A Vitamini nedir? Hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve eksikliği

9 Nisan 2022  |  Kategori: Sağlık Sözlüğü, Vitaminler Print

A vitamini, yağda çözülebilen ve bağışıklık sistemini destekleyen güçlü bir antioksidandır. Genlerin korunmasına ve hatasız kopyalanmasına yardımcı olan A vitamini hem bitkisel hem de hayvansal gıdalardan sağlanabilir. Eksikliğinde cilt ve gözlerde kuruluk, akne ve sivilce miktarında artış gibi sorunlar oluşur. Hatta gece körlüğü ve görme yetisinin kaybı gibi daha ciddi hastalıklara yol açabilir. A vitamini eksikliğinin tedavisinde, doğru beslenmenin yanı sıra vitamin içeren ilaçlar ya da takviyeler reçete edilir. Tıpkı eksikliği gibi fazlalığı da zararlıdır. Yüksek oranda A vitamininin, saç dökülmesi, kas ağrıları, mide bulantısı ve kusma, şiddetli baş ağrısı gibi sağlık sorunlarına neden olduğu bilinmektedir.

A vitamini nedir?

A vitamini, görme, büyüme, hücre bölünmesi, üreme ve bağışıklık için son derece önemli yağda çözünen bir besindir. Hem hayvansal hem de bitkisel gıdalarda doğal olarak bulunsa da takviye olarak da tüketilebilir.

A vitamini aslında bileşik bir besin grubudur. İki formu vardır;

  • Önceden oluşturulmuş A vitamini (retinol, retinal ve retinoik asit bileşikleri): Et, tavuk, süt gibi hayvansal ürünlerde bulunur. Vitaminin aktif formudur. Vücut olduğu gibi kullanabilir.
  • Provitamin A karotenoidleri (alfa-karoten, beta-karoten): Meyveler, sebzeler ve yağlar gibi bitkisel gıdalarda bulunur. Vücutta ihtiyaç halinde A vitaminine dönüştürülür.

Antioksidan nedir, ne işe yarar? Hangi besinlerde bulunur?

A vitamini ne işe yarar?

  • Vücudu enfeksiyondan koruyan T hücrelerinin çoğalmasını sağlayarak bağışıklık sistemini destekler.
  • Cilt, bağırsaklar, akciğerler, mesane gibi yüzey dokularının korunmasına yardımcı olur.
  • Anne karnında cenin gelişimini destekler.
  • Erkek ve kadın üreme sağlığı için önemlidir.
  • Göz sağlığı için hayati öneme sahiptir. Gece görüşü için gereklidir. Ayruca gözün en dış tabakası olan korneanın ve göz yüzeyini kaplayan konjonktivanın korunmasına ve bakımına yardımcı olur.

A vitamini faydaları

Göz sağlığı için önemlidir

A vitamini, göz sağlığı için çok önemlidir. Eksikliğinde gece körlüğü denilen, ışığın az olduğu ortamlarda görme zorluğu oluşur. Bunun nedeni gözün retinasında bulunan ve ışığa karşı son derece hassas olan rodopsin pigmentinin eksikliğidir. A vitamini rodopsinin önemli bir bileşenidir. (1)

Ayrıca yeterli miktarda beta-karoten almak, insanlar yaşlandıkça görme kaybına yol açabilen yaşa bağlı makula dejenerasyonunu önlemeye de yardımcı olabilir. Ancak bu konuyla ilgili daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Kanser riskini azaltabilir

Araştırmalar bitkisel gıdalardan alınan beta-karoten formunda A vitamininin lenfoma, rahim ağzı kanseri, mesane ve akciğer kanseri gibi bazı kanser türlerinden koruyabileceğini gösteriyor. Ancak hayvansal gıdalardan alınan aktif A vitamininin ve takviyelerin böyle bir etkisi henüz bulunmadı. Daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.(2)

A vitamini

Doğal kaynaklardan alınan A vitamini hastalıklardan korur

A vitamini antioksidan mı?

A vitamini güçlü bir antioksidandır. Özellikle provitamin A karotenoidleri (Beta karoten, alfa karoten vb.) antioksidan özelliklere sahiptir ve vücudu diyabet, kalp hastalığı gibi kronik hastalıklara neden olabilen oksidatif strese karşı korur. (3)

Bağışıklık sistemini destekler

A vitamini, vücudu hastalıklardan ve enfeksiyonlardan koruyan doğal bağışıklık savunması için çok önemlidir. Savunmada temel rolü olan B ve T hücreleri gibi belirli hücrelerin oluşmasını destekler. Eksikliği durumunda daha kolay hastalanırsınız ve daha geç iyileşirsiniz. (4)

A vitamini eksikliği olan çocuklarda kızamık ve sıtma hastalıkları daha şiddetli hatta ölümcül olabilir. Araştırmalar A vitamini takviyesinin gelişmekte olan ülkelerde kızamıktan ve sıtmadan ölüm oranlarını azaltabildiğini göstermektedir.(5)

B12 vitamini nedir? Hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve eksikliği

Üreme sağlığı ve fetüs gelişiminde önemli rol oynar

A vitamini, erkek ve kadın üreme sağlığında önemli bir role sahiptir. Eksikliği durumunda sperm yeterince gelişmeyebilir ya da yumurta kalitesi düşebilir. Bu da kısırlığa neden olabilir. (6)

A vitamini ayrıca anne karnında fetüsün iskelet, sinir sistemi ve organlarının büyümesi ve gelişmesi için de önemlidir.

Günlük ne kadar A vitamini almalıyız?

Yeterli A vitamini alımı, ancak dengeli beslenme ile mümkündür. A vitamini açısından zengin olan sebze ve meyvelerin yanı sıra hayvansal gıdaların da yeterli miktarda tüketilmesi gerekir. Tavsiye edilen günlük miktar aşağıdaki şekildedir:

  • 6 aya kadar: 400 mikrogram (mcg)
  • 7-12 ay: 500 mcg,
  • 1-3 yaş: 400 mcg,
  • 4-8 yaş: 400 mcg,
  • 9-13 yaş: 600 mcg,
  • 14 yaş sonrası erkekler: 900 mcg,
  • 14 yaş sonrası kadınlar: 700 mcg,
  • Hamilelik: 770 mcg,
  • Emzirme süreci: 1.300 mcg

A vitamini içeren besinler ve yiyecekler

A vitamini hangi yiyeceklerde bulunur?

  • A vitamini (retinol) içeren hayvansal besinler: Peynir, yumurta, havyar, yağlı balıklar, süt, yoğurt, karaciğer ürünleri
  • Beta-karoten içeren bitkisel besinler: Sarı, kırmızı ve yeşil (yapraklı) sebzeler (Ispanak, brokoli, pazı, havuç, şalgam, tatlı patates, kırmızı biber vb.), sarı meyveler (mango, greyfurt, kayısı vb.)

Tatlı patatesin faydaları ve zararları nelerdir? Sağlıklı tatlı patates tarifleri

A vitamini eksikliği neden olur?

Aşağıdaki durumlar A vitamini eksikliğinin temel nedenleridir:

  • Uzun süre boyunca A vitamini içeren besinlerden tüketmemek,
  • Kronik ishal, Çölyak hastalığı, safra kanallarının tıkanması, bazı pankreas bozuklukları ve kistik fibrozis gibi bağırsakların yağ emilimini bozan hastalıklar (A vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için emilimi azaldığında eksiklik riski artar),
  • Bağırsak veya pankreas ameliyatı,
  • Karaciğer bozuklukları (A vitamininin çoğu karaciğerde depolanır),
  • Uzun süredir yaşanan ciddi seviyede protein ve kalori eksikliği.

Vitamin eksikliğinden kaynaklanan hastalıklar ve vitamin ilaçları

A vitamini eksikliği belirtileri

  • Gece körlüğü
  • Göz kuruluğu ve bundan kaynaklanan göz lekeleri
  • Enfeksiyon hastalıklarına yatkınlık
  • Cilt kuruluğu, pullanma
  • Kornea kuruması sonucu bulanıklaşma (Keratomalazi)
  • Büyüme yetersizliği
  • Kısırlık

Vitamin takviyeleri ne zaman kullanılmalı? Fayda ve zararları nedir?

A vitamini eksikliği nelere yol açar?

A vitamini eksikliği körlüğe neden olur mu?

Gece körlüğü, A vitamini eksikliğinin ilk belirtilerinden biridir. Tedavi edilmediğinde kısa süre sonra korneada ve konjonktivada kuruluk oluşmaya başlar ve bu durum böylece retina ve korneaya zarar verir. Kurumuş kornea yumuşayabilir ve körlüğe neden olacak düzeyde bozulabilir. A vitamini eksikliği, gelişmekte olan ülkelerde çocukluk çağı körlüğünün önde gelen önlenebilir nedenidir.

Kısırlık (infertilite)

Hem erkek hem de kadınlarda A vitamini üreme için gereklidir. Vitamin eksikliği sonrasında kadınlarda ve erkeklerde kısırlık görülebilir. Kadınlarda tekrarlayan düşüklerin en önemli nedenlerinden biri de A vitamini eksikliğidir.

Büyümenin yavaşlaması

Yeterli miktarda A vitamini alamayan çocukların boyunda beklenen uzama olmaz. Büyüme hızları azalır, kemik gelişimi yavaşlar, bodurluk görülebilir. Bodurluk dışında gelişimsel aksaklıklara da rastlanabilir.

D vitamini neye yarar, hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve eksikliği

Enfeksiyon sıklığında artış

Boğaz ve göğüs enfeksiyonları başta olmak üzere kişi, enfeksiyonlardan daha kolay bir şekilde etkilenir. Bunun temel nedeni ise bağışıklık sisteminin zayıflamasıdır.

İyileşmeyen yaralar

A vitamininin görevlerinden biri de ciltte kolajen üretimini desteklemektir. A vitamini yetersizliği durumunda yaraların iyileşme süresi uzar. Diyabet yaralarının tedavisinde genelde A vitamini içeren oral ve topikal ilaçlar reçete edilir.

A vitamini eksikliği nasıl tespit edilir?

A vitamini eksikliğinin tespitinde genelde göz muayenesinden yararlanılır. Kan testi ile kandaki A vitamini miktarı ölçülebilir. Aynı zamanda doktor, tıbbi geçmişinizi gözden geçirebilir. Size gece körlüğünün teşhisine yönelik sorular sorabilir.

A vitamini eksikliği tedavisi

Hafif vakalarda A vitamini açısından zengin besinlerin tüketilmesi yeterli olabilir. Daha şiddetli durumlarda beslenmeye ek olarak takviye kullanmak gerekebilir. Gece körlüğü vitamin takviyeleri sonrasında iyileşebilir. Lakin kornea yaralanmasının neden olduğu görme kaybı takviyelerle tedavi edilemez.

A vitamini ilaçları

A vitamini takviyeleri, eczanelerde tablet, kapsül veya topikal kullanıma uygun krem formlarında bulunabilir. Özellikle retinol içeren kremler sivilce ve akne tedavisinde tercih edilebilir. A vitamini eksikliği tedavisinde en sık reçete edilen ilaçlar; Carovit ve Avicap’tır.

Folik asit nedir? Folat vitaminin faydaları ve gebelikte kullanımı

A vitamini yüksekliği

A vitamini fazlalığı (toksisitesi) vücudunuzda ihtiyacınızın çok üstünde A vitamini olması durumudur. Kısa süre içinde yüksek miktarlarda A vitamini almak ya da uzun bir süre boyunca büyük miktarlarda A vitamini tüketmek toksisiteye neden olabilir. Çoğunlukla takviyeler veya A vitamini içeren bazı akne kremlerinin uzun süreli kullanımı neden olur. Kan testleriyle teşhis edilebilir ve genelde A vitamini alımı azaltıldığında iyileşir.

A vitamini vücutta birikir mi?

Eğer A vitamini kronik günlük olarak 30.000 mikrogramı aşan miktarlarda tüketilirse karaciğerde birikerek toksik seviyelere ulaşır ve “hipervitaminoz A” denilen bir duruma neden olur. Bu durum karaciğerde skarlaşmaya ve ölüme yol açabilecek düzeyde tehlikeli olabilir.

A vitamini fazlalığında neler olur?

  • Şiddetli baş ağrısı
  • Halsizlik, uyuşukluk
  • Sinirli ruh hali
  • Kemik, kas ve eklem ağrıları
  • Yaşlılarda kemiklerin daha kolay kırılması
  • Ciltte kızarıklık, kaşıntı ve bazen soyulma
  • Kısmi saç ve kaş dökülmesi, saçlarda yağlanma
  • Dudaklarda kuruma ve çatlama
  • İştahsızlık
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Karaciğer veya dalakta büyüme
  • Kafa içi basınçta artış

Kemik ağrısı neden olur? Nasıl geçer? En etkili tedaviler

UYARI: A vitaminin hamile kadınlar tarafından aşırı tüketimi, fetal deformitelere yol açabilir. ‘Retinol’, yaşlanma karşıtı kremlerde de olduğundan hamile kadınların retinol içeren kremler kullanmaktan da kaçınmaları gerekir. Beta karoten ve karotenoidler retinol kadar tehlikeli değildir. En yüksek risk, A vitamini takviyelerinde bulunur.

A vitamini karaciğer yağlanması ilişkisi var mı?

Karaciğer A vitamininin birincil depolama yeridir. Antioksidan özelliklerinden dolayı, yetersizliği oksidatif stresin artmasına neden olabilir ve bu durum da karaciğer hasarına katkıda bulunabilir. A vitamininin “Alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması”ndaki rolü için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç var. Ancak şimdiye kadar yapılan araştırmalar A vitamini eksikliğinin bu durumun riskinde artışa neden olabileceğini, A vitamini alımı arttıkça bu riskin azaldığını gösteriyor. (7)

YAZIYI PAYLAŞ

YORUMUNUZ VAR MI?

guest
0 Comments
Inline Feedbacks
Tüm yorumları gör
Araç çubuğuna atla