Böbrek taşı neden olur? Nasıl düşer? Belirtileri ve tedavisi

Yazan Dr. Muhammet Kaplan
Kategori: Böbrek Sağlığı, Sağlık Sözlüğü Print

Böbrek taşı, kalsiyumun ve ürik asit gibi maddelerin kanda yüksek seyrettiği bazı hastalıklar, beslenme, genetik hastalıklar gibi nedenlerle olabilir. Böbrek taşları, idrar kanalı, böbrek ve idrar torbasında oluşabilir. Bazı taşlar herhangi bir şikayete sebep olmazken, bazı taşlar bel bölgesinde ve karnın yan taraflarında bıçak saplanır tarzda kıvrandırıcı ağrılara sebep olur. Tedavi edilmeyen taşlar, boşaltım yollarında enfeksiyon ve böbrek yetmezliğine neden olabilir. Böbrek taşı tedavisi; taşın büyüklüğü, sayısı, yerine göre ve eşlik eden hastalık, şikayetlere göre değişebilmektedir. Küçük taşlar kendiliğinden düşebilir. Bazen ilaç verilerek taşın düşmesi hızlandırılır, büyük taşların ise tıbbi yöntemlerle kırılarak düşmesi sağlanır. Zorunlu durumlarda ameliyat yapılabilir.

Böbrek taşı nedir?

Böbrek; yediklerimiz sonrasında oluşan atık maddeleri vücudumuzdan atmaya yarayan önemli bir organımızdır. Her insanda belin her iki yan tarafında 2 tane böbrek bulunmaktadır. Vücuttan atılacak maddeler kan ile böbreğe gelir, böbrekten süzülerek idrar kanallarına geçer. Buradan idrar borusu yoluyla idrar torbasına gelerek birikir. Biriken idrar da belli bir miktara ulaşınca idrar torbasından dışarı açılan idrar çıkış kanalıyla (üretra) vücuttan dışarı atılır.

Böbrek taşı; bazı risk faktörleri sebebiyle idrar yollarında taş oluşup başta böbrek ve diğer idrar yollarının tıkanmasıdır. Toplumda % 2-3 civarında gözlenmektedir. En sık 30-50 yaşlarında görülür. Erkeklerde kadınlara göre 3 kat daha fazla gözlenmektedir.

Böbrek taşı neden olur? Risk faktörleri

  • Kalıtım: Bazı kalıtsal hastalıklar ya da ailede böbrek taşı öyküsü olması kişide böbrek taşı oluşma riskini artırmaktadır.
  • Cinsiyet: Erkeklerde taş oluşma riski 3 kat daha fazladır.
  • Yaş: En sık 30-50 yaşlarında oluşmaktadır.
  • Beslenme: Tuzlu ve proteinli gıdalar ile aşırı beslenmek taş oluşumunu artırabilir.
  • İklim ve coğrafya: Sıcak yerlerde ve yaz mevsiminde terleme ve sıvı kaybı yüksek olduğu için idrar yoğunluğu artar ve taş oluşma riski yükselir.

Böbrek ağrısı neden olur? Ne iyi gelir? Belirtileri ve tedavisi

  • Hareketsiz yaşam: Hareketsiz yaşam sürenlerde; hareketli yaşam sürenlere göre daha fazla oluştuğu gözlenmiştir.
  • Obezite: Fazla kilosu olanlarda taş oluşumunun arttığı gözlenmiştir.
  • Sıvı alımı: Günde 2.5-3 litre su içmenin böbrek taşını azalttığı gösterilmiştir.
  • İlaçlar: Bazı epilepsi (sara) ilaçları ve idrar söktürücü ilaçlar taş riskini artırabilir.
  • Boşaltım sisteminde herhangi bir anormallik olması: Doğuştan gelen böbrek hastalıkları ve idrarın geriye doğru aktığı hastalıklarda risk artar.
  • Diğer durumlar: Paratroid bezinin çok çalışması, Crohn hastalığı, sarkoidoz gibi sistemik hastalıklar sebebiyle de taş oluşumu artabilir.

Böbrek taşı türleri

Böbrek taşının türünü bilmek oluşum sebebini bilmeye ve daha fazla taş oluşumunu engellemeye yardımcı olur. Aynı kişide birden fazla taş tipi görülebilir.

Kalsiyum taşları (%70-80)

En sık görülen taş türüdür. Kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat ve kalsiyum maleat türleri vardır. Patates cipsi, ıspanak, pancar, yer fıstığı ve çikolata fazla oksalat içeriğinden dolayı fazla miktarda tüketilmesi kalsiyum taş oluşumunu kolaylaştırır. Yüksek doz D vitamini, bağırsak ameliyatları ve bazı metabolik bozukluklar kalsiyum taşı oluşumunu artırabilir. Migren ve epilepsi ilacı olan topiramat kullanımına bağlı kalsiyum fosfat taşı oluşabilir.

Struvit taşları (Enfeksiyon taşı) (% 10-15)

Boşaltım sistemi enfeksiyonları sonrasında sık görülmektedir. Bayanlarda boşaltım sistemi enfeksiyonu sıklığı fazla olduğu için erkeklere göre daha sık gözlenmektedir. Kronik idrar yolu enfeksiyonu veya nörolojik hastalıklar nedeniyle idrar torbasını boşaltmada sorun yaşayanlarda sık enfeksiyon görüleceği için risk artar.

D vitamini neye yarar, hangi besinlerde bulunur? Faydaları ve eksikliği

Ürik asit taşları (% 5-10)

Asidik olan idrarda daha sık oluşmaktadır. Gut hastalarında ve kemoterapi hastalarında ürik asit üretimi fazla olduğu için risk artar. Yeterli sıvı alımı olmayan veya fazla sıvı kaybeden, yüksek protein içerikli diyeti olan kişilerde sık görülür.

Sistin taşları (% 1)

Nadir görülür. Genetik bir hastalık olan sistinüri hastalığı olanlarda görülür. Çocukluk çağından itibaren taş oluşumu başlar.

Böbrek taşı belirtileri

  • Sırtta kaburgaların altında ve belin yan kısmında başlayan, kasıklara yayılan, keskin ve şiddetli ağrı ve böbrek ağrısı
  • İdrar yaparken ağrı
  • İdrarda kanama nedeniyle pembe, kırmızı veya kahverenkli idrar yapma
  • Bulantı, kusma
  • Sürekli idrar yapma isteği
  • Sık idrara çıkma
  • Kesik kesik idrar yapma
  • Bulanık ve kötü kokulu idrar
  • Ateş, üşüme, titreme

Belirtiler taşın büyüklüğüne ve bulunduğu yere göre değişebilir. Çok küçük böbrek taşları hiç belirti vermeyebilir bu yüzden tespit edilemeyebilir, ağrısız şekilde idrarla atılabilir. Fakat daha büyük taşlar renal kolik denilen kıvrandırıcı tarzda şiddetli ağrı yapabilir.

Belin iki yanında, ani başlayan, çok şiddetli, rahatlatıcı bir pozisyon bulunamayan, kıvrandırıcı tarzda ağrı olması, ağrıyla birlikte bulantı kusma olması, idrarda kan görülmesi, idrar yaparken şiddetli ağrı olması böbrek taşı belirtisi olabilir. Acil servise başvurmalısınız.

Böbrek taşı teşhisi

  • Tıbbi öykü: Daha önce taş düşürme durumu, ailede taş düşüren birey olup olmadığı önemlidir. Ek hastalıklar ve ilaçlar ayrıntılı bir şekilde sorgulanır.
  • Fizik muayene: Ayrıntılı karın muayenesi yapılır. Hassasiyet olup olmadığını anlamak için elle arka yanlara vurularak ‘kostovertebral açı hassasiyeti’ne bakılır.
  • Laboratuvar testleri: Böbrek fonsiyonunu değerlendirebilmek için üre, kreatinin, potasyum ve kalsiyum gibi biyokimyasal testlere bakılır. Enfeksiyon ölçümü için tam kan sayımı testi yapılır. Alınan idrar örneklerinde kanama ve enfeksiyon durumuna bakılabilir.
  • Görüntüleme yöntemleri: Eğer böbrek taşından şüpheleniliyorsa tanıyı doğrulamak ve taşın yerini öğrenmek için karın röntgeni, karın ultrasonografisi ve opak madde içermeyen karın tomografisi yapılabilir.

Hemogram nedir? Kan sayımı testi neden yapılır, değerleri ne olmalı?

Böbrek taşı tedavisi

Böbrek taşı tedavisinin iki yönü vardır. Birincisi; oluşan taşın vücuttan atılmasını sağlamaktır. İkincisi ise taşa sebep olan herhangi bir hastalık varsa uygun bir şekilde tedavi edilmesidir. Böbrek taşında tedavi şekli; taşın boyutuna, yerine, sayısına, hastanın eşlik eden hastalıklarına göre değişmektedir.

Taş tedavisinde birçok tedavi yöntemi vardır. Doktorunuzla ayrıntılı konuşup beraber karar vermeniz gerekir. Bazı taşlar hiçbir şikayete sebep olmayıp kendiliğinden düşebilir. Bazı taşların düşmesini kolaylaştırmak için ilaç verilebilir. Kendiliğinden düşmeyen taşlara ise dışarıdan kırma ve cerrahi müdahaleler yapılmaktadır.

Böbrek taşı ilaçları

Taşın boyutu 4 mm altında ise veya idrar torbasına yakınsa, kendiliğinden düşme olasılığı yüksektir. Taş boyutu arttıkça bu olasılık azalır. Eğer taşın boyutu uygunsa, eşlik eden başka komplikasyonlar yoksa, böbrek yetmezliği gelişmemişse ve kırılmadan düşecek şekilde ise ilaç tedavisi ile bu süreç hızlandırılmaya çalışılır.

  • Ağrı kesici ilaçlar: Böbrek taşı; şiddetli ağrı yaptığı için ağrı tedavisi yapılır. Bu amaçla nonsteroid antiiflamatuar (NSAİİ) ve antispazmodik (iç organlardaki düz kasların gevşemesini sağlayan) ilaçlar kullanılır. Diklofenak sodyum ve hyosin-n-butilbromür gibi ilaçlar bu amaçla kas içine veya damar içine uygulanabilir.

Voltaren (diklofenak) nedir? Ne için ve nasıl kullanılır? Yan etkileri

  • Taş düşmesini kolaylaştıran ilaçlar: İdrar kanalını genişleterek taşın düşmesini kolaylaştıran ilaçlardır. Tamsulosin ve nifedipin bu amaçla kullanılabilir.
  • Taşın çözülmesini sağlayan ilaçlar: Asit ortamda oluşan ürik asit taşlarını eriterek çözülmesini sağlayan ilaçlardır. İdrarı bazik hale getirerek etki eder. Sodyum bikarbonat bu amaçla kullanılır.
  • Antiemetik ilaçlar: Bulantı kusmayı önleyici ilaçlardır. Mide bulantısı ve kusması olan taş hastalarında kullanılabilirler.
  • Antibiyotik: Taşa bağlı idrar yolu enfeksiyonu durumunda kullanılabilir.

Kreatinin nedir, neye yarar? Yüksekliği ve düşüklüğü neye yol açar?

UYARI: İlaç tedavisi esnasında bazen taş düşmeyip, idrar kanalını tamamen tıkayıp böbrek yetmezliğine ve enfeksiyona sebep olabilir. Bu nedenle bu tedaviler başlandığında doktor kontrolleri aksatılmamalıdır.

Böbrek taşı kırma tedavisi

Eğer taş kendiliğinden düşemeyecek kadar büyükse, takip esnasında düşmüyor ve büyümeye devam ediyorsa taşın pozisyonuna ve hastanın uygunluğuna göre taş kırılma yöntemleri seçilmektedir.

  • Şok dalgaları ile taş kırma yöntemi (SWL): Taş büyüklüğü 2 santimetreden az ve taş böbrekte veya üst idrar kanalında ise bu yöntem kullanılabilir. Dışarıdan ses dalgaları uygulanarak taş kırılarak kendiliğinden düşmesi sağlanır. Birden fazla seans gerekebilir. İşlem sonrası kırılan taşların hızlıca düşmesi için çok su içilmesi gerekmektedir. Taşın çok sert olması durumunda, kontrolsüz tansiyon ve gebelik gibi durumlarda bu yöntem kullanılmaz.
  • Üreteroskopi (URS): Dış idrar kanalından kamerası olan hareketli, ince bir aletle girilerek böbreğe kadar gidilip taşın alınması işlemidir. Eğer taş büyükse bu işlemde kırılarak çıkarılır. Ayrıca idrarın rahatça akabilmesi için gerekirse stent koyulabilir. 2 santimetreden küçük taşlar için yapılabilmektedir.

https://www.medikalakademi.com.tr/stent-nedir-nasil-yapilir-ne-ise-yarar-riskleri-nelerdir/

  • Perkütan nefrolitotomi (PNL): Hasta uyutulup, böbreğine yapılan küçük bir kesiden girilerek taşın çıkarılması işlemidir. Taş 2 santimetreden büyükse, sert ve çok sayıda ise bu işlem yapılabilir. Taş boyutuna göre bütün halde veya kırılarak çıkarılmaktadır.

UYARI: Yukarıdaki işlemler yapılıp taburcu olduktan sonra ateş, karnın yan tarafında ağrı veya idrarda kanama uzun süre devam ederse mutlaka doktora başvurulmalıdır. Taş kırma tedavisi sonrası idrarla atılan taşlar taş tipinin belirlenmesi amacıyla toplanabilir.

Böbrek taşı ameliyatı

Taş kırma tekniklerinin gelişmesi ile günümüzde açık cerrahi ile tedavi azalmıştır. %1-2 hastaya uygulanmaktadır. Ameliyat dışı işlemlerle başarısız olunduğunda, çok aşırı kilo olması durumunda, böbrekte yapısal anomaliler olması durumunda ya da eş zamanlı başka ameliyat yapılacağı zaman ameliyat tercih edilmektedir.

Böbrek taşı şifalı bitkiler ile tedavi

Bitkisel tedavilerle ilgili yeterli tıbbi çalışma olmadığı için kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Özellikle ilaç kullanıyorsanız ve başka bir hastalığınız varsa kullandığınız şifalı bitkinin diğer etkilerini de göz önünde bulundurarak kullanmalısınız.

Fesleğen

Ürik asit seviyesini düzenler bu sayede ürik asit taşı oluşumunu azaltabilir. Ayrıca içerdiği asetik asit taşların çözülmesine yardımcı olan bir maddedir. 1 çay kaşığı fesleğen ekstresi böbrek taşlarından korunmada ve tedavisinde yardımcı olabilir. Ancak aşırı kullanımda oluşabilecek kan şekerini ve kan basıncını düşürücü, kanamayı artırıcı etkisi nedeniyle dikkatli kullanılmalıdır.

Böbrek yetmezliği nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Elma sirkesi

İçerdiği sitrik asit sayesinde kalsiyum birikimlerinin çözülmesini sağlar. 2 yemek kaşığı elma sirkesi suyla karıştırılarak kullanıldığında şikayetleri azaltabilir ve böbrek taşı gelişimini önleyebilir. Aşırı kullanıldığında vücut potasyum düzeyini azaltabilir ve kemik erimesine neden olabilir. Bu nedenle dikkatli kullanılmalıdır.

Limon suyu

Limon içerdiği sitrat sayesinde kalsiyum birikimini önler ve kalsiyum taşlarının büyümesini yavaşlatır. Günde iki kez içilerek küçük taşların kırılmasına yardımcı olabilir. Limon suyu hazır içecek şeklinde tüketiliyorsa içeriğindeki tatlandırıcı miktarına dikkat edilmesi gerekir çünkü tatlandırıcı maddeler böbrek taşı riskini artırabilir.

Limonun faydaları nelerdir? Limon suyu ve kabuğu neye iyi gelir?

Böbrek taşı ağrısına ne iyi gelir?

  • Böbrek taşı ağrısını rahatlatan herhangi bir önerilen pozisyon yoktur. Bu açıdan kendinizi rahat hissettiğiniz, ağrınızı en az hissettiğiniz pozisyonda durun.
  • Ağrınızı hafifletmek için ağrı kesici kullanabilirsiniz.
  • Taşın hızlı düşmesi ve ağrının azalması için hareket etmeye çalışın.
  • Böbrek taşının düşmesini hızlandırmak ve ağrıyı azaltmak için günde 2.5-3 litre su için.

Böbrek taşı nasıl düşürülür?

Böbrek taşına tanı koyulduktan sonra taşın büyüklüğü 4 milimetreden küçükse ağrı kesiciler ve bol sıvı alımıyla taş düşürülmeye çalışılır. Taşın düşmesini hızlandırmak için idrar kanallarını genişletici ilaçlar kullanılabilir. Eğer taş çok büyükse ve taşa bağlı böbrekte hasar meydana gelmişse, enfeksiyon durumu varsa ve taşlar çok sayıda ise tıbbi yöntemlerle taş kırılarak düşürülmesi sağlanır.

Safra kesesi hastalıkları ve taşı neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Evde böbrek taşı düşürme yöntemleri

Böbrek taşı hastalığından şüphelenildiğinde kesin tanı koyulmadan kişi kendisi taş düşürmeye çalışmamalıdır. Çünkü böbrek taşı enfeksiyona ve böbrek yetmezliğine neden olabilir. Tanı koyulduktan sonra taşın herhangi bir tedavi yöntemi ile düşmesi veya kendiliğinden düşmesinin beklenmesine doktor tarafından karar verilir.

Eğer böbrek taşı küçükse, ek şikayetler yoksa, hastanın ağrısı çok fazla değilse ya da şok dalgaları ile taş kırma yöntemi uygulanıyorsa hasta taşı evinde düşürmesi için taburcu edilir. Evde taşın kolayca düşmesi için mutlaka bol su içilmelidir. Hareket ederek taşın idrarla atılması kolaylaştırılabilir.

Böbrek taşı tekrarlar mı?

Bir defa böbrek taşı oluştuktan sonra tekrar oluşma riski artmaktadır. Ayrıca ailede böbrek taşı hastalığı olan, sık enfeksiyon geçiren ve taş oluşumu için risk faktörlerine sahip kişilerde tekrarlama riski de yüksektir. Eğer taşa yönelik herhangi bir tedavi uygulanmazsa tekrarlama oranı 5-10 yıl için %50, 20 yıl için ise %75’tir.

Böbrek taşı sorunu olanlara tavsiyeler ve uyarılar

  • Böbrek taşı tekrarlayabilen bir hastalık olduğu için mutlaka doktorunuzdan taşı önlemek için yapılabilecekler hakkında bilgi alın. Önerilere mutlaka uyun.
  • Günün 24 saatine yayacak şekilde günde yaklaşık 2.5 litre su tüketin. Hava sıcaklığının yüksek olduğu yaz günlerinde içtiğiniz su miktarını arttırın. İdrar renginiz açık sarı ise yeterli su alıyorsunuz demektir. Kalp yetmezliği gibi suyun kısıtlanması gereken hastalıklarda doktorunuza danışın.
  • Sıvı alımı açısından su dışında portakal ve limon suyu da iyi bir seçenek olabilir.
  • Hem taşın oluşmasını engellemek hem de taş düşmesini kolaylaştırmak için düzenli egzersiz yapın.
  • Böbrek taşı oluşumunu engelleyen doğru beslenme yöntemi çin bir diyetisyenden yardım alın. Diyetinizde yeterli miktarda sebze, özellikle turunçgillerden zengin meyve ve lifli gıdalar olmasına dikkat edin.
  • Tuzu ve proteini azaltın. Et tüketimi günlük 225 gramı geçmemelidir.
  • Yumurta, mercimek, beyaz pirinç, üzüm, karnıbahar, kabak gibi düşük oksalat içeren gıdalar tüketin.
  • Pancar, ıspanak, çay, kahve, çikolata, soya ürünleri ve bamya gibi oksalattan zengin besinleri fazla tüketmeyin.
  • Besinlerden yeterli düzeyde C vitamini almaya çalışın. İlaç takviyesi olarak kullanmayın.
  • Doktor tarafından gerekli görülüp önerilmedikçe ilaç şeklinde D vitamini ve kalsiyum takviyesi almayın.
  • Ürik asit taşı saptandıysa alkol, karnabahar, salça, baklagiller, mantar, sakatat tüketimini azaltın.

Referanslar: 1- Symptoms of kidney stones, 2- Kidney stones - self-care, 3- Üriner Sistem Taş Hastalığı

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla