalp krizi
  • Bazı sindirim sistemi kanserleri

Mide bulantısı ve kusma bazı durumlarda ciddi sorunların göstergesi olabilir

Mide bulantısına neden olan hastalıklar

  • Gastroözofageal reflü hastalığı: Mide ekşimesi veya gastroözofageal reflü hastalığı, yemek yediğinizde mide içeriğinin yemek borusundan geri gelmesi ile karakterizedir. Bu da bulantıya neden olan yanma hissine yol açar.
  • Ülser: Mide ya da onikiparmak bağırsağında derin yaralar şekilde görülen ülser, karın ağrısı ve midede yanmanın yanı sıra bulantıya neden olabilir.

Reflü nedir? Belirtileri, tedavisi ve reflüye iyi gelen besinler

  • Çölyak hastalığı: Buğdayda bulunan gluten isimli maddeye karşı vücutta tepki oluşması ile karakterize bir hastalıktır.
  • İrritabl barsak sendromu (IBS): Şişkinlik, bulantı, kusma, mide ekşimesi, yorgunluk ve krampa neden olan yaygın bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Bağırsak bölümleri aşırı aktif hale geldiğinde oluşur.
  • Laktoz intoleransı: Laktoz isimli süt şekerini sindirememe durumudur. Şişkinlik, karın ağrısı, ishal, bulantı ve kusma gibi belirtilerle seyreder.
  • Crohn hastalığı: Sindirim sisteminde görülen ve inflamasyon ile seyreden bir hastalıktır. Bulantı hastalıkta görülen önemli bir belirtidir.
  • Apandisit: Kalın bağırsağın başlangıç kısmında bulunan apendiks isimli kısmın iltihaplanmasıdır.
  • Gastrit: Mide ve onikiparmak bağırsağında görülen yüzeyel yaralardır.

Ülser nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavi yöntemleri

Kusma neden olur?

Bulantı ve kusma – ne zaman doktora gitmeli?

  • Bulantı ve kusmanın zehirlenmeden kaynaklandığı düşünülüyorsa
  • Kusma sona ermiyorsa,
  • Bulantı ve kusma şikâyetleri bir haftadan daha uzun sürdüyse,
  • Sık tekrarlanan kusma şikâyeti varsa
  • Kafa travması sonrası kusma oluştuysa,
  • Şiddetli bir baş ağrısı varsa,
  • Boyunda sertlik, uyku hali ve bilinç bulanıklığı varsa,
  • Kusmukta kan görüldüyse,
  • Nabızda hızlanma ve hızlı nefes alıp verme varsa,
  • 39 °C üzerinde bir ateş olması durumunda,
  • Kusmaya şiddetli veya inatçı karın ağrısı eşlik ediyorsa,
  • Ağız kuruluğu, sık idrara çıkma veya koyu renkli idrar gibi dehidratasyon bulguları varsa acil tıbbi yardım istenmelidir.

Gastrit nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavi yöntemleri

Bulantı nasıl tedavi edilir?

Tedaviden önce doktorunuz, bulantı ve kusmanın ne zaman başladığı, sıklığı ve arttığı zamanlar hakkında sorular soracaktır. Ayrıca, yeme alışkanlıklarınız; neyin kusma ve bulantıyı daha iyi veya daha kötü hale getirip getirmediğini sorabilir. Tedavi için altta yatan nedenler araştırılır ve nedene yönelik tedavi planlanır. Örneğin bir arabanın ön koltuğunda oturmak, taşıt tutmasını hafifletebilir. Taşıt tutması için doktorunuz dimenhidrinat isimli ilacı önerebilir.

Mide bulantısını kesmek için altında yatan nedene yönelik ilaçlar almak da yardımcı olabilir. Örneğin GÖRH için mide asidini azaltan ilaçlar veya migren için ağrı kesici ilaçlar bulantının engellenmesine yardım eder. Ciddi kusma vakaları için, damar yoluyla ekstra sıvı takviyesine ihtiyacınız olabilir.

Mide bulantısı ne iyi gelir?

  • Ekmek ve kraker gibi hafif yiyecekler tüketin.
  • Sık sık ve az miktarlarda yiyin.
  • Keskin tadı olan, şekerli, yağlı veya kızartılmış yiyeceklerden kaçının.
  • Dondurma ve aşırı soğuk gıdalar tüketmeyin.
  • Soğuk sıvılar için.
  • Yemek yedikten sonra bedensel aktivitelerden kaçının.
  • Zencefil ya da nane çayı içmek ya da zencefilli bisküvi bulantıya iyi gelebilir.
  • Bolca temiz hava alın.
  • Dikkatinizi dağıtmak için müzik dinleyin veya film izleyin.
  • Yemeklerle birlikte çok sıvı almayın.
  • Hızlı yemek yemeyin.
  • Yedikten hemen sonra uzanmayın.
  • Belinizi veya karnınızı sıkan giysiler giymeyin.
  • Mide bulantısını tetikleyebilen keskin kokulardan kaçının.
  • Hamileyseniz ve sabah bulantılarınız varsa, yataktan kalkmadan önce kraker yiyin.

Zencefil hangi hastalıklara iyi gelir? Faydaları nelerdir?

Çocuklarda mide bulantısı ve kusma

Çocuklarda en yaygın bulantı ve kusma nedenleri viral enfeksiyonlar ve besin zehirlenmeleridir. Diğer nedenler arasında;

  • Taşıt tutması
  • Öksürük
  • Yüksek ateş
  • Aşırı yeme sayılabilir.

Çok küçük bebeklerde bağırsak tıkanıklığı devamlı kusmalara neden olabilir. Bağırsak tıkanıklığına; anormal kas kalınlaşması, fıtık, safra kesesi taşları veya tümörler neden olabilir. Nadir görülen bir durumdur; fakat bebeklerde açıklanamayan kusma ortaya çıkarsa mutlaka araştırılmalıdır.

Bulantı ve kusması olan çocuklar yakından takip edilmelidir. Kusulan içeriğin solunum yollarına kaçma ihtimalini en aza indirmek için çocuğun yan yatması sağlanmalıdır. Çocuklarda vücuttaki sıvı kaybının izlenmesi önemlidir. Çünkü aşırı sıvı ve elektrolit kaybının hayatı tehdit edici sonuçları olabilir. Vücutta sıvı ve elektrolit açığı oluşmaması için çocukların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. Anne sütü alan bebekler sık sık emzirilmelidir.

Çocuklarda bulantı ve kusma – şu durumlarda acil yardım istenmelidir

  • Kusma ve ishal birlikte görülüyorsa,
  • Bebek veya çocuk fışkırır tarzda kusuyorsa,
  • Ciltte buruşukluk, sinirlilik, zayıf nabız veya bilinç kaybı gibi aşırı sıvı kaybına bağlı dehidratasyon belirtileri vara,
  • 2-3 saatten fazla süredir kusuyorsa
  • 38-39°C üzerinde ateşi varsa
  • Altı saatten fazla süredir idrara çıkmadıysa

Hamilelikte mide bulantısı ve kusma

Gebelerin yarısından fazlasında özellikle ilk üç ayda bulantı ve kusma görülür. Sabahları daha sık olmasına rağmen, günün herhangi bir saatinde de görülebilir. Hamilelikte görülen bulantı ve kusmalar bebeğin sağlık durumuyla ilgili değildir ve bebeğe zarar vermez. Nedeninin vücutta gelişen ani hormon artışından kaynaklandığı tahmin edilmektedir.  Genellikle hafiftir ve hamileliğin ortasına doğru tamamen kaybolur. (2)

Papatya çayının faydaları nelerdir? Papatyanın iyi geldiği hastalıklar

Hamilelikte mide bulantısı nasıl geçer?

  • Midenin boş kalması bulantıyı artırabildiği için üç büyük öğün yerine beş veya altı küçük öğün yiyerek midenin boş kalması önlenebilir.
  • Düzenli olarak multivitamin alın. Ancak, vitaminleri aç karnına almayın; çünkü bu bulantıyı daha da kötüleştirebilir.
  • Bulantıyı tetkikleyen kokulardan kaçının.
  • Sabahları yataktan çıkmadan önce tuzlu kraker, kuru ekmek veya kuru tahıl içeren bisküviler yiyin.
  • Baharatlı ve yağlı yiyeceklerden kaçının.
  • Bulantı hissettiğinizde, pilav, muz, tavuk gibi sindirimi kolay olan yiyecekler yiyin.
  • Bulantınız olduğunda açık bir çay, aromasız maden suyu veya serin su için.

Hamilelikte bulantının yanında aşağıdakilerden bir veya daha fazlası varsa doktorunuzu arayın:

  • Hastalık işareti olabilecek grip benzeri belirtiler
  • Baş dönmesi
  • Devamlı veya günde birkaç kez şiddetli kusma varlığı
  • Bulantı nedeniyle kilo kaybı
  • Alınan demir takviyesine bağlı bulantı,
  • Bulantı önleyici ilaçlar almak ya da akupunktur gibi bir tedavi denemek istiyorsanız

Kanser tedavisinde bulantı ve kusma

Günümüzde yeni kanser ilaçları ve bu yan etkileri tedavi etmek veya önlemek için kullanılan ilaçlar sayesinde kemoterapi sonrası bulantı ve kusma daha az görülür.  Bu yan etkiler ortaya çıktığı zaman ise şiddeti daha azdır ve geçmişe göre daha hızlı geçme eğilimindedir. Kemoterapi ilaçlarının bulantı kusma gibi yan etkileri sindirim sistemindeki sağlıklı hücrelere verilen hasardan kaynaklanır.(3) Kemoterapi sonrası bulantı ve kusma ile başa çıkmak için:

  • Her gün üç büyük öğün yerine, daha sık ve küçük öğünler tercih edilerek midenin boş kalması önlenmelidir.
  • Hasta kendisini daha iyi hissettiği zaman daha fazla yemek yemeye çalışabilir.
  • Yiyecekler yavaş yenmeli ve lokmalar iyice çiğnenmelidir.
  • Soğuk ya da oda sıcaklığında tüketilebilen yiyecekler tercih edilmelidir. Çünkü sıcak veya ılık yiyeceklerin kokusu bulantıyı artırabilir.
  • Kremalı soslar içeren, baharatlı ve yağlı yiyeceklerden kaçınmak gerekir.
  • Nohut fasulye, bulgur gibi gaza neden olan yiyecekler ve soda gibi içecekler tüketilmemelidir.
  • Yemek yedikten sonra dinlenmek faydalı olabilir. Fakat dinlenirken mümkünse yatılmamalıdır ve baş ayaklarından daha yüksek seviyede tutulmalıdır.
  • Vücut sıvı dengesini korumak için bol sıvı alınmalı, soğuk içecekler tercih edilmelidir.

Kemoterapi nedir? Kanser tedavisinde nasıl uygulanır, yan etkileri nelerdir?

Şiddetli kusma varsa ve sık sık tekrarlıyorsa doktora danışmakta fayda vardır. Ayrıca aşağıdaki belirti ve bulgulardan bir veya birkaçını yaşıyorsanız hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:

  • İdrar renginde koyulaşma
  • İdrar miktarında azalma
  • Kalp atışında hızlanma
  • Baş ağrısı
  • Ayağa kalkarken baş dönmesi
  • Ciltte kızarıklık ve kuruluk
  • Sinirlilik ve zihinsel karışıklık
  • Dil üzerinde sert bir tabaka oluşumu ile karakterize paslı dil

Bulantı ve kusmaya iyi gelen ilaçlar

Bulantı ve kusma şikâyetlerinde hasta kesinlikle doktora danışmadan ilaç kullanmamalıdır. Aşağıdaki ilaçlar bulantı ve kusma tedavisinde doktorunuz tarafından reçete edilebilir:(4)

  • Dimenhidrinat ve Meklizin hidroklorür: İki ilaç da taşıt tutmasına bağlı bulantı ve kusmada kullanılabilir.
  • Bizmut subsalisilat: İshal, bulantı ve kusma tedavisinde kullanılabilir. Yüksek doz ve uzun süre kullanım beyin hasarına kadar giden önemli yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.
  • Granisetron hidroklorür: Kemoterapi ilaçlarının neden olduğu bulantı ve kusma için kullanılan bir ilaçtır.
  • Dronabiol: Kemoterapi kaynaklı bulantı ve kusmada diğer antiemetik (kusmaya karşı etkili) ilaçların yeterli olmadığı durumlarda kullanılabilir.

Mide bulantısına iyi gelen yiyecekler

  • Kraker: Kraker, ekmek, tost gibi bol nişasta içeren gıdalar, mide asidinin emilmesine ve açlığın bastırılmasına yardım eder. Aşırı mide asidi ve açlık bulantıyı tetikler.
  • Muz: Eğer mide bulantısı ve kusmaya bağlı vücutta sıvı ve elektrolit kaybı geliştiyse muz yemek yüksek potasyum içeriği ile potasyumun yerine konulmasına yardım eder.
  • Elma: Az miktarda elma, lifli yapısıyla mide bulantısına neden olan kimyasalları sindirim sisteminden temizlemede etkilidir. Ama fazla tüketilirse şikâyetleri artırabilir.
  • Fındık: Vücutta oluşan protein yetersizliği bulantıyı artırır. Fındık yüksek protein içeriğiyle açığı kapatmaya yardımcı olur.
  • Tavuk suyu çorbası: Yağ oranı düşüktür ve midede hızlı bir şekilde bağırsaklara geçer. Özellikle sindirim sistemi enfeksiyonlarına bağlı bulantı tedavisinde etkilidir.

Zencefil hangi hastalıklara iyi gelir? Faydaları nelerdir?

Kusmayı nasıl önleyebilirim?

  • Mideniz bulanmaya başladığında oturun ya da uzanın.
  • Buz emebilir ya da küçük yudumlarla soğuk su içebilirsiniz
  • Fiziksel aktivitelerden kaçının
  • Nane limon ya da zencefil çayı için

Kusmayı önleyen yiyecekler

  • Tuzlu kraker ve ekmek
  • Muz, şeftali, elma
  • Yağsız pilav ve makarna
  • Patates püresi
  • Ev yapımı yoğurt
  • Tavuk suyu çorbası

Karanfil nedir? Karanfilin faydaları nelerdir, yağı neye iyi gelir?

Kusmayı ne keser?

  • Aromaterapi: Aromaterapi kokuları kullanarak yapılan tedavidir. Bazı kokular kusmayı kesmeye yardımcı olabilir. Kusmaya iyi gelen özelliğe sahip kokular lavanta, papatya, limon yağı, nane, gül ve karanfildir. Özellikle hamilelikte ve taşıt, deniz tutmasına bağlı bulantı ve kusmalarda oldukça etkilidir.
  • Akupresür ya da akupunktur uygulamak: El bileği iç yüzünde işaret orta parmağı hizasındaki P6 noktasına baskı uygulamak ya da bu bölgeye akupunktur tedavisi uygulamak bulantıyı hafifletmeye ve kusmayı kesmeye yardımcı olabilir.(5, 6)
  • Derin nefes alıp vermek: Mümkünse temiz havada derin nefes alıp vermek kusmayı yatıştırmada yardımcı olabilir. Özellikle aşırı yemek ya da alkol almaktan kaynaklanan bulantı ve kusmada etkili olabilir.

Bulantı ve kusmaya iyi gelen şifalı bitkiler

  • Taze nane: Taze nane ve nane sapı tüketmek bulantıya iyi gelir.
  • Nane limon çayı: Nane ve kabuğuyla birlikte dilimlenmiş limon üzerine kaynar su dökülerek 3-4 dakika demlenerek içilebilir.
  • Papatya çayı: Demlendikten sonra ılık bir şekilde içilmelidir. Balla tatlandırılması daha iyi sonuç alınmasını sağlar.
  • Zencefil çayı: Bu amaçla taze ya da kurutulmuş toz zencefil kullanılabilir. Özellikle taze zencefil rendelenerek ya da dilimlenerek kaynar suyla demlenerek içilirse bulantıya oldukça iyi gelir.(7)
  • Rezene: Rezene tohumlarının sindirim sistemini sakinleştirdiği düşünülmektedir. Bir fincan rezene çayı içerek bulantı ve kusma yapıştırılabilir.
  • Karanfil çayı: Karanfil çayı yapmak için 1 çay kaşığı karanfile bir bardak kaynar su ekleyerek 10 dakika boyunca demlenir.

Referanslar: 1- Feeling sick (nausea), 2- Nausea and Vomiting, 3- Bulantı ve Kusma

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla