Guatr nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavi yöntemleri

Kategori: Sağlık Sözlüğü, Tiroid hastalıkları Print


Guatr, tiroid bezinin normalin üstünde şişmesi sonucunda boynun ön kısmında bir yumru oluşması durumudur. Hasta yutkunduğu zaman bu yumru, aşağı ve yukarı doğru hareket eder ve ciddi bir rahatsızlık yaratır. Guatr, genellikle ağrısız ve çok belirti göstermeyen bir hastalıktır. Fakat zaman zaman öksürük, nefes alırken zorlanma ve boğazda yumru gibi rahatsız edici belirtileri olabilir. Guatr hastalığının, tiroid bezi genişlemesi dışında da sebepleri olabilir. Özellikle vücudunda iyot eksikliği bulunanlar, bu hastalığa yakalanma riski taşırlar. Guatr tedavi edilebilen bir hastalıktır. Tedavi sürecinde doktorun yönlendirmesine göre ilaçla tedavi, ameliyatla tiroid bezinin alınması, radyoaktif iyot alımı gibi farklı yöntemlerden yararlanılabilir. Aynı zamanda iyot alımının arttırılması, selenyum açısından zengin besin tüketimi, alkol ve kafeinli içecek tüketiminin sınırlandırılması vb. doğal metodlar ile guatr tedavi edilebilir.

Guatr nedir?

Tiroid, Adem elmasının altında boynunuzda bulunan kelebek şeklinde bir salgı bezidir. Metabolizma da dahil olmak üzere bedensel fonksiyonları düzenlemeye yardımcı olan hormonları salgılar. Aynı zamanda kalp atış hızı, solunum, sindirim ve ruh halini düzenler. Tiroid bezinizin normalin üstünde büyümesi durumuna guatr denir. Guatr herhangi bir insanda gelişebilir, ancak kadınlarda daha yaygın olduğu gözlemlenmiştir.

Tiroid bozukluğunun en önemli 13 belirtisi

Guatr, tedaviye ihtiyaç duymadan kendiliğinden iyileşebilir ya da tıbbi müdahale gerektiren bir başka, olası ciddi bir tiroid rahatsızlığının bir semptomu olabilir. Bu rahatsızlık bazen, tiroid bezinin fonksiyonlarını etkiler ve hastanın hayatını zorlaştırabilir. Guatr genellikle ağrısız bir hastalık olmasına rağmen, bazen öksürüğe, yutma güçlüğüne ve nefes alma sıkıntısına sebep olabilir.

Dünya çapında guatrın en yaygın nedeni beslenmede iyot eksikliğidir. Fakat yaygın olarak iyotlu tuz tüketilen bölgelerde guatr hastalığı iyot eksikliğinde çok tiroid hormonlarının çok veya az üretiminden veya tiroid bezinde gelişen nodüllerden kaynaklanır.

Guatr belirtileri nelerdir?

  • En yaygın olarak boynun ön tarafındaki şişlik
  • Nefes alırken ya da yutkunurken zorluk çekme
  • Ses kısıklığı ve boğukluğu
  • Öksürme
  • Kolu, baş üstüne kaldırdığında başın dönmesi
  • Boğazda yumru hissi

Fakat şu da unutulmamalıdır ki guatr her zaman belirti veren bir hastalık değildir.

Guatr Nedenleri:

  • İyot eksikliği: Guatr hastalığının en temel sebebi; vücuttaki iyot eksikliğidir. Tiroid bezinin tiroid hormonu üretebilmesi adına vücudun yeterli iyot alabilmesi gereklidir. İyot eksikliği durumunda ise tiroid; ekstra çalışır ve bu durumda tiroid bezi olması gerekenden daha fazla büyür. İyot eksikliği daha çok deniz suyundan uzakta, denizsiz topraklarda yaşayan ve gelişmekte olan ülkelerde yaşayan kişilerde görülür.

İyot eksikliği belirtileri ve tedavisi

  • Graves hastalığı (Zehirli guatr): Zehirli guatr da denilen graves hastalığı hipertiriodizmin bir sonucu olarak ortaya çıkan bir hastalıktır.Tiroid hormonunun aşırı hormon üretimi sonucunda gelişir. Otoimmün bir hastalık olan Graves hastalığı esnasında bağışıklık sisteminin ürettiği antikorlar; tiroid bezine doğru saldırıya geçerler. Bu saldırı sonrasında da aşırı tiroksin üretilir ve tiroid şişer. En sık görülen belirtileri gözlerde büyüme ve kandaki tiroid hormonunda artıştır.
  • Hashimoto hastalığı: Tiroid bezinin iltihaplanması sebebiyle yeterince tiroid hormonu üretememesi sonucunda oluşan hashimoto hastalığı; guatrın bir diğer önemli nedenidir. Bu durumda az miktardaki tiroid hormonu; hipofiz bezini uyarır ve hipofiz bezi, bol miktarda THS (tiroid uyarıcı hormonu) üretmeye başlar. Sonuç olarak da tiroid şişer. En sık görülen belirtileri kilo alma, ciltte kuruluk, halsizilik, üşüme, kramp, ses değişikliği ve kabızlıktır.
  • Tiroid nodülleri: Katı ya da sıvı formdaki kistler (nodüller), tiroid bezinin şişmesine neden olabilirler. Bu nodüllerin genellikle kanserle bir bağlantısı yoktur ve sağlık açısından da zararsızdırlar. Ama yine de tespit edildiklerinde iyice araştırılmalıdırlar. Multinodüler guatrda katı ve sıvı dolu kistler tiroidin her iki tarafında da görülür. Yalnız tiroid nodülü oluşumunda ise kistler; tiroid bezinin bir tarafında bulunur.
  • Tiroid Kanseri: Tiroid kanseri, tiroid hormonunu etkileyerek tiroid bezinin şişmesini tetikleyebilir. Ancak tiroid kanseri yaygın görülen bir neden değildir. Tiroid kanserinin teşhisinde tiroid nodülü biyopsisinden yararlanılır.
  • Hamilelik: Gebe kalmak da tiroid bezinin şişmesini beraberinde getirebilir.
  • İnflamasyon: Yangı ve iltihaplanma (inflamasyon) durumunda tiroitte ağrı ve şişme görülür. Bu durumda hormon az ya da gereğinden fazla salgılanabilir.

Guatrda risk faktörleri

  • İyot eksikliği: İyot tüketimine yeterince özen göstermeyen, iyota erişme konusunda zorluk çeken, karasal ve denizden uzak iklimlerde yaşayanlar risk altındadır.
  • Cinsiyet: Erkeklere nazaran kadınlar; tiroid daha fazla yatkınlık gösterirler.
  • Yaş: Guatr çocuklarda da görülebilse de 40 yaş üstü kadın ve erkeklerde daha sıktır.
  • Kullanılan birtakım ilaçlar: Özellikle kullanılan kalp ilaçları ve psikiyatrik ilaçlar kişide guatr gelişimini hızlandırabilir. Boyun ve göğüs bölgesine radyasyon tedavisi uygulanan kişiler de risk altındadır.
  • Hastanın tıbbi geçmişi: Ailesel yatkınlık da guatra yakalanma olasılığını arttırır. Ailesinde guatr olanlar bu hastalığa daha kolay yakalanabilir.
  • Menopoz ve hamilelik: Kesin olarak ispatlanmasa da menopoz, hamilelik ve guatr arasında bir ilişkinin varlığı bilim dünyasında kabul görmektedir.

Guatr Çeşitleri

  • Kolloid guatr (Endemik): İyot eksikliğinin neden olduğu bu guatr çeşidi, tiroid hormonu üretimi için vücudun yeterli iyot alamaması sonucu ortaya çıkar. Bu hastalar, genellikle iyot eksikliğinin çekildiği bölge ve ülkelerde yaşarlar.
  • Nontoksik guatr (Sporadik): Türkçe karşılığı ‘zehirli olmayan guatr’ olan bu guatr çeşidi, genellikle lityum içerikli ilaçlardan kaynaklanır. Bu hastalıkta tiroid hormon üretiminde herhangi bir sorun yoktur. Bipolar bozukluk vb. psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan lityum içerikli ilaçlar, nontoksik guatra neden olabilir. Ancak, kesin nedeni bilinmeyen bazı durumlar da ‘zehirli olmayan guatra neden olabilirler.

Tiroid hastalıklarının belirtileri nelerdir? Tiroid olduğunuzu nasıl anlarsınız?

  • Toksik ve ya multinodüler guatr: Bu guatr nodülünde bir ve ya birden çok tiroid nodülü oluşabilir. Bu durumda tiroid nodülleri yani tiroid bezi içinde bulunan yumrular ve kitleler aşırı tiroid hormonu üreterek hipertiroidi gelişimini destekleyebilir.
  • İç, Dış ve Zehirli Guatr: Boyun bölgesinde gözle görülür derecede fark edilen nodüller (kitleler), dış guatr olarak tanımlanırken, kitlelerin göğüs boşluğunun içine doğru büyümesine ise iç guatr ismi verilir. Aynı zamanda guatr hastalığının ileri derece olduğu durumu, yani tiroid bezinin normalden fazla hormon ürettiğini ifade etmek için doktorlar; ‘zehirli guatr’ terimini kullanabilir.

Guatr teşhisi

Guatr teşhisinde öncelikle doktorunuz; teşhis koymak için fiziksel muayene yaparak boynunuzdaki şişkinliği kontrol eder. Ardından sizi aşağıdaki testlere tabi tutabilir:

  • Kan testi: Kan testi ile hormon düzeyindeki ve antikor üretimindeki artışların nedenleri tespit edilmeye çalışır.
  • Tiroid taraması: Guatrın durumu ve boyutu tespitinde doktorunuz sizi tiroid taramasına tabi tutabilir.
  • Ultrason: Ultrason yardımıyla guatrın boyutu, nodül olup olmadığı kontrol edilir.
  • Biyopsi: Biyopsi ile tiroid dokunuzdan küçük örnekler alınır ve bu numuneler; muayene amacıyla laboratuvara gönderilir.

Guatr Tedavisi

Günümüzde Guatr başarı ile tedavi edilebilen bir hastalıktır, doktorunuz hastalığın  durumuna, boyutuna ve semptomlara bağlı olarak; farklı tedavi yöntemleri önerebilir. Guatr tedavisinde ise genellikle aşağıdaki yöntemlerden biri tercih edilir.

Gözlem

Eğer guatrınız küçükse ve sorun yaratmıyorsa ve tiroid beziniz normal çalışıyorsa, doktorunuz bekle ve gör yaklaşımını önerebilir.

İlaçla guatr tedavisi

Özellikle hastada hipertiroidizm olduğu durumlarda guatrı küçültmek için ilaçlar reçete edilir. Daha çok levotiroksin içerikli (Levoxyl, Tironsint, Synthroid) ilaçlardan yararlanılır. Tiroidde iltihaplanma söz konusu ise hasta bu durumda iltihapları yok eden aspirin, kortikosteroid vb. ilaçlar kullanabilir.

Guatrın ameliyatla tedavisi

Nefes alma veya yutma güçlüğü çekmenize sebep olan büyük bir guatrınız varsa veya hipertiroidizme neden olan nodüler guatrınız varsa tiroit bezinin tamamını veya bir kısmını ameliyatla almak (total veya parsiyel tiroidektomi) olumlu sonuç verebilir.Cerrahi ayrıca tiroid kanseri için de tedavidir. Cerrahi sonrası tiroid miktarına bağlı olarak levotiroksin kullanmanız gerekebilir.

Radyoaktif İyot (RAI) ile tedavi

Toksik multinodülerli hastalarda radyoaktif iyot gerekli olabilir. Bu durumda hastaya RAI verilir. Oral yolla alınan bu ilaç, kan yoluyla tiroide gider ve tahrip olan tiroid dokusu tedavi edilir. Sonuç olarak da guatrın boyutu küçülmüş olur.

Guatrojenik gıdalar

Guatrojen besinler vücutta iyot emilimini azaltan ve bunun sonucunda tiroid bezinin genişlemesine yol açabilecek gıdalardır. Brüksel lahanası, lahana, brokoli, soya ürünleri, karnabahar, turp, şalgam, ıspanak, hardal, şeftali, çilek ve armut guatrojenik gıdalardır. Eğer guatr hastalığınız varsa bu besinleri hem sınırlı olarak tüketin hem de guatr ilacı kullandığınız saatlerde tüketmemeye özen gösterin.

Guatr bitkisel tedavi

Aşağıda sıraladığımız bitkisel tedavi yöntemleri; özellikle ilaç kullanan bazı hastalarda yan etkilere neden olabileceğinden, guatr bitkisel tedavi yöntemlerine başvurmadan önce muhakkak doktorunuza başvurmalısınız! Aksi halde ciddi sağlık sorunları ile karşılaşabilirsiniz.

Su Teresi

Turpgiller familyasının bir üyesi olan su teresi, guatr tedavisinde tercih edilebilir. İyot açısından da mükemmel bir kaynak olan su teresini macun kıvamına gelene kadar ezin. Ardından hazır hale gelen macunu, boynunuzun altında şişlik olan yere doğru bastırın. 20 dakika boyunca bekleyin. 10 gün boyunca boynunuza su teresi uygulayarak su teresinin bu mucizevi etkisinden yararlanabilirsiniz. Dilerseniz 2 yemek kaşığı su teresi ile yarım bardak suyu karıştırabilir, 6 aylık bir uygulama sonrasında guatrınızda ciddi seviyede iyileşmeye tanık olabilirsiniz.

Sarımsak

Guatr tedavisi esnasında kullanabileceğiniz sarımsak, boyundaki şişmeyi azaltır ve tiroid hormonlarının daha sağlıklı bir seviyede salgılanmasına yardımcı olur. Sarımsaktan en verimli şekilde yararlanmak için günde 3-4 diş sarımsak çiğneyin. Yemeklerinize sarımsak katarak da guatrı iyileştirici gücünden yararlanabilirsiniz.

Karahindiba

Yaprakları salata olarak da tüketilebilen, bir çeşit otsu bitki olan Karahindiba; guatr rahatsızlığını giderme konusunda oldukça etkilidir. Öncelikle 2/3 karahindiba yaprağını alın ve bir tarafına da terayağı bulayın. Ardından karahindiba-tereyağı karışımını ısıtın. Hazırladığınız bu karışımı bir bant ya da sargı bezi kullanarak boynunuza sabitleyin. 1 saat boyunca bu şekilde bekleyin. Yaklaşık 2 hafta boyunca günde 1/ 2 kez olacak şekilde bu uygulamayı sürdürün.

Yeşil Çay

Gün içerisinde 2-3 bardak yeşil çay içmeniz guatr tedavinize olumlu yönde katkıda bulunabilir. Mükemmel bir antioksidan kaynağı olan yeşil çay, tiroidin daha sağlıklı çalışmasını sağlayan doğal florür içerir. Yeşil çayı hazırlarken; 1 çay kaşığı yeşil çay yaprağını bir fincan kaynar suyun içine koyun. Yeşil çayı demlenmeye bırakın. 5/10 dakika bekledikten sonra çayınızı içebilirsiniz.

Limon Balsamı

Hipertiroidi ve guatr tedavisinde başarılı olan bir diğer bitki limon balsamı, tiroid uyarıcı hormon seviyelerini düşürerek, guatrı tedavi eder. Aynı zamanda selenyum açısından da zengin olan limon balsamı tiroid işlevini düzenler.

Kuzukulağı yaprağı

İyot vb. mineraller açısından şahane bir kaynak olan kuzukulak yapraklarından da guatr tedavisinde yararlanılabilir. Bir avuç kuzu kulak yaprağını ezerek, macun kıvamına getirin. Ardından macunu 2 çorba kaşığı zeytinyağı ile iyice karıştırın. Son olarak, hazırladığınız hamuru boynunuzdaki şişliğin üzerine yapıştırın. 30 dakika bekledikten sonra boynunuzu ılık su ile durulayın. Boynunuzdaki şişkinlik geçene dek bu tedaviyi günde 1 kez olacak şekilde uygulayın.

Guatr hastalarına öneriler

  • İyot eksikliği guatrın en önemli nedenleri arasında bulunduğu için bol miktarda iyot içeren bir beslenme programını tercih edin. İyot eksikliğinizi gidermek adına bol miktarda iyotlu tuz, yumurta, karides, inek sütü, lahana, deniz mahsülleri, morina balığı, doğal yoğurt tüketebilirsiniz. Genellikle okyanus kıyılarında yetişen bir yosun türü olan ‘kelp’ tüketerek de vücudunuzun iyot eksikliğini giderebilirsiniz. Potasyum, magnezyum, demir ve kalsiyum açısından da zengin olan ‘kelp’, tiroidin fazla çalışmasının önüne geçebilir.

İyot tüketiminde aşırıya kaçmak da guatr nedeni olabileceğinden bu konuda mutlaka doktorunuza danışın!

  • Tiroid rahatsızlığınızın daha da kötüleşmesinin arkasında selenyum eksikliği yatıyor olabilir. Bu yüzden kabuklu deniz hayvanları, soğan, orkinos, yulaf, et, kümes hayvanları, ayçiçeği tohumu, arpa, kahverengi pirinç vb. selenyum açısından zengin besinler tüketerek guatr rahatsızlığınızın iyileşmesine katkıda bulunabilirsiniz.
  • Ispanak, çilek, brokoli, tatlı patates, soya fasulyesi, karnabahar, şalgam, lahana vb. guatrojenik gıda tüketimini mümkün olduğunca sınırlandırın
  • İşlenmiş besin, alkol, soya ürünleri, kahve, soda tüketiminden kaçının
  • Düzenli egzersiz yapın
  • Doktorunuzun gözetiminde B vitamin kompleksleri kullanın
  • Yemeklerinizde hindistan cevizi yağı kullanın.
  • Günde 1 kez, bir bardak arpa suyu için.
  • Musluk suyu yerine filtrelenmiş su tüketin.
  • Refleksoloji ve akupunktur gibi masaj terapisi yöntemlerinden yararlanın.
  • Ağır yemeklerden uzak durun. Mümkün olduğunca hafif gıdalar ile beslenin.

    Kaynaklar
    1- Goiter
    2- Understanding Goiter
    3- What Causes Goiter?

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla