Alzheimer nedir? Belirtileri, tedavisi ve korunma yöntemleri

Kategori: Alzheimer, Sağlık Sözlüğü Print

Alzheimer, hafıza, düşünce ve davranış problemlerine neden olan demans (unutkanlık) tipi önemli bir hastalıktır. Alzheimer hastalığı genellikle 60 yaşından sonra gelişir; belirtileri yavaş ilerler, zaman içinde kötüye gider ve hasta bir süre sonra günlük işlerini yapamayacak hale gelir. Yaşlılarda bunamanın en yaygın sebebidir ve günümüzde sıklığı hızla artmaktadır. Demans, insanlar yaşlandıkça daha yaygın görülen bir durumdur ancak yaşlanmanın doğal bir parçası değildir. Alzheimer hastalığının bilinen nedenleri arasında genetik, yaşam tarzı ve çevresel faktörler bulunmaktadır, yine beyin hücrelerinde oluşan anormal protein miktarının önemli bir etken olduğu sanılmaktadır. Günümüzde Alzheimerdan korunmak için pek çok yöntem önerilmektedir. Alzheimer hastalığının henüz kesin bir tedavisi yoktur, ancak erken teşhis ile birlikte bazı ilaç tedavileri hastalığın gelişimini önemli oranda yavaşlatmaktadır.

Alzheimer nedir?

Alzheimer hastalığı, beyinde sinir hücreleri dokusunda beta-amyloid olarak bilinen anormal protein birikmesi sonucu başlar ve birikim zaman içinde beyinden atılamaz hale gelir. Bu protein birikimi ve plaklardan dolayı sinir hücreleri arasındaki bağlantılar bozulur; zaman içinde sinir hücreleri ölmeye başlar ve beyin düzgün çalışamaz hale gelir. Bu hastalık, yaşlılar arasında bunamanın en yaygın şeklidir; aşırı düzeyde unutkanlığa neden olur. Hastalar bir süre sonra günlük işlerini yapamayacak hale gelir.

Alzheimer yavaş başlayan bir hastalıktır, önce beynin düşünceyi, hafızayı ve dili kontrol eden bölümleri hasar görür. Alzheimer hastaları yakın zaman içinde olanları hatırlamakta zorluk çekebilir, yakından tanıdıkları kişilerin adlarını bile hatırlamayabilir. Hastalar, konuşma, okuma veya yazma konusunda sorun yaşayabilir, dişlerini fırçalamayı veya saçlarını taramayı unutabilirler. Daha sonra, endişeli veya saldırgan hale gelebilir veya evden uzaklaşabilirler. Sonunda, tam bir bakıma muhtaçlık dönemi başlar. Alzheimer genellikle ileri yaş hastalığıdır, risk yaşlandıkça artar, ayrıca aile bireylerinin herhangi birisinde hastalık varsa, diğerleri için de risk yüksektir.

Alzheimer nedenleri

Alzheimer hastalığında, bellek ve bilişsel problemler saptanmadan çok önce beyinde hasar oluşmaya başlar ve bu süreç on yıldan uzun sürebilir. İleri yaşla birlikte beyindeki hasar, genetik, sağlık, çevre ve yaşam tarzı gibi diğer faktörler ile birlikte hastalığın gelişiminde rol oynamaktadır. Hastalık süreci çok sayıda risk faktörünün etkisi ile ilerler.

Artan yaş, Alzheimer için bilinen en önemli risk faktörüdür. Hastalığa yakalanan 65 yaş üstü insan sayısı her 5 yılda ikiye katlanır. 85 yaş ve üzerindeki insanların yaklaşık üçte biri bu hastalığa yakalanmaktadır. Yaşla ilişkili değişiklikler arasında beynin belirli bölümlerinin küçülmesi, iltihaplanma, serbest radikaller adı verilen dengesiz moleküllerin üretilmesi ve hücrelerdeki enerji üretiminin parçalanması sayılabilir.

Alzheimer belirtileri

Alzheimer hastalığının belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkar, bazen diğer sorunlarla karıştırılır ve başlangıçta hastalık fark edilmeyebilir. Semptomların ilerleme hızı her birey için farklıdır ve tam olarak ne kadar çabuk gelişeceğini tahmin etmek mümkün değildir.

Alzheimer’dan korunma ve alınacak yedi basit önlem! Öneriler ve uyarılar…

Bazı kişilerde, enfeksiyonlar ve kimi ilaçlar belirtilerin kötüleşmesine neden olabilir. Alzheimer hastalığı olan ve semptomları hızla kötüye giden herkes doktora görünmelidir, hastalık ancak bu şekilde kontrol altına alınabilir.

Alzheimer belirtileri (erken dönem)

  • Ana belirtisi hafıza kaybıdır
  • Son konuşmaları ve olayları unutmak
  • Eşyaları yanlış yere koymak ve yerini bulamamak
  • Yer ve eşyaların adlarını hatırlayamamak
  • Aynı soruyu birkaç kez sormak, kendini sık sık tekrarlamak
  • Karar vermede zorlanmak, tereddütlü olmak
  • Yeni şeyler denemekte zorlanmak
  • Kaygı veya sinirlilik halinde artış
  • Sık değişen ruh hali

Orta düzey belirtileri; hastalık geliştikçe, hafıza sorunları daha da kötüleşir. Hastalar yakın tanıdıkları insanların adlarını bile hatırlamakta zorlanır ve aile ve arkadaşlarını tanımakta güçlük çeker.

Alzheimer’ın orta dönem belirtileri

  • Kafa karışıklığı, sık kaybolmak, günün hangi saatinde olduğunu bilememek
  • Takıntılı, tekrarlayan veya dürtüsel davranışlar
  • Sanrılar (yanlış bilgilere inanma) veya paranoyak hisler, aşırı şüphe duyma hali
  • Konuşma veya dil ile ilgili sorunlar
  • Rahatsız uyku
  • Ruh halindeki değişikliklerde artış, depresyon ve aşırı kaygılanma
  • Sinirli olma veya aşırı heyecanlanma
  • Mesafeleri değerlendirememek, mekânsal görevleri yapmakta zorlanma
  • Halüsinasyonlar, gerçekle hayali karıştırma

Bu aşamaya gelen Alzheimer hastaları genellikle günlük hayatlarını tek başlarına idare edemezler ve desteğe ihtiyaç duyarlar. Örneğin, beslenme, yıkanma, giyinme ve tuvaleti kullanma konusunda yardıma ihtiyaçları olabilir.

Alzheimer’ın ileri dönem belirtileri

  • Yeme ve yutma güçlüğü (disfaji)
  • Pozisyon değiştirmede zorluk ya da yardım almadan hareket edememe
  • Önemli miktarda kilo kaybı veya bazı hastalarda aşırı yeme
  • İdrar kaçırma ve artan konuşma kaybı
  • Kısa ve uzun süreli bellekle ilgili önemli sorunlar

Alzheimer hastalığının ilerleyen aşamalarında durum sadece hasta olan kişi için değil ona bakanlar, arkadaşları ve ailesi için de giderek daha sıkıntılı hale gelir. Halüsinasyonlar ve sanrılar rutin hale gelebilir, ancak durum ilerledikçe daha da kötüleşir. Hastalar çevrelerindeki kişilerden şüphe duyarlar ve bazen şiddet uygulayabilirler.

Alzheimer hastalığı belirtileri

Alzheimer hastalığının ileri dönemde hastanın hayatını çok kısıtlar

Hastalığın ileri evrelerinde, hastalar tuvalet yapmada, yemek yemede, taşıma ve kullanma konusunda tam zamanlı bakım ve yardıma ihtiyaç duyabilirler. Depresyon, stres, ilaçlar veya diğer sağlık problemleri nedeniyle bellek problemleri yaşamak bunama değildir. Yukarıdaki belirtilerden bir kaçına sahipseniz kesin tanı için mutlaka bir uzman doktora başvurunuz.

Alzheimer evreleri ve türleri

Erken evre Alzheimer hastalığı

Erken evrede Alzheimer hastalığının başlangıcı durdurulamaz ama erken teşhis, bir kişinin hastalıkla birlikte yaşamak için ve geleceği için plan yapabilecek yeterince zaman bulmasına olanak tanır. Hastalığın erken döneminde, bir kişi bağımsız olarak işlev görebilir. Hala otomobil sürebilir, çalışabilir ve sosyal faaliyetlerine devam edebilir.

Buna rağmen, kişi tanıdık kelimeleri unutabilir ya da gündelik nesnelerin yerini hatırlamayabilir. Bu aşamada sıklıkla karşılaşılan zorluklar şunlardır;

  • Yeni insanlarla tanıştığında adları hatırlamakta zorluk çekme
  • Doğru kelime bulmakta veya ismi hatırlamakta sorun yaşama
  • Sosyal ortamda veya işyerinde görevleri yerine getirmekte zorlanma
  • Okuduğu şeyi unutma
  • Değerli bir nesneyi kaybetme veya yanlış yerleştirme
  • Planlama veya bir işi tam yapma konusunda sorun yaşama

Orta evre Alzheimer hastalığı

Alzheimer’in orta evresi boyunca, hastalar faturalarını ödemek gibi görevleri yerine getirmekte zorlanmaya başlarlar, ancak hayatları hakkında önemli ayrıntıları hala hatırlayabilirler. Orta dereceli Alzheimer, en uzun evredir ve uzun yıllar sürmektedir. Hastalık ilerledikçe, hastanın bakımının daha zor aşamaları olacaktır.

Alzheimer bulaşıcı mıdır, yoksa genetik mi? Neden unutuyoruz?

Alzheimer hastası bir kişinin kafa karıştırıcı sözlerini, sinirli veya kızgın halini veya yıkanmayı reddettiğini, normalde olduğundan farklı davrandığını fark edebilirsiniz. Bu noktada, semptomlar başkaları tarafından da gözlemlenebilir hale gelmiş demektir. Bu evredeki hastaların genel davranışları şöyledir:

  • Habersizlik, kişinin kendi kişisel geçmişini unutması
  • Sosyal veya zihinsel açıdan zorlayıcı durumlarda huysuzluk veya geri çekilme
  • Kendi adreslerini, telefon numaralarını ya da okuduğu okulu hatırlayamama
  • Nerede oldukları veya hangi gün ve zamanda olduğunu hatırlayamama
  • Mevsime uygun giyim seçimi konusunda yardıma ihtiyaç duymak
  • Bazı kişilerde mesane ve bağırsak kontrolünde sorun
  • Gündüz uyku ve gece huzursuz olma gibi uyku düzenindeki değişiklikler
  • Gezinip kaybolma riskinde artış

İleri evre Alzheimer hastalığı dönemi

Geç evredeki bir hastaya bakım kararları, ailelerin karşı karşıya kaldıkları en zor süreçtir. Bu hastalığın son aşamasında, bireyler çevrelerine cevap verme, konuşma ve nihayetinde hareketi kontrol etme becerilerini kaybederler. Tekrar eden kelimeler veya cümleler söyleyebilirler ancak iletişim zorlaşır. Hafızadaki ve bilişsel becerilerdeki durum kötüye gitmeye devam ederken, önemli kişilik değişiklikleri olur ve hasta günlük işlerin neredeyse tamamı için yardıma ihtiyaç duyar. Bu aşamada olan hastaların genel özellikleri:

  • Günlük aktiviteler ve kişisel bakım ile 24 saat yardıma ihtiyaç duyma
  • Yakın geçmişteki deneyimlerin yanı sıra çevresinin de farkındalığını kaybetme
  • Yürümek, oturmak, yutkunma ve fiziksel yeteneklerde ciddi azalma

Alzheimer teşhisi ve testleri;

Alzheimer teşhisi için bazı bilişsel ve nöropsikolojik testler uygulanmaktadır. Bu testler bellek, problem çözme, dikkat, sayma, dil becerileri ve zihinsel işlevsellik ile ilgili diğer yetenekleri ölçmektedir.

  • Alzheimerın kan ve idrar testleri: Semptomların olası nedenlerini bulmaya veya ekarte etmeye yardımcı olmaktadır.
  • Alzheimerın beyin tarama testleri: Bu testler, tümörleri ve demansa neden olabilecek diğer problemleri tanımlayabilir. Taramalar aynı zamanda beynin yapısındaki ve işlevindeki değişiklikleri tanımlar.
  • En yaygın taramalar şunlardır;
    – Beyin ve diğer organların görüntülerini üretmek için X-ışınları kullanan bilgisayarlı tomografi (BT) dokular, organlar, kemikler ve sinirler dahil olmak üzere vücut yapılarının ayrıntılı görüntülerini üretmek için manyetik alanlar ve radyo dalgaları kullanan manyetik rezonans görüntüleme (MRI), Beyin aktivitesinin resimlerini vermek için radyasyonu kullanan pozitron emisyon tomografisi (PET)
  • Psikiyatrik değerlendirme: Bu değerlendirme, depresyon veya başka bir zihinsel sağlık durumunun kişinin semptomlarına neden olup olmadığına yardımcı olacaktır.
  • Genetik testler; Bazı alzheimer hastalıkları bilinen bir gen kusurundan kaynaklanmaktadır. Bu vakalarda genetik test, kişinin demans riskinde olup olmadığını anlamaya yardımcı olmaktadır. İnsanlar test edilmeden önce aile üyeleri, birincil bakım doktoru ve genetik danışmanla konuşmalıdır.

Alzheimer tedavisi

Günümüzde Alzheimerın kesin ve tam şifa sağlayan bir tedavisi yoktur. Halen kullanımda olan ilaç tedavileri hastalığın belirtilerini azaltmakta, durumunun kötüleşmesini yavaşlatmaktadır. Hasta kişinin gündelik hayatla baş etmesine yardımcı olmak için destek olunması çok önemlidir.

Alzheimer hastalığının ilaçla tedavisi

Kolinesteraz inhibitörleri grubu ilaçlar hafif ve orta düzey Alzheimer hastalığında reçete edilir. Bu ilaçlar, bazı belirtilerin azaltılmasına ve davranışsal sorunların kontrolüne yardımcı olur. Doktorlar tedaviye genellikle düşük ilaç dozlarında başlamaktadır, hastanın ilacı ne kadar iyi tolere ettiğine göre tedavi dozu kademeli olarak arttırılmaktadır.

Bazı hastalarda yüksek doz Kolinesteraz inhibitörlerinin yararlanabileceğine dair bazı kanıtlar vardır. Bununla birlikte, dozu ne kadar yüksek olursa, yan etkiler de o kadar fazla olabilmektedir. Hastaya ilaç tedavisi başlandığında iyi izlenmesi gerekir. Bu ilaçların tümü, mide bulantısı, kusma, ishal ve iştahsızlığı da içeren olası yan etkilere sahiptir. Olağandışı semptomları hemen, reçete yazan doktora bildirmek önemlidir. Vitaminler ve bitkisel takviyeleri de içeren herhangi bir ilaç alındığında doktorun talimatlarını izlemek önemlidir. Ayrıca, herhangi bir ilacı eklemeden veya değiştirmeden önce doktora bildirmek gerekir.

Alzheimer ilaçları, Alzheimer çipi

Namenda (memantin) olarak bilinen bir ilaç, bir NMDA antagonistidir, orta ila şiddetli Alzheimer hastalığını tedavi etmek için reçete edilir. Bu ilacın başlıca etkisi belirtileri azaltmaktır, bu da bazı kişilerin günlük işlevlerini ilacı almadan yapacakları zamandan biraz daha uzun süre korumasına neden olabilir. Örneğin, Namenda, hastalığın ilerleyen aşamalarında bir hastaya, birkaç ay boyunca bağımsız olarak banyo yapma becerisini sürdürmesine yardımcı olabilir, bu da hem hastalar hem de bakıcılar için bir avantajdır.

ABD ilaç denetleme kurumu FDA, orta ila şiddetli Alzheimer hastalığının tedavisinde Namenda ve Aricept’in bir kombinasyonu olan Aricept ve Namzaric’i de onaylamıştır. Aşırı miktarda üretildiğinde, glutamat beyin hücresi ölümüne neden olabilir. NMDA antagonistleri Kolinesteraz inhibitörlerinden çok farklı şekilde çalıştığından iki ilaç tipi kombinasyon halinde reçete edilebilir. Bu ilaçların tedavi dozları arrtırıldıkça yan etkileri de artar. Bu yan etkiler arasında, mide bulantısı, kusma, ishal ve iştahsızlık bulunabilir.

Alzheimer hastaları neden ölür?

Alzheimer hastalığını durdurmak, yavaşlatmak veya hatta önlemek için yeni tedaviler bulmak için dünya çapında pek çok araştırma yapılmaktadır. Ancak ümit veren tüm gelişmelere rağmen bu ilaçların tedaviye sunulması yıllar almaktadır. Alzheimer ve ilişkili demans araştırmalarının hızlanmaya devam etmesi kritik önem taşır. Alzheimer, tedavi edilemeyen dejeneratif bir hastalıktır ve beyin hücrelerinin ölümüne sebep olur. 15-20 yıl sürebileceği gibi en ileri aşama genellikle 2 yıl civarında sürmektedir.

Zaman içerisinde Alzheimer hastaları yutkunma, öksürme ve nefes alma gibi bizi hayatta tutan doğal reflekslerini kaybeder. Alzheimer hastalarında en sık rastlanan ölüm sebebi aspirasyon pnömonisidir ve felce neden olabilmektedir. Bu durum hasta, çiğneme ve yutkunma yetisini kaybettiğinde yiyeceği soluk alırken içine çekmesi sonucunda yaşanır.

Alzheimer’dan korunmak

Alzheimer hastalığının tam nedeni bilinmediğinden, önlemek için çok kesin bir yol da bilinmemektedir. Bununla birlikte, bunamanın başlamasını geciktirmeye yardımcı olabilecek yollar mevcuttur.

  • Sigarayı bırakmak
  • Fazla miktarda alkol almamak
  • Her gün meyve ve sebze içeren sağlıklı ve Akdeniz tipi dengeli beslenme
  • Her hafta en az 150 dakika (2 saat 30 dakika) orta yoğunluklu egzersiz yapın (bunlar bisiklet sürme veya hızlı yürüyüş) bu hem fiziksel hem de zihinsel sağlığınızı koruyacaktır
  • Kan basıncınızın kontrol ettirin, yüksek tansiyondan (hipertansiyon) korunun, tansiyonunuz varsa tedavi ettirin
  • Şeker (diyabet) hastalığından korununun, hasta iseniz ilaçlarınızı alarak durumuzu kontrol altında tutun

Alzheimerdan korunmak için Zihinsel olarak aktif kalmaya çalışın

Alzheimer hastalığı, hayatları boyunca zihinsel, fiziksel ve sosyal olarak aktif kalan kişilerde daha azdır. Çeşitli aktivitelerden ve hobilerden hoşlananlar arasında Alzheimerın daha düşük olduğunu gösteren çok sayıda bilimsel kanıtlar vardır. Alzheimer riskinizi azaltmak için şunları yapabilirsiniz:

  • Bolca kitap, gazete okuma
  • Keyif için yazı yazma veya resim çizme
  • Yabancı dil öğrenmek, her yeni dil öğrenme Alzheimer riskinizi %50 azaltır
  • Müzik ilgilenmek ve bir müzik aleti (enstrümanı) çalmak
  • Yetişkin eğitim ve beceri kurslarına katılmak
  • Tenis veya golf, bowling gibi grup oyunları oynamak
  • Yüzme ve yürüme gibi sporlar

Demans, unutkanlık ve Alzheimer aynı şey mi?

Alzheimer hastalığı demansın (unutkanlık) en yaygın şeklidir. Demans olan herkesin %70’inde Alzheimer mevcuttur. Hastalık daha da kötüye gittikçe kişi, günlük becerileri ile giderek daha çok sorun yaşar. Unutkanlık ise, her yaşta görülebilecek herhangi bir nedene bağlı olabilen bir durumdur. Her unutkanlık demans ya da Alzheimer demek değildir.

Bunama nedir? Unutkanlığı ne zaman önemsemek gerekir?

Alzheimer hastaları nasıl yaşamalı?

Alzheimer hastalarının bakımı kimi zaman çok stresli olabilir. Hastaların kendisine iyi bakması çok önemlidir. Yardım istemek ve yardım kabul etmek, doktorla konuşmak hastalık sürecini iyi geçirmek için önemlidir. Tedavilerin, hastalık belirtilerini kontrol etmeye ya da davranış problemlerine yardımcı olabileceği unutulmamalıdır. Alzheimer hastası olan binlerce başka kişi olduğunu unutmayın, yalnız değilsiniz. Besleyici bir diyet, fiziksel aktivite, sosyal hayata katılım ve zihinsel olarak teşvik edici arayışlar, yaşları ilerledikçe insanların sağlıklı kalmasına yardımcı olmaktadır. Bu etkinlikler, Alzheimer hastalığının riskini azaltır ve ayrıca hasta olanların hastalığının ilerlemesini yavaşlatır.

Alzheimer hastalarına öneriler?

Bilişsel sağlık açıkça düşünme, öğrenme ve hatırlama becerisidir. Yaşlandıkça beyninizin nasıl değiştiğini ve bilişsel işlevinizi en iyi seviyede tutmak için neler yapabileceğinizi öğrenin. Alzheimer hastalarının günlük işlerini yapmaları ve sevdikleri işler ile uğraşmaları çok önemlidir. Hastaların, zorlu ve karışık uğraşlar ile uğraşmamaları gereklidir. Alzheimer hastaları için öneriler:

  • Bol bol yürüyün, mümkünse temiz havada doğa yürüyüşü yapın
  • Dans edin, eğlenin
  • Müzik dinleyin, biliyorsanız bir müzik aleti çalın
  • Kitap ve gazete okuyun (hasta kendi okuyamıyorsa başkası ona okuyabilir)
  • Televizyon seyretmek, film izlemek, düğün, parti gibi önemli olayların kaydedildiği ev videolarını izlemek
  • Hastanın, ulusal ya da dini bayramlarda geleneksel aile toplantılarına katılması yaralı olacaktır
  • Çocuklar veya hayvanlarla birlikte zaman geçirmek, mümkünse bir evcil hayvanla zaman geçirmek
  • Toplu oynanan oyunlara (tombala, domino, tavla, kâğıt oyunları, vb) hastanın katılmasını sağlamak
  • Resim yapmak, fotoğraf albümlerine bakmak
  • Bahçe işleri ile uğraşmak
  • Eşya koleksiyonu yapmak ve düzenlemek
  • Yabancı bir dilde şarkı söylemek

Referanslar: 1 - Alzheimer's disease 2 - Alzheimer Treated? 3 - Treatments for Alzheimer

YAZIYI PAYLAŞ



Bu yazı aynı zamanda şu dillerde de mevcut
Araç çubuğuna atla