Eritema Multiforme nedir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Kategori: Cilt Sağlığı, Sağlık Sözlüğü Print

Eritema Multiforme (EM), enfeksiyonlara veya ilaçlara karşı aşırı duyarlılık reaksiyonu olarak kabul edilen nadir bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı olmayan EM’nin en yaygın nedenleri arasında uçuk, hamilelik, bazı aşılar ve radyoterapi sayılabilir. Her yaşta ortaya çıkabilir ancak 20-40 yaş arasındaki erkekleri daha çok etkiler. En önemli belirtisi vücudun her yerinde görülebilen, hedef tahtasına benzeyen halka şeklindeki deri döküntüleridir. Bununla birlikte ateş, titreme, halsizlik, eklem ağrıları gibi ön belirtiler görülebilir. Hafif vakalarda el, kol ve bacaklar üzerinde görülen yaralar kısa sürede kendiliğinden iyileşir ancak tekrarlayabilir. Ağız, göz, cinsel organların etkilendiği daha ciddi durumlar da yaşamı tehdit edebilmektedir. Tedavide ilk adım asıl nedeni bulmaya veya neden olan ilacı kesmeye yöneliktir.

Eritema Multiforme nedir?

Eritema Multiforme yada diğer adı ile Eritem Polimorf, çoğunlukla çocukları ve genç yetişkinleri etkileyen; başta kollar ve bacaklarda olmak üzere simetrik kırmızı yaralar ve kabarcıklarla belirgin, akut, kendi kendini sınırlayan, iltihaplı bir deri hastalığıdır. Eller ve ayakların üst kısımlarında başlayan yaralar hastalık ilerledikçe tüm gövdeye yayılır. Başlangıçta düz olan yaralar, birkaç santimetre çapında plaklar oluşturmak üzere yükselerek yavaş yavaş genişler.

Plağın merkezi koyulaşır, ödem oluşur ve bundan dolayı kabarma veya kabuklanma gibi yüzey değişiklikleri geliştirir. Sıklıkla uçukla ilişkili ortaya çıkan Eritema Multiforme genellikle herhangi bir yan etki olmadan iyileşir. Enfeksiyonlar uçuk virüsüyle tetiklendiğinde veya döküntüye neden olan bir ilaç yeniden kullanıldığında tekrarlayabilir.

Ödem nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavi yöntemleri

Eritema Multiforme neden olur?

Eritema Multiforme’un nedeni bilinmemektedir; ancak ilaçlara, enfeksiyonlara veya sistemik bir hastalığa yanıt olarak ortaya çıkan alerjik bir reaksiyondur.

EM’ye yol açabilecek enfeksiyonlar:

EM’ye neden olabilecek ilaçlar:

  • Sulfo grubu ilaçlar
  • Antikonvülzanlar
  • Non-steroidal antienflamatuar ilaçlar (NSAİİ)
  • Antibakteriyel ilaçlar
  • Penisilin bazlı antibiyotikler
  • Anestezi, anti-nöbet ilaçları

EM ile ilişkili diğer nedenler:

  • Kızamık, tetanoz, çocuk felci, tetanoz-difteri-aselüler boğmaca, çiçek, hepatit B aşıları
  • Radyoterapi
  • Genetik koşullar
  • Lenfoma, lösemi
  • Kollajen doku hastalıkları
  • Graft versus host hastalığı (organ fonksiyon bozukluğu)
  • Crohn hastalığı
  • Sistemik lupus eritematoz
  • Hamilelik

Zona nedir, neden olur? Zonanın belirtileri ve tedavisi

Eritema Multiforme belirtileri

  • Deri döküntüsü
  • Hedef tahtası veya boğa gözü olarak da adlandırılan soluk kırmızı halkalarla çevrili, vücudun her iki tarafını da etkileyen merkezi bir kızarıklık
  • İsilik
  • Kaşınma, yanma
  • Yüksek ateş
  • Yorgunluk
  • Baş, eklem ağrısı
  • Kabuklarla kaplı şişmiş dudaklar
  • Genital bölgede yaralar
  • Gözlerde kızarıklık, yanma, kaşıntı, ağrı ve görme problemleri
  • Ağız yaraları

Eritema Multiforme tipik olarak, düzinelerce küçük, kırmızı yaralardan oluşur; kızarıklık aniden ortaya çıkar, birkaç gün içinde gelişir. Bazı insanlarda kızarıklıklardan birkaç gün önce soğuk algınlığı başlar.

İsilik nedir, neden olur? İsiliğe ne iyi gelir? Belirtileri ve tedavisi

Eritema Multiforme türleri

Eritema Multiforme, sıklıkla birbirleriyle ilişkili olarak tartışılan üç cilt bozukluğunun en hafifidir. Stevens-Johnson Sendromu Eritema Multiforme’a göre daha ciddidir ancak Toksik Epidermal Nekroliz üçünün içinde en şiddetli olandır. Eritema Multiforme tipik olarak 2 şekilde görülür:

  • Eritema Multiforme Minör: Hafif bir alerjik reaksiyon şeklindedir, en sık görülen türüdür. El sırtından başlar ve ayak sırtı, avuç içi, ayak tabanı, kol ve bacakların ön yüzlerini etkiler. Bazen dudaklarda kabarcıklar görülebilir. Görünüm iyi seyreder ve yaralar birkaç gün veya haftada iz bırakmadan iyileşir.
  • Eritema Multiforme Majör: Gövde tutulumunun gözlendiği nadir görülen EM tipidir. Yaygın olarak dudaklar, yanakların içi, damaklar, dil etkilenir. Göz, anüs, cinsel organlar, soluk-yemek borusu, bronşlar, mide-bağırsak etkilenen diğer mukozal bölgelerdir. Ateş ve eklem ağrılarıyla başlayan EM majör sıvı dolu kabarcıklara, şişliklere neden olabilir. Ağrı yüzünden konuşma ve yutma zorlaşır.

Eklem ağrısı neden olur? Nasıl geçer? En etkili tedaviler

Stevens-Johnson Sendromu (SJS)

Genellikle ilaç kullanımına bağlı ortaya çıkar, daha şiddetlidir. 1-14 gün süren yüksek ateş, öksürük, bulantı, kusma, kas, eklem ağrılarıyla seyreden ön belirti dönemi vardır. Daha sonra aniden yüz, boyun ve gövdede kırmızı döküntüler ortaya çıkar, 4-5 günde maksimum düzeye ulaşır. Özellikle dudaklarda kanamalı kabuklar oluşur.

Dil, damak, yanak içleri; gırtlak, yemek-soluk borusu, genital organlar etkilenir. Hastaların %90’nında ağrılı göz iltihabı ve kalıcı görme kayıpları olabilir. Beslenme bozukluğuna da yol açabilen SJS hastanede tedavi edilmelidir.

Liken Planus nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Toksik Epidermal Nekroliz (TEN)

Genellikle ilaç kullanımı sonrası ortaya çıkan TEN her yaşta görülebilir. Deri bulguları öncesinde mukozalarda yanma, ödem, kan toplanması; yüksek ateş, bulantı, kusma, kas, eklem ağrıları gibi ön belirtiler görülür. 1-2 gün içinde gövde ve yüzde kanlı yaralar gelişir; deride ağrılı bir hassasiyet, yanık benzeri bir görünüm oluşur.

Ağız, göz, cinsel organlar, solunum sistemi mukozası etkilenir. Tırnaklarda, saçlarda kayıplar; kalıcı görme problemleri, hafıza yitimi, koma gelişebilir. Görünüm kötüdür, iyileşme yavaştır ve potansiyel olarak ölümcüldür.

Eritema Multiforme teşhisi

Eritema Multiforme döküntüsü sıklıkla akut ürtiker ve Lyme hastalığı belirtileriyle karıştırabilir. Bu nedenle hastalığın teşhisinde, doku hasarının büyüklüğü, şekli, rengi, dağılımı dikkatli şekilde gözlemlenir; ilişkili enfeksiyonları ortaya çıkarabilecek testler ve deri biyopsisi yapılır.

Tanı ve testleri

Eritema Multiforme ve Stevens-Johnson Sendromunun spesifik bir laboratuvar bulgusu olmamasına rağmen, bazı testler neden olarak saptanan enfeksiyonların tanımlanmasında yararlı olabilir. Bu sebeple tüm vakalar için; kan sayımı, eritrosit sedimantasyon hızı, C-reaktif protein (CRP), rutin biyokimyasal testler; solunum sistemi problemleri için akciğer grafisi ve ELISA testi yapılır.

Eritema Multiforme hastaları hangi doktora gitmeli?

Eritema Multiforme hastalığıyla ilgili en doğru teşhisi dalında uzman bir cilt uzmanı (dermatolog) yapacaktır.

Dermatoloji (cildiye) nedir? Dermatolog ne iş yapar? Önemli cilt hastalıkları

Eritema Multiforme tedavisi

Eritema Multiforme tedavisi, altta yatan nedeni, belirtileri gidermeyi; cildin enfekte olmasını önlemeyi amaçlar.

  • EM Minör vakalarında; döküntüler birkaç hafta içinde kendi kendine iyileştiği için çoğu zaman tedavi gerekmez. Ancak bazı durumlarda sulu pansumanlar ve sistemik kortikosteroid tedavisi uygulanır.
  • EM Majör/SJS/TEN vakalarında; hasta hastaneye yatırılır ve yanık gibi tedavi edilir. Tüm ilaçlar kesilir, sıvı-elektrolit dengesi ayarlanır, yaraların enfekte olmasını önlemek için lokal pansuman yapılır. Ağız kötü etkilenirse yumuşatılmış veya sıvı bir diyet uygulanır, hatta bazı hastalar damardan beslenmeye ihtiyaç duyabilir. Sistemik antibiyotik ve kortikosteroid tedavisi uygulanır.

Majör ve minör formlarında tedavide aşağıdakiler kullanılır:

  • Ağrı kesiciler
  • Antihistaminler
  • Kızarıklık, şişlik, kaşıntıyı azaltmak için steroid kremler
  • İltihap için steroid tabletler
  • Anti-viral tabletler
  • Antibiyotikler
  • Ağız yaraları için anestezik gargaralar
  • Göz damlaları, merhemler

Eritema Multiforme tedavi edilmezse ne olur?

Çoğu hasta birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Ancak, özellikle uçuk virüsünden kaynaklanıyorsa tekrarlama riski vardır. Eritema Multiforme Major/SJS iyileşmesi 6 haftayı bulabilir.

TEN % 30’a yaklaşan ölüm oranına sahiptir; hastalar yoğun bakım veya yanık ünitesinde en iyi şekilde tedavi edilmelidir. Tedavi edilmezse kalıcı hasarlar oluşabilir.

Ürtiker (kurdeşen) nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Toksik Epidermal Nekroliz (TEN) komplikasyonları

  • Kalıcı cilt ve göz hasarı
  • İç organların iltihaplanması
  • Kan zehirlenmesi (septisemi)
  • Cilt enfeksiyonları
  • Septik şok (kan basıncının tehlikeli derecede düşük seviyeye düşmesi)

Eritema Multiforme bitkisel tedavisi

  • Isırganotu yaraların iyileşme sürecini hızlandırır. 4 bardak suda bir tutam kaynatılarak günde 3 kere 1’er fincan içilebilir.
  • Haftada 2 gün sabahları 1 çorba kaşığı zeytinyağı ve yarım limonun suyunu karıştırarak içmek cildin nemlendirilmesinde yardımcı olur.
  • Adaçayı iltihaplı yaraları tedavi eder.
  • Ezilerek çıbanların üzerine sarılan taze andızotu kökü iyileşmeyi hızlandırır.
  • Ayçiçeği tohumlarından ve ebegümeci yapraklarından yapılan merhemler çıbanları tedavi eder.
  • Elma uçuk mikrobuna karşı etkilidir.
  • Havuçtan yapılan merhem kaşıntılara iyi gelir.
  • Meyankökü ağız bölgelerindeki yaralara karşı kullanılır.
  • Sakızağacı yapraklarını haşlayıp suyuyla vücut yıkanırsa yaralarda rahatlama sağlanır.
  • İltihap giderici özelliğe sahip olan biberiye, zerdeçal, çörekotu bolca kullanılabilir.
  • Enginar, salatalık, kereviz, kuşkonmaz, dulavratotu, suteresi, çöven deri hastalıklarına iyi gelir.

Bazı bitkiler aşırı kullanıldığında yan etkilere neden olabilir, bu nedenle doktor kontrolünde tüketilmelidir.

Eritema Multiforme ve hamilelik

Hamilelik süresince hormon seviyesinde oluşan değişikliler nedeniyle ciltte koyulaşma görülebilir. Yüksek östrojen seviyesine veya hücresel savunma sistemi bozulmasına bağlı olarak Eritema Multiforme, uçuk ve siğil gebelikte daha sık görülmekte veya şiddetleri artmaktadır. Tekrar eden gebeliklerde, doğum kontrol hapı kullanımlarında nüksedebilir.

İlk kez gebelik sırasında başlayarak alevlenme gösterebilen EM, doğum sırasında vajinal yaralarla temas sonucu bebeğe bulaşır. Genital uçuk saptanan gebeliklerde sezaryan önerilmektedir.

Aft nedir, neden olur? Afta ne iyi gelir? Ağız içi yaralarının tedavisi

Eritema Multiforme hastalarına öneriler ve uyarılar

  • Cildi rahatlatmak için nemli kompresler uygulayın, kuru ortamlardan kaçının.
  • Hijyen ve hasta insanlardan uzak durmak enfeksiyonları önlemeye yardımcı olabilir.
  • Cilt bakım ürünlerinizde boya, parfüm olmamasına dikkat edin.
  • Ilık su ile duş alın, duştan sonra mutlaka nemlendirici kullanın. Banyoda % 0.05 klorheksidin gibi bir sıvı antiseptik kullanılması bakteri veya virüslerden kaynaklanabilecek enfeksiyonları önlemeye yardımcı olur.
  • Yağlı yiyeceklerden olabildiğince uzak durun, kırmızı et tüketimini kısıtlayın.
  • Omega-3 içeren somon, ton, sardalye, alabalık, uskumru gibi balıkları tüketin.
  • Ağır vakalarda solüsyonlu sargılarla hassas bölgelerde dikkatli bir yara bakımı gerekir. Ayrıca cinsel organlar için gazlı bez kullanabilirsiniz. Bknz:>>> Erythema multiforme

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla