Gıda zehirlenmesi neden olur? Belirtileri, ilk yardım ve tedavisi

Kategori: Beslenme ve Diyet, Sağlık Sözlüğü Print

zehirlenme-belirtileriGıda zehirlenmesi, bozulmuş ya da mikroplu yiyecekler yendiğinde metabolizmanın ağır şekilde etkilenmesi sonucunda oluşan ciddi bir sağlık sorunudur. Bakteriler, virüsler, parazitler ve bunların toksinleri, gıda zehirlenmesinin en yaygın nedenleridir. Belirtileri arasında, kusma, ishal, karın ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve kramplar bulunur. Eğer bu belirtilere; ateş, dışkıda kan, sıvı kaybı eşlik ediyor ise veya kişide düzelme olmuyor ise mutlaka bir acil servise gidilmesi gerekir. Gıda zehirlenmesinde en etkili tedavi bol sıvı alımıdır. Çoğu (basit) gıda zehirlenmesi kendi kendine iyileşir ancak bazı vakalar ölümcül düzeyde tehlikeli olabilir.

Gıda zehirlenmesi nedir?

Gıda zehirlenmesi, toksin, kimyasal veya bakteri, virüs veya parazit içeren gıdaların tüketilmesi sonucunda oluşan ve ciddi sağlık riskleri yaratabilen bir hastalık durumudur. Mikroplar veya bunların toksinleri, herhangi bir işlem veya üretim noktasında gıdaları kirletebilir. Evde iyi temizlenmeyen ya da eksik pişirilen gıdalar da zehirlenmeye neden olabilir. Genellikle, kısa sürede kendiliğinden düzelirler ama bazen böbrek hasarına ve ölüme neden olabilir

Gıda zehirlenmesi belirtileri

  • Kusma
  • İshal
  • Mide bulantısı
  • Karın krampları
  • İştah kaybı
  • Hafif ateş
  • Halsizlik
  • Baş ağrısı

Gıda zehirlenmesi belirtileri ve ortaya çıkma süresi, enfeksiyon kaynağına bağlı olarak değişebilir. Bazı zehirlenmeler 1 saat içerisinde kendini gösterirken bazıları 20 gün belirti vermeyebilir.

Zehirlenme durumunda ne yapalı?

Potansiyel olarak hayatı tehdit eden gıda zehirlenmesinin tehlikeli belirtileri dikkate alınmalı ve aşağıdaki belirtilerden herhangi biriyle karşılaşırsanız, derhal doktorunuza başvurmalısınız:

  • Üç günden fazla zamandır devam eden ishal
  • 38,5 C°’den yüksek ateş
  • Görme ve konuşma zorluğu
  • Ağız kuruluğu ve az idrara çıkma gibi ciddi sıvı kaybı gibi belirtiler
  • Kanlı ishal

Mide ağrısı neden olur? Ne iyi gelir, nasıl geçer? Etkili yöntemler

Gıda zehirlenmesi neden olur?

Çoğu gıda zehirlenmesi aşağıdaki üç ana nedenden biri sebebiyle oluşur:

Bakteriler

Bakteriler gıda zehirlenmesinin en yaygın nedenidir. Tehlikeli bakteriler denildiğinde genelde E. coli, Listeria ve Salmonella gibi isimler akla gelir. Ciddi gıda zehirlenmesi vakalarında en sık görülen bakteri Salmonella‘dır. Çiğ veya kontamine et, kümes hayvanları eti, süt veya yumurta sarısında bulunur. Campylobacter ve C. botulinum, daha az bilinen ve potansiyel olarak öldürücü bakterilerdir.

Çocuklarda gıda zehirlenmesi ve belirtileri! Acil müdahale nasıl olmalı?

Campylobacter, hayvan dışkısı temas etmiş et, pastörize edilmemiş süt ve kirlenmiş suda bulunur. C. botulinum ise konserve edilmiş gıda ürünleri, tütsülenmiş veya tuzlanmış balıklar, alüminyum folyoda pişirilen patatesler ve sıcakta tutulan yiyeceklerde görülür.

Parazitler

Parazitler, gıda zehirlenmesine bakteriler kadar yaygın sebep olmazlar. Ancak gıda yoluyla yayılan parazitler yine de çok tehlikelidir. Toksoplazma, gıda zehirlenmesi vakalarında en sık görülen parazittir. Genellikle kedilerin tuvalet kumu kutularında bulunur. Parazitler sindirim sisteminizde yıllarca fark edilmeden yaşayabilirler. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler ve hamile kadınlar, parazitlerin bağırsaklarına yerleşmeleri durumunda çok ciddi sorunlar yaşayabilirler.

Bağışıklık sistemini güçlendirmek için ne yapmalı, nasıl beslenmeli?

Virüsler

Gıda zehirlenmesine bir virüs de neden olabilir. Norwalk virüsü olarak da bilinen norovirüs, her yıl 19 milyondan fazla gıda zehirlenmesine neden olur. Nadir durumlarda ölümcül olabilir. Sapovirüs, rotavirüs ve astrovirüs benzer belirtilerle görülürler, ancak daha az yaygındırlar. Hepatit A virüsü gıda yoluyla bulaşabilen ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilen bir virüstür. Bu virüsler çoğunlukla çiğ, hazır tüketilen ürünlerde ve kirlenmiş sudan gelen kabuklu deniz ürünlerinde bulunur.

Gıda zehirlenmesi teşhisi

Doktor enfeksiyon türünü teşhis edebilmek için belirtilerin başladığı zamanı ve ne kadar sürdüğünü sorar. Ardından hastanın alışık olmadığı türden gıdalar alıp almadığını öğrenmek için seyahat edip etmediğini sorabilir. Fizik muayenede hastanın kan basıncı, nabız sayısı ve vücut sıcaklığına bakılır.

Kusma ve ishalden başka semptom yoksa genellikle rutin kan testleri yapılmaz. Vücudunda ciddi oranda sıvı kaybı (dehidrasyon) olan hastalarda sağlık uzmanı kandaki elektrolit seviyelerini ve böbrek fonksiyonlarını kontrol etmek isteyebilir.

Hemolitik üremik sendromla ilgili endişeler varsa, kırmızı kan hücrelerini, beyaz kan hücrelerini ve trombosit sayısını kontrol etmek için tam kan sayımı (hemogram, CBC) istenebilir. Hepatit hakkında endişe varsa, karaciğer fonksiyon testleri istenebilir.

Çocuk zehirlenmelerinde ilk yardım nasıl yapılmalı?

Bir bakterinin ya da bir parazitin neden olduğu enfeksiyonla ilgili endişeler varsa veya hastada kanlı ishal görülüyorsa dışkı örneği almak yararlı olabilir.

Gıda zehirlenmesinde ilk yardım

Eğer gıda zehirlenmesinin deniz mahsullerinden veya yabani mantarlardan olabileceğini düşünüyorsanız ve kişi ciddi oranda susuz kalmışsa mutlaka 112 acil servisi arayın!

Mide bulantısı ve kusmayı kontrol altına alın

  • Kusma sona erene kadar katı gıdalardan uzak durun.
  • Sonra tuzlu kraker, muz, pirinç veya ekmek gibi hafif ve yumuşak yiyecekler yiyin.
  • Azar azar ama sık sık sıvı almak da kusmayı önlemeye yardımcı olabilir.
  • Kızartılmış, yağlı, baharatlı veya tatlı yiyecekler yemeyin.
  • Doktorunuza sormadan anti-bulantı veya ishal karşıtı ilaç kullanmayın. Yan etkileri olabilir ve bazı ilaçlar ishali kötüleştirebilir. Gerektiğinde doktor size ilaç verecektir.

Dehidrasyonu önleyin (su kaybı)

  • Küçük yudumlarla başlayarak ve giderek daha fazla içerek, temiz sıvı tüketin.
  • Eğer kusma ve ishal 24 saatten fazla sürerse, oral rehidrasyon solüsyonu içilebilir.

Doktor ne zaman çağrılır?

Eğer yaşlı ya da gebeyseniz, üç günden fazla zamandır ishal devam ediyorsa, 38,5 C°’den yüksek ateş, ciddi dehidrasyon, görme-konuşma zorluğu ve kanlı ishal varsa mutlaka doktor yardımı almanız gerekir.

Gıda zehirlenmesine bitkisel tedavi

Elma sirkesi

Elma sirkesinin antibakteriyel özellikleri, E. coli gibi gıda kaynaklı bakterilere karşı çok etkilidir ve aynı zamanda, gıda zehirlenmesi sonrasında vücudunuzu stabilize etmede yardımcı olabilecek zengin bir mineral ve enzim kaynağıdır. Bir bardak ılık suya bir veya iki yemek kaşığı elma sirkesi ekleyin. İyice karıştırın ve hemen tüketin. Bu karışımı günde 2 – 3 kez içmelisiniz.

Kekik yağı

Kekik yağı, gıda zehirlenmesinin tedavisinde harikalar yaratabilir. İçerdiği Karmacrol ve timol sayesinde sahip olduğu antimikrobiyal özelliği ile gıda zehirlenmesinden sorumlu patojenleri ortadan kaldırabilir. Bir bardak suya bir damla kekik yağı ekleyin ve iyice karıştırıp için. Bu karışımı belirtilerde iyileşme görene kadar günde 1 -2 kez içmelisiniz.

Kekiğin faydaları nelerdir? Kekik yağı neye iyi gelir?

Ballı zencefil

Zencefil pek çok alanda kullanılan şifalı bir bitkidir. Antimikrobiyal özelliklere sahip olan ve gıda kaynaklı patojenlerle savaşmaya yardımcı olan gingerol adı verilen bir bileşik içerir. Ayrıca balın, iyileşmenizi hızlandırabilecek antimikrobiyal özellikleri ile birlikte zencefil ve bal gıda kaynaklı hastalıkların olağan semptomları olan mide bulantısı ve kusmaya iyi gelir. Bir bardak suya 2-3 cm büyüklüğünde zencefil ekleyin ve kaynatın. 5 dakika pişirin ve süzün. Biraz soğuyunca çaya bal ekleyin ve için. Ayrıca birkaç damla zencefil suyunu balla karıştırıp tüketebilirsiniz. Zencefil parçaları da çiğneyebilirsiniz.

Zencefil hangi hastalıklara iyi gelir? Faydaları nelerdir?

Sarımsak

Sarımsak, gıda kaynaklı patojenleri yok etmeye yardımcı olabilecek güçlü antibakteriyel, antiviral ve antifungal özelliklere sahiptir. Aynı zamanda ishal ve mide ağrısını rahatlatabilir. En az günde 1 kez olmak koşuluyla 2-3 diş sarımsağı ciğneyebilirsiniz ya da sarımsağı balla karıştırarak tüketebilirsiniz.

Sarımsak neye iyi gelir, nasıl tüketilmeli? Sarımsağın faydaları

Greyfurt çekirdeği ekstresi

Greyfurt çekirdeği ekstresi antimikrobiyal ve antioksidan özelliklere sahiptir. Bu özellikler gıda zehirlenmesinden sorumlu patojenlerle savaşır ve daha hızlı iyileşmenize yardımcı olur. Bir bardak suya 8-10 damla greyfurt çekirdeği ekstresi ekleyin, iyice karıştırın ve günlük olarak tüketin. Bu karışımı 3-5 gün içmelisiniz.

Greyfurt nedir? Faydaları nelerdir? Yağı ve suyu neye iyi gelir?

Limon suyu

Limon suyu, zengin bir antioksidandır. Gıda zehirlenmesine neden olan bakteriyel patojenlerle savaşmaya yardımcı olabilecek olağanüstü bakterisit aktiviteler sergiler. Limon suyu ayrıca sindirime ve daha hızlı iyileşmenize yardımcı olur. 1 bardak suyu yarım limon suyuyla karıştırın. Lezzet için biraz bal ekleyin ve günde 2-3 kez içebilirsiniz.

Ballı fesleğen

Fesleğen, gıda kaynaklı patojenleri mükemmel antimikrobiyal özellikleriyle öldürdüğü bilinen bir başka bitkidir. Ayrıca midenizi sakinleştirerek gıda zehirlenmesi ile ilişkili semptomları azaltabilir. Bir miktar fesleğen yaprağını ezin ve suyunu çıkarın. Bir çay kaşığı bal ile bir çay kaşığı fesleğen suyunu karıştırın ve hemen tüketin. Alternatif olarak, bir bardak suya bir damla fesleğen yağı ekleyip günde 3-4 kez içebilirsiniz.

C vitamini

C vitamini antioksidandır ve vücudunuzdaki bakterileri ve toksinleri ortadan kaldırmaya yardımcı olur. Bu özelliğiyle, gıda zehirlenmesi belirtilerini hafifletecektir. 1000 mg C vitamini takviyesi alabilirsiniz. İlk tedaviden sonra semptomlarınız düzelmezse, günde 3 ila 4 kez devam edebilirsiniz. Ek takviye almak istemiyorsanız C vitamini açısından zengin yiyecekler tüketebilirsiniz.

C Vitamini nedir? Hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve eksikliği

Muz

Muz lif ve potasyum açısından zengindir. Vücudunuzda kaybettiğiniz potasyumu telafi ederek size tekrar enerji verir ve gıda zehirlenmesinin semptomlarını hafifletmeye yardımcı olur. Her gün bir muz yiyin ayrıca sütle karıştırıp günlük olarak tüketebilirsiniz.

Gıda zehirlenmesinden korunma

  • Ellerinizi özellikle çiğ ete dokunduktan sonra, yemek pişirmeden ve yiyecekleri temizlemeden önce mutlaka yıkayın.
  • Çiğ et, kümes hayvanları, balık veya yumurta ile temas eden bulaşıkları temizleyin.
  • Pişirirken bir termometre kullanın. Sığır eti en az 71 °C, kümes hayvanları en az 73.8 °C ve balık en az 62.7 °C’de pişmeli.
  • Pişirilmiş etleri veya balıkları, kap tamamen yıkanmadıkça çiğ olarak koyduğunuz kaplara tekrar koymayın.
  • Çabuk bozulan yiyecekleri veya yemek artıkları 2 saat içinde takrar buzdolabına koyun. Buzdolabını yaklaşık 4.4 °C’de ve dondurucunuzu da -18 °C altında tutun.

Gıda zehirlenmelerinden korunmak için neler yapmalı…

  • Buzdolabında 1 ya da 2 günden uzun süre beklemiş çiğ et, kümes hayvanı veya balığı pişirip yemeyin.
  • Dondurulmuş gıdaları son tüketim tarihinden önce tüketin.
  • Günü geçmiş, kutusu yırtılmış, eğer konserveyse kutusu şişmiş ya da delinmiş gıdaları kullanmayın.
  • Alışılmadık bir kokusu veya bozuk bir tadı olan gıdaları yemeyin.
  • Arıtılmamış ya da klorlanmamış akarsulardan veya kuyulardan su içmeyin.
  • Eğer küçük çocuklarla ilgileniyorsanız, ellerinizi sık sık yıkayın ve bebek bezlerini, diğer yüzeylere veya insanlara temas etmeyecek şekilde dikkatle atın.
  • Evde konserve yiyecek yapıyorsanız, botulizmi önlemek için uygun konserve tekniklerini uyguladığınızdan emin olun.
  • Balı 1 yaşın altındaki çocuklara vermeyin.
  • Yabani mantar yemeyin.
  • Temizliğinden emin olmadığınız yerlerde seyahat ederken, sadece sıcak, taze ve pişirilmiş yiyecekler yiyin. Sadece kaynamış su için. Çiğ sebze veya soyulmamış meyve yemeyin.
  • Kırmızı gelgitlere maruz kalan kabuklu deniz mahsulleri yemeyin.
  • Hamileyseniz veya bağışıklık sisteminiz zayıfsa yumuşak peynir yemeyin.
  • Başka insanlar da sizi hasta eden yiyeceklerden yiyebilir, onları haberdar edin. Bir marketten aldığınız veya bir restoranda yediğiniz gıdaların sizi hasta ettiğini düşünüyorsanız, mağazaya ve yerel sağlık bölümüne bildirin.

Referanslar: 1- Food poisoning, 2- Foodborne Illness, 3- What Is Food Poisoning?

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla