İshal nedir? İshale ne iyi gelir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Kategori: İshal, Sağlık Sözlüğü Print

İshal çok önemli bir sağlık sorunudur ve özellikle çocuklarda ciddi sonuçlar yaratabilir. Sulu dışkılama, dışkılama miktarı veya sıklığında artma gibi durumlar ishal olarak kabul edilir. İshalli kişiler günde 250 gramdan fazla dışkılar ve bunun en az %70’i sıvı haldedir. Çok ağır ishal vakalarında günde 13-14 litre kadar sıvı kaybedilebilir. Bir günde üç defadan fazla sulu dışkılama ishal olarak tanımlanır. İshal beş yaşından küçükler arasında ölüm nedenleri arasında ikinci sıradadır. İshal ciddiye alınması gereken bir durumdur ve özellikle iki yaşından küçük çocuklarda ölümcül olabilir. İshalle birlikte meydana gelen aşırı su kaybı nedeniyle özellikle bebeklere bol su verilmesi gerekir. Kısa sürede geçmeyen ishal durumunda mutlaka doktor kontrolü gerekir.

İshal (diare) nedir?

İshal, bağırsaklarda bulunan sıvının yeterince emilmemesi veya bağırsakta ekstra sıvının serbest bırakılması nedeniyle oluşan aşırı ve sık dışkılama durumudur. İshal genellikle bağırsak enfeksiyonunun bir semptomudur, nedenleri arasında norovirüs veya rotavirüs gibi bir virüsler, Campylobacter, Escherichia coli (E. coli), salmonella veya shigella gibi bakteriler bulunur. 

Ayrıca bazı parazitler, kaygı ve şok durumu, fazla alkol içimi bazı gıda alerjileri, apandisit ve kullanılan bazı ilaçlarda ishale neden olabilir.

İshalin hafif olduğu, kusmanın çok olmadığı hastalarda, genellikle ağızdan sulu gıdaların bolca alınması faydalı olur. İshal düzelene kadar mide ve bağırsakları rahatsız etmeyecek, ishali azaltacak, posasız gıdalar tercih edilir.

Bebeklerde beslenmenin erken başlatılması ve anne sütü alan bebeklerde emzirmenin kesintisiz devam ettirilmesi ve daha sık yapılması gerekir. Ayrıca emzirme aralarında kaynatılıp sonra ılıtılmış su verilir. İshal sürmesi durumunda mutlaka doktora başvurmak gerekir.

İshal belirtileri

  • Sıvı dışkılama,
  • Acil dışkılama isteği ve büyük abdestini tutamama,
  • Fazla dışkılama,
  • Susuzluk,
  • Bulantı ve kusma,
  • Ateş yükselmesi,
  • Halsizlik,
  • Karın bölgesinde ağrı ve gaz, ishalin genel belirtileridir.

Bu belirtileri ishalin şiddetine göre sıralayabiliriz. Az miktarda sıvı kaybedildiğinde susuzluk ortaya çıkar. Vücut ağırlığının ortalama %4’ü kaybedilmiştir. Orta derecede sıvı kaybedildiğinde ağızda kuruma, idrar miktarında azalma, huzursuz bir ruh hali görülür.

Çocuklarda ishal ve evde tedavisi! Uyarılar ve öneriler

Sıvı kaybı, vücut ağırlığının %7-8’i kadardır. Fazla sıvı kaybedildiğinde ise belirtiler şiddetlidir ve vücut ağırlığının %10’u kadar sıvı kaybı vardır.

İshal hangi durumlarda tehlikelidir?

  • Bebeklerde ishal; (İshal ortaya çıktıktan sonra beslenmesi kesilen bebekler, en az iki kere kusanlar, 6-7 defa sulu dışkılayan bebekler ve 1 yaşından küçükler çok fazla sıvı kaybeder. Bu bebekler daha fazla risk altındadırlar)
  • Küçük çocuklarda orta derece veya şiddetli ishal;
  • Kanla karışık ishal;
  • İki haftadan uzun süreli ishal;
  • Kramp yapmayan karın ağrısı, kilo kaybı gibi genel hastalıkla ilintili ishal;
  • Az gelişmiş ülkelerde seyahat edenlerde ishal, çünkü parazit gibi alışık olmadıkları enfeksiyonları olma olasılıkları daha yüksektir.
  • Yiyecek hazırlayanlar, çünkü başkalarına bulaştırma olasılığı daha yüksektir.
  • Hastane, çocuk bakım, geriyatrik veya rehabilitasyon merkezlerinde ishal.

Karın ağrısı neden olur? Ne iyi gelir? Doğal tedaviler

İshalin nedenleri

5 yaşından küçük çocuklarda ishalin yaklaşık %40’ına Coronavirusler neden olmaktadır. İshal birçok nedeni vardır. Bunlar arasında C vitamini veya magnezyumun fazla alınması da bulunur. İshal, kalın bağırsağın yeterince sıvı emmemesi nedeniyle meydana gelir. Yemekler kalın bağırsağa varmadan önce sindirilmiş olarak sıvı durumdadır. Kalın bağırsak suyu emerek kalan malzemeyi yarı katı bir hale getirir. Kalın bağırsak zarar görmüşse su emilmesi engellenir ve sulu dışkı meydana gelir.

İshalin en sıkça görülen nedeni viral enfeksiyon veya bakteriyel toksinlerdir. Sağlıklı olan bir kişi viral bir enfeksiyon nedeniyle ishal olduysa birkaç günde, en fazla bir haftada iyileşir. Buna karşın hastalıklı veya kötü beslenen kişilerde ishal ciddî su kaybına yol açabilir ve tedavi olunmadığı takdirde hayati tehlike oluşturabilir.

Yaz ishallerine dikkat! Korunma ve tedavi için ne yapmalı?

İshalin nedenleri arasında bir çok ciddi hastalıkta mevcuttur. Bunlar; dizanteri, kolera, botulizm veya Crohn hastalığı gibi kronik bir duruma işaret edebilir. Apandisit hastalarında genelde ishal olmasa da apandis patlamasının sık görülen bir belirtisidir. Laktoz toleranssız olanlarda beslenme ishal nedeni olabilir.

İshal tedavisi (ishale ne iyi gelir?)

Gerekli şekilde dengelenmiş elektrolitlerle vücudun su oranı korunmalıdır. İshalin her türü için, hatta dizanteri için dahi bu en uygun tedavidir. Elektrolitle dengelemeden bol miktarda su içmek elektrolit dengesizliğine yol açabilir ki, bu ender durumlarda ölümcüldür (su zehirlenmesi).

  • Düzenli olarak, sık ve küçük öğünler şeklinde yemek yenmeli
  • Özellikle çocuklarda, su kaybı tehlikeli olabilir ve damardan sıvı verilmesi gerekebilir
  • Oral rehidrasyon terapisi: Ağızdan bir tuz veya şeker çözeltisi almak şeklinde olur.
  • Opioitler: Enfeksiyon kaynaklı ishal için opioit ve türevi ilaçlar alınmamalıdır, çünkü hastalığın süresini artırırlar. Opioitler en etkili ishal ilaçlarıdır.
  • Loperamide (Imodium olarak da bilinir) en sık alınan ishal ilacıdır. Diğerleri: Lomotil, Motofen, kodein; paregoric, afyon suyu ve morfin.
  • Antibiyotikler: Eğer ishalin nedeninin bir bakteri olduğundan şüpheleniliyorsa ve kişi tıbben hastaysa antibiyotik kullanımı gerekebilir. Parazit kaynaklı ishal (örneğin giardiasis) de uygun antibiyotikler gerektirir. Antibiyotikler rutin olarak kullanılmazlar çünkü ishalin nedeni nadiren bakteriyeldir ve kullanımları bağırsak florasını bozup ishalin daha da kötüleşmesine neden olabilirler.
  • Beslenme düzenlemesi: Çölyak hastaları buğday ürünlerinden kaçınmalıdır. Spastik kolon sendromu olan hastalar ishalin nedeni olan gastrokolik reflekse aşırı tepkiyi azaltmak için diyetlerini değiştirebilirler. Çözünür lifli gıdalar almak, süt ürünleri yerine soya ve pirinç ürünleri kullanmak, posalı (çözünmeyen) lif oranı yüksek olan meyve ve sebzeleri yerken dikkatli olmak, düzenli ve küçük öğünler yemek yardımcı olur.

Çölyak hastalığı nedir? Nedenleri, belirtileri, testi ve tedavisi

  • Kaçınılması veya en aza indirilmesi gereken yiyecekler: Kırmızı et, yağlı veya kızartma yemekler, süt ürünleri (laktoz intoleransı olmasa da), çikolata, kahve (normal veya kafeinsiz), alkol, gazozlu içecekler (özellikle sorbitol içerenler) ve suni tatlandırıcılar. Yapılan araştırmalar spastik kolon sendrom hastalarının yağlara, çözünmeyen liflere ve früktoza aşırı hassasiyeti olduğunu göstermiştir.
  • Hijyen ve izolasyon hastalığın yayılmasını engeller.
  • Çinko desteği ishalin süresini % 25 kısaltırken miktarı da %30 azaltır.

İshale iyi gelen yiyecekler

İshal süresince alkol, kafein, baharatlı gıdalar, süt ürünleri, yağlı gıdalar ve yüksek oranda lif içeren gıdalardan uzak durmalısınız. İshale iyi gelen yiyecekler arasında ilk sıralarda düşük lifli pirinç, muz, elma püresi, patates çorbası, zencefil, bal, sarımsak, havuc, keçiboynuzu, kepek, limon suyu ve ekmek ilk sıralarda gelmektedir.

Pirinç: İshal sırasında dışkının sertleşmesini sağlamak ve normale döndürebilmek için düşük lifli, bağlayıcı gıdaların tüketilmesi önerilmektedir. Beyaz pirinç düşük lif içeriğiyle bu kategoriye girer ve ishali bastırmak için kullanılabilir.

Muz: Hafif ve sindirimi kolay bir meyve olan muz ishale iyi gelen yiyecekler arasındadır. İshal sırasında kaybedilen potasyum muzda bol miktarda bulunur.

Keçiboynuzu faydaları nelerdir? Pekmezi nasıl yapılır?

Elma Sirkesi: Doğal bir antiseptik olan elma sirkesi bağırsakların ve tüm sindirim yolunun temizlenmesine yardımcı olur. Ayrıca elma sirkesi içinde bulunan “pektin” maddesi dışkının sertleşmesini ve ishalin hafiflemesini sağlayabilir.

Elma sirkesinin faydaları nelerdir? Nasıl kullanılır, neye iyi gelir?

Çocuk ve bebeklerde ishale ne iyi gelir?

Çocuklarda ishal durumunda sıvı kaybını karşılamak için su ve sulu içecekler verilmelidir. Ayran, çorba, meyve suyu verilebilir. Fakat henüz anne sütünden başka besin kullanmayan bebekler, daha fazla emzirilmelidir. Bebeğe içebileceği kadar su veriniz. Mutlaka kaynatılıp soğutulmuş su tercih ediniz. Bebeğin beslenmesine devam edilmelidir. Anne sütü içen bebekler, daha sık emzirilmeli, diğer bebeklerde ise beslenme eskisi gibi devam ettirilmelidir.

Ek besin almaya başlamış en az 6 aylık bebeklerde ise yoğurt, püre, et gibi besinler verilebilir. Öğün sayısını arttırılabilir. Ayrıca ishal için bazı risk faktörleri bilinmektedir. Biberonla beslenme ve ilk 6 ay anne sütü dışında besinler alma, ishalli hastalıklara yakalanma ihtimalini arttırır. Bunların yanında hijyene önem verilmelidir. Tuvaletten sonra eller sabunlanmalı ve kirli sular kullanılmamalıdır.

Yoğurdun faydaları nelerdir? Yoğurt mayalama ve kürü nasıl yapılır?

İshal nasıl meydana gelir?

Alınan gıdalarla ve içilen sıvılarla günde ortalama 9-10 L sıvı gastrointestinal kanala girer. Bu miktarın 2L sini gıda ve içeceklerle alınan su oluştururken 1L si tükrük salgısından, 4 L si de safra,pankreas ve ince barsak sekresyonlarından meydana gelmektedir.

Bu sıvının 4 L si jejunumdan,3-4 L si de ileumdan absorbe edilir. Kolona geçen sıvı miktarı ise 1 -2 L kadardır. Kolonda da bu miktarın büyük bir kısmı emilir ve dışkı ile günlük atılan su miktarı günde 100­200 ml yi geçmez.

Bu açıklamadan da anlaşıldığı gibi gastrointestinal kanala giren sıvının %98-99 u ince barsak ve kolondan absorbe edilmektedir. İnce barsakların absorpsiyon kapasitesinde bir azalma olduğunda normal bir kolon günde 4 L ye kadar sıvıyı absorbe edebilir.Kolona geçen sıvı miktarı absorbe edilebilenden daha fazla olduğunda diyare oluşur.

İshal türleri

Kronik ishallerin oluşmasında rol oynayan patofizyolojik mekanizmalar beş ana gurupta toplanabilir.

  1. Osmotik ishal: Absorpsiyonun tam olmaması nedeniyle barsak lümeninde osmotik olarak aktif maddelerin bulunması sonucunda oluşan diyareler.
  2. Sekretuar ishal: Aktif iyon sekresyonunun artması sonucunda oluşan diyareler.
  3. Barsakların motor fonksiyon bozuklukları nedeniyle oluşan ishaller.
  4. Eksüdatif ishal: Müküs,kan ve serum proteinlerinin   barsak mukozasından eksüdasyonu sonucunda oluşan diyareler. Genellikle, ishale yol açan bir hastalıkta bu mekanizmaların birden fazlası birlikte rol oynarlar. Örneğin, çölyak spruda hem osmotik hem de sekretuar faktörler birlikte etkilidir. Absorbe edilmeyen karbonhidratlar osmotik yük oluşturuken emilmeyen yağ asitleri de kolonda sekresyonu stimüle ederler. Kaynaklar: Bkz: >>>

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla