Vertigo nedir? Neden olur? Vertigonun belirtileri ve tedavisi

Kategori: Kulak Burun Boğaz, Sağlık Sözlüğü Print

Vertigo, kişinin etrafındaki nesnelerin döndüğünü hissetmesi durumudur. Dönme hissine genellikle mide bulantısı ve denge kaybı eşlik eder. Tipik belirtisi baş dönmesi olmakla birlikte her baş dönmesi vertigo değildir. Vertigosu olan kişi, kendini sallanıyor, boşlukta dönüyor ya da düşüyor gibi hisseder. Mide bulantısı, kusma, baş ağrısı; diğer yaygın belirtileridir. Vertigo iki gruba ayrılır ve hastalığın tedavisi de her grupta farklıdır. Hastalığın teşhisi çoğu zaman kolaydır, bazen türünü teşhis etmek için testler kullanılır. Tedavisinde, hastalığın nedenine göre ilaçlar seçilir, bunlar hastalığı iyileştirmez ama belirtileri baskılar. Bazen tedavi, fiziksel egzersizleri kapsar, kimi hastalar için ise ameliyat gerekebilir.

Vertigo nedir?

Vertigo; baş dönmesi ile karakterize olan ve sık görülen iç kulak kaynaklı bir sağlık sorunudur. Vertigo, baş dönmesi ile aynı şey değildir, ama hasta, dünya etrafında dönüyormuş gibi hisseder. Tipik baş dönmesine göre daha şiddetlidir. İç kulağın ya da beynin dengeyle ilgili bölümlerinde oluşan sorunlardan kaynaklanır. Siz hareket etmiyorken bile sizin ve çevrenizdekilerin hareket ettiğini hissedersiniz. Ancak bu his, bir illüzyondan yani yanılsamadan ibarettir. Yani etrafınızdaki nesneler sabitken bile onların döndüğünü düşünürsünüz. Tanı ve tedavisinde pek çok farklı yöntem kullanılmaktadır.

Vertigo hangi organdan kaynaklanır?

Denge organı, (vestibüler labirent) iç kulağın içinde yer alır. Baş hareketini algılayan kıl benzeri sensörlerden ve sıvılı ilmek şeklinde yapılardan oluşur. Kanallar, iç kulak boşluğuna bağlıdır. Yer çekimi, ileri-geri hareketlerin tespiti kıl benzeri alıcılar tarafından gerçekleştirilir. Vertigo iç kulakta kaynaklanan sorunlar nedeniyle ortaya çıkar.

Vertigo iç kulak

Vertigo; iç kulak kaynaklı bir sağlık sorunudur

Vertigo türleri

Vertigo kendi içerisinde ikiye ayrılır. Bunlardan ilki periferik vertigo, ikincisi ise merkezi vertigodur. Periferik vertigo; iç kulak ve vestübiler sinirdeki problem kaynaklıdır. Merkezi vertigo, beyincikle ilgilidir. Hareketleri kontrol eden beyincik, beynin hemen arkasında bulunur. Beyincikteki sorun, vertigoya neden olur.

Vertigo ve denge

Dengede kalabilme yeteneğimiz, birkaç farklı sistem tarafından sağlanır. Bu sistemler; vestibüler sistem, sensorimotor kontrol sistemi ve propriosepsiyon sistemdir. Vestibüler sistem, dengede kalmamıza yardımcı olur. İç kulak, vestibüler sistemin bir parçasıdır. İç kulaktaki alıcılar(sensörler), kişinin pozisyonuyla ilgili bilgileri doğru bir şekilde beyne gönderemezse vertigo gelişir.

Vertigoyla ve baş dönmesi

Baş dönmesi; sersemlik, baygınlık, denge kaybı, güçsüz hissetme gibi birtakım hisleri tanımlamak için kullanılan genel bir terimdir. İç kulak rahatsızlığı, bazı ilaçların düzenli kullanımının yan etkileri, hareket hastalığı gibi farklı nedenleri olabilir.

Kulak çınlaması (Tinnitus) nedir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Pek çok kişi, baş dönmesi şikayetiyle doktora görünebilir. Tedavisinde genellikle baş dönmesinin asıl nedeni belirleyici olur. Baş dönmesinin iç kulak rahatsızlığından kaynaklanması ise vertigo olarak ifade edilir. Yani, Vertigo baş dönmesinin bir türüdür. Baş dönmesinin diğer çeşitleri ise sersemlik, presenkop ve dengesizliktir.

Vertigo belirtileri

  • Baş dönmesi
  • Mide bulantısı
  • Kusma, Halsizlik
  • Yürürken tökezleme
  • Baş ağrısı
  • Konuşma güçlüğü
  • Bilinç kaybı
  • Çift görme, anormal göz hareketleri
  • Kol ve bacaklarda kontrolsüzlük
  • Vücutta uyuşma ve karıncalanma
  • Görme kaybı ve işitme kaybı

UYARI: Vertigo belirtileri yukarıdaki gibidir ama bunlar, hastalığın nedenine göre kişiden kişiye farklılık gösterebilir. İç kulak kaynaklı semptomlar birkaç gün ya da birkaç hafta içerisinde iyileşir. Merkezi sinir sisteminin neden olduğu belirtilerin iyileşmesi aylar sürebilir. Yukarıdaki belirtilere sahipseniz vakit kaybetmeden bir doktora görünmeniz gerekir.

Vertigo nasıl anlaşılır?

Kendinizde vertigo olup olmadığını basit bir test yaparak anlayabilirsiniz. Ayakta kendi etrafınızda 2-3 dakika dönün ya da öne doğru eğilerek kafanızla yuvarlak çizin. Kısa bir süre sonra etrafınızdaki her şey dönmeye başlıyorsa, kendinizi berbat hissediyorsanız, sizde vertigo var demektir.

Mide bulantısı neden olur? Bulantı ve kusmaya ne iyi gelir?

Vertigo teşhisi

Doktorunuz; vertigonun çeşidini belirlemede size birtakım sorular sorar. Örneğin ‘Dünya mı yoksa yalnızca başın mı dönüyor? Bu soruya dünya dönüyor, diye cevap vermeniz vertigonuz olduğu anlamına gelir. Doktorunuz; vertigo türünün teşhisinde sizi fiziksel muayeneden geçirir. Fiziksel muayene ile göz hareketlerinizde anormallik olup olmadığını bazı göz ve kafa hareket testleri ile tespit eder. Fiziksel muayene dışında baş bölgesinin bilgisayarlı tomografisi, MRI ile vertigonun sebebini teşhis edebilir.

Vertigo, baş dönmesi

Dünya dönüyor, gibi hissediyor iseniz vertigonuz olabilir

Doktorunuz, kulak enfeksiyonundan şüphelendiğinde kulağınızdan sıvı ya da irin numunesi alınabilir. Beyne kan akışı yetersizliğinden şüphelenirse Doppler ultrason yöntemi, BT anjiyografi, kateter anjiyografi gibi testlerden yararlanabilir.

UYARI: Birtakım pozisyon değişiklik testlerine rağmen baş dönmenizde değişiklik yoksa sizde şiddetli kas koordinasyon eksikliği mevcutsa, güçsüzlük ve sağırlık söz konusuysa bu belirtiler; ciddi komplikasyonlara işaret eder. Bu yüzden acilen tedavi görmeye başlamanız gerekir.

Vertigo nedenleri

Vertigo nedenleri üzerinde vertigo çeşidi belirleyicidir. Türlerine göre vertigo nedenlerini aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

  • Periferik vertigo nedenleri

    • Labirintis: Soğuk algınlığı, grip ve solunum yolları ya da sinirdeki harabiyet kaynaklı bir iç kulak enfeksiyon çeşididir.
    • Vestibüler nöronit: vestibüler sinirdeki iltihabı tanımlar.
    • Meneire hastalığı: kulak çınlamasını ve işitme kaybını içerebilen, ender görülen bir iç kulak rahatsızlığıdır. Nedeninin iç kulakta sıvı kaybı olduğu düşünülür. Vertigo ataklarına neden olur.
    • Bening paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV): Kulağın yarım daire şeklindeki kanallarında kalsiyum kristallerinin yüzmesinden kaynaklanır. Semptomlar genelde 30-60 saniye içerisinde geçer. Genelde yaşlı insanlarda görülür. Şiddetli baş dönmesiyle karakterizedir. Başınızı aniden yukarı aşağı hareket ettirdiğinizde ya da yatakta döndüğünüzde BPPV semptomları başlar.
    • Perilanfatik fistül: Orta kulak ile iç kulak arasındaki iletişimin normal olmaması, orta kulakta anormal kemik büyümesi ya da iç kulakta kist kaynaklı erozyon oluşması durumudur.
  • Merkezi vertigo nedenleri

    • Beyincikte tümör oluşumu
    • İnme
    • Migren
    • Çoklu skleroz
    • Bazı ilaçların yan etkisi (antidepresan, tansiyon ve uyku ilaçları vb.)

UYARI: Depresyon, anksiyete, korku vb. psikolojik faktörler de vertigoya yol açabilir. Hipertansiyon, tiroid, kalp-damar rahatsızlıkları, diyabet, kansızlık; vertigoyu tetikleyen en önemli rahatsızlıklardır. Bu yüzden yukarıdaki hastalıklardan birine sahipseniz, doktorunuzu doğru bir şekilde bilgilendirmeniz gerekir. Bu sayede hastalığın tedavi sürecini kolaylaştırabilirsiniz.

Vertigonun diğer nedenleri

Başta B12 vitamini olmak üzere çeşitli vitamin eksikliklerinde, uzun süreli alkol kullanımı sonrasında hasarlar sonucunda, beyin zarına ait iltihaplarda, başta kanser ilaçları ve tüberküloz ilaçları olmak üzere ilaç yan etkilerinde, bazı epilepsi nöbetleri gibi pek çok nedenle de baş dönmesi görülebilir.

Vertigo atağı

Baş dönmesiyle belirgin, şiddetli vertigo atakları; yalnızca birkaç saniye sürebileceği gibi 24 saat boyunca da devam edebilir. Bu ataklara genelde bulantıyı takip eden kusma, ateş, halsizlik, hissizlik gibi tipik belirtiler eşlik eder.

Kulak zarı delinmesi neden olur? Zar yırtılmasının belirtileri ve tedavisi

Yetişkinlerin yanı sıra çocuklarda da vertigo atağı görülebilir. Kendine güvensizlik, huzursuzluk, kulak ve baş ağrısı, çocuklarda vertigo belirtileridir. Vertigo atakları aniden belirdiği için özellikle yüksek yerlerde çalışan kişiler; tedavileri tamamlanana dek çalışmaya ara vermelidir.

Vertigo tedavisi

Vertigo tedavisi hastalığın türüne göre değişir ve semptomları kontrol altında tutmaya yöneliktir. Doktor, vertigo türünü belirledikten sonra uygun tedaviyi seçer. Vertigo tedavisi 4 aşamada yapılır:

  1. Tetikleyici faktörlerin ortadan kaldırılması (stres, alkol, sigara, kafein, tuz v.b.)
  2. Tetikleyici pozisyondan kaçınma
  3. İlaç tedavisi ve denge egzersizleri
  4. Orta kulağa ya da beyinde saptanan lezyona yönelik cerrahi tedavi.

Vertigonun ilaçla tedavisi

  • Vertigonun vestibüler nöronitten kaynaklandığı durumlarda doktorunuz, vestibüler bloke edici ilaçlar reçete eder. (Antihistaminik, antiemetik, benzodiazepinler, vb.)
  • Meneiere hastalığının tedavisinde antiemetik ilaçların yanı sıra diüretik ilaçlar da kullanmanız gerekebilir. Diüretik ilaçları düşük tuzlu bir diyetle almalısınız. Yatak istirahatı ile hastalığı daha kolay bir şekilde atlatabilirsiniz. Aynı zamanda yağlı gıdalar tüketmemeli, spor yapmalı, stressiz bir yaşam sürmeli ve spora başlamalısınız.
  • Doktorunuz, vertigonun enfeksiyon kaynaklı olduğunu teşhis ettiğinde genelde antibiyotik ilaç reçete eder. Vertigonuz depresyon, anksiyete kaynaklı olduğunda antidepresan ilaçlar kullanmanız gerekir.
  • Migrenin yol açtığı vertigo, migren ilaçları ile kontrol altında tutulabilir. Akut vertigo ataklarının tedavisinde mutlaka yatak istirahatı ile dinlenmeniz gerekir.

Vertigonun fiziksel tedavisi

Fiziksel tedavi, birtakım temel göz ve baş hareketlerini içerir. Bu hareketler, düşme riskini arttırabileceğinden hareketleri mutlaka güvenlikli bir ortamda yapmaya özen göstermelisiniz. Doktorunuz, dengenizde koordinasyon ve düzelme amacıyla özel egzersizler önerebilir. Bu egzersizleri düzenli bir şekilde yapmanız, vertigo tedavisinde size yardımcı olacaktır.

Vertigonun enjeksiyon ile tedavisi

Doktorunuz, iç kulağınıza antibiyotik gentamisin enjekte eder. İşlem esnasında vertigodan etkilenmeyen kulak devre dışı bırakılır.

Vertigo ilaçları

Prometazin, diezapam, proklorperazin, metoklopramid, betahislin; en sık reçete edilen vertigo ilaçlarıdır. Diezapam ve alprozolam; anksiyete kaynaklı vertigo tedavisinde kullanılır. Diğer ilaçlar ise genelde vestibüler sinirdeki inflamasyonu gidermeye yöneliktir. Mide bulantısının önlenmesinde bulantıyı kesen ilaçlar kullanılır. Baş dönmesine karşı antvert vb. antihistaminikler reçete edilir.

Vertigo ameliyatı

İlaç, egzersiz ve yatakla istirahatın yeterli olmadığı durumlarda ameliyat, tek çare olabilir. Özellikle beyin tümörü kaynaklı vertigo tedavisinde ameliyata başvurulur. Meniere hastalığının neden olduğu vertigoda da ameliyattan yararlanılabilir. İç kulak duyu organının çıkarılması: İç kulaktaki vestibüler labirenti etkisizleştirmek için labirentektomi zorunlu olabilir. Cerrahi müdahale, işitme kaybı ve baş dönmesi bulunan hastaların ilaçla tedaviye ve özel egzersizlere yanıt vermemesi üzerine yapılır.

Vertigo ne kadar sürede iyileşir?

Ciddi olmayan türlerinde iyileşme süresi ilaç kullanımını takiben 2-3 gündür. Ciddi durumlarda kişinin hastaneye yatırılması gerekebilir. Bu durumda iyileşme süresi 15-30 günü bulabilir.

Vertigo nasıl geçer?

Vertigo, ilaç kullanımı doğrultusunda kısa bir sürede geçer. Ancak hastalığın kronikleşmesi ve ciddileşmesi, ameliyatı zorunlu kılar. Vertigonuzu tedavi etmek için hayatınızda ve beslenme alışkanlıklarınızda birtakım değişikliklere gitmeniz gerekebilir. Ek olarak doktorunuz, size özel vertigo egzersizleri önerdiyse bunları her gün tekrarlayın.

Vertigoya iyi gelen şifalı bitkiler

Tedavi boyunca vertigoya iyi gelen birtakım şifalı bitkileri ve çayları tüketerek, hastalığınızı kontrol altında tutabilirsiniz. Ancak bu şifalı bitkileri tüketmeden önce mutlaka doktorunuza danışmanızı öneriyoruz. Çünkü bazı bitkiler ciddi yan etkilere neden olabilmektedir.

Zencefil

Baş dönmesini geçiren zencefil, mide bulantısını da bastırır. Zencefil çayını hazırlamak için birkaç zencefil kökünü minik parçalar halinde kesin ve daha önce kaynattığınız bir bardak kaynar suya koyun. 5 dakika çayın demlenmesini bekleyin ve çayı tüketin. Zencefil çayını günde 2-3 bardak olacak şekilde tüketebilirsiniz.

Zencefil hangi hastalıklara iyi gelir? Faydaları nelerdir?

Kereviz suyu

Birkaç adet kerevizi mutfak robotundan geçirin. Konsantre suyunu çıkarın ve buzdolabında saklayın. Başınız döndüğünde yarım bardak kereviz suyu için.

Bektaşiüzümü

Bir bardak suyun içine bir çay kaşığı Bektaşiüzümü tohumu koyun, hazırladığınız bu karışımı baş dönmesi ve mide bulantısıyla karşılaştığınız zamanlarda tüketin.

Badem

Bir bardak sıcak suyun içine yarım tatlı kaşığı badem tozu ekleyin. Semptomlarla karşılaşmanız durumunda bu suyu için.

Elma sirkesi

Elma sirkesinin vertigo tedavisinde kullanımı ile ilgili yetersiz de olsa bir miktar bilimsel araştırma mevcuttur. Elma sirkesini kullanmak için 2 tatlı kaşığı balı az bir miktar elma sirkesiyle karıştırın. Bu karışımı başınız döndüğünde için.

Elma sirkesinin faydaları nelerdir? Nasıl kullanılır, neye iyi gelir?

Vertigo tedavisinde egzersiz

Vertigonun tedavisinde pek çok göz ve baş egzersizleri yapmanız gerekebilir. Günde maksimum bir saatinizi bu egzersizlere ayırarak, vertigodan kurtulabilirsiniz.

  • Göz egzersizi: Önce tavana sonra da yere 20 sefer bakın. Başınızı oynatmadan sağa ve sola 20 kez bakın. Elinizi yüzünüzün önüne koyun ve herhangi bir parmağınıza odaklanın. Elinizi yavaşça hareket ettirin ve gözlerinizle takip edin. Bu hareketi 1 dakika boyunca yapın.
  • Baş egzersizi: Gözleriniz açık pozisyonda kafanızı 20 defa sağa sola çevirin. Yavaşça hızlanın. Ardından gözleriniz açıkken kafanızı sağa sonra da sola yatırın. Son olarak gözlerinizi kapatın ve bu hareketleri 20 sefer tekrarlayın.

Vertigo hastalarına öneriler

  • Mümkün olduğunca stresten uzak durun
  • Bol su için: Vücuttaki su tuz dengesini korumak için bol bol su için. Ama çay ve kahveden uzak durun. Çünkü bu içecekler iç kulakta sıvı artışına neden olabiliyor.
  • Spor yapma alışkanlığı kazanın ve kendinize uygun spor yapın
  • Bağışıklık sisteminizi güçlendirmek adına düzenli ve dengeli beslenin
  • Doktorunuz reçete ettiği takdirde D vitamini hapları kullanın
  • Ani hareketlerden kaçının. Aksi halde düşebilir ve yaralanabilirsiniz
  • Düşme tehlikesine karşı banyo ve zeminde kaymaz paspaslar kullanın
  • Başınız döndüğünde hemen oturun ya da uzanın
  • Şiddetli vertigo ataklarında karanlık bir odada bir süre gözlerinizi dinlendirin
  • Kafeinli, alkollü içecekler tüketmeyin
  • Sigara kullanımı hastalığınızı kötüleştirebilir. Bu nedenle sigarayı hemen bırakın
  • Bol miktarda sıvı tüketin, yeterince uyuyun
  • Doktorunuzun reçete ettiği tüm ilaçları periyodik olarak kullanmayı ihmal etmeyin
  • Hastalığınız tam anlamıyla iyileşene dek araba vb. araç kullanımından kaçının
  • Tuz iç kulaktaki sıvı artışına neden olup vertigoyu tetikleyebilir, tuzu azaltın.
  • Başınızı hızlı sağa sola çevirmeyin
  • Lunaparklardaki oyuncaklardan uzak durun
  • Hızlı araba kullanmayın

Referanslar: 1- All about vertigo, 2- Dizziness (vertigo), 3- Dizziness and Vertigo

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla