Pulmoner hipertansiyon nedir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Yazan Dr. Muhammet Kaplan
Kategori: Hipertansiyon, Sağlık Sözlüğü, Solunum ve Göğüs Hast Print

Pulmoner hipertansiyon, pek çok hastalığın etkisiyle akciğer atardamarında sürekli kan basıncı artışının olduğu nadir görülen bir hastalıktır. Başlıca nedenleri arasında; akciğer hastalıkları, sol kalp yetmezliği, sistemik hastalıklar, bazı metabolik hastalıklar, insan bağışıklık yetmezliği virüsü (HIV), bazı zararlı maddeler (toksinler) ve bazı ilaçlar sayılabilir. En sık görülen belirtisi eforla artan nefes darlığıdır. Halsizlik, bayılma, öksürük ve altta yatan hastalığa bağlı şikayetler de görülebilmektedir. Pulmoner hipertansiyon tedavisindeki amaç, altta yatan hastalığı tedavi etmek, belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini arttırmaktır. Tedavi sürecinde yaşam değişiklikleri, ilaç tedavisi, cerrahi tedavi gibi yöntemler kullanılmaktadır. Hasta uygulanan tedaviye yanıt vermiyorsa, iyileşme görülmüyorsa akciğer nakline başvurulabilir.

Pulmoner hipertansiyon nedir?

Pulmoner akciğer ve ilişkili durumları ifade ederken kullanılan bir terimdir. Hipertansiyon ise kalpten akciğere ve vücudun diğer kısımlarına kan götüren atardamarlardaki basıncın yüksek olmasıdır. Kalbin sağ tarafından çıkıp oksijenden fakir kirli kanı temizlenmesi için akciğere götüren atardamar akciğer atardamarıdır. Akciğer atardamarının kan basıncının normalden yüksek olması durumu ise pulmoner hipertansiyon olarak adlandırılır. Pulmoner hipertansiyon nadir görülen bir hastalıktır, sıklığı her yıl 1 milyonda 30-50 kişi arasındadır.

Akciğer (pulmoner) embolisi nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Pulmoner hipertansiyon nedenleri

Pek çok hastalık Pulmoner hipertansiyona neden olabilir

  • Portal hipertansiyon: Karaciğer hastalıkları ve başka bazı nedenlerle karın dolaşımının basıncının artmasıdır.
  • Şistozomiyazis: Parazitlerin neden olduğu bir hastalıktır.
  • Sistemik hastalıklar: Sarkoidozis, sistemik sklerozis, nörofibromatozis ve vaskülitler gibi hastalıklar
  • Metabolik hastalıklar: Glikojen depo hastalıkları, tiroid hastalıkları
  • Kronik böbrek yetmezliği
  • Bazı kanser türleri

KOAH hastalığı nedir? Neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Pulmoner hipertansiyon belirtileri

  • Nefes darlığı: Başlangıçta efor sonrası ortaya çıkarken ilerleyen zamanlarda dinlenirken bile oluşmaktadır.
  • Halsizlik ve çabuk yorulma
  • Göğüs ağrısı
  • Öksürük
  • Çarpıntı
  • Bayılma
  • Sağ kalp yetmezliği gelişirse bu durum ilerledikçe karında ve ayak bileklerinde şişlik (ödem) oluşur.

Ayrıca pulmoner hipertansiyona neden olan birçok hastalık olduğu için hastalığa özgü sistemik birçok bulgular görülebilmektedir.

Nefes darlığı (dispne) nedir, neden olur? Belirtileri ve tedavisi

Pulmoner hipertansiyon teşhisi

Pulmoner hipertansiyon tanısı tıbbi hikaye ve fizik muayene sonrasında uygun gerekli tetkikler yapılarak koyulan bir tanıdır.

Bu amaçla ekokardiyografi (EKO), elektrokardiyogram (EKG), akciğer grafisi, solunum fonksiyon testleri, kan gazı, yüksek rezolüsyonlu akciğer tomografisi, ventilasyon perfüzyon sintigrafisi, karın ultrasonu ve kan testleri gibi hem tanı ve hastalığının nedenini bulmaya yönelik yöntemler kullanılır.

Pulmoner hipertansiyon ciddi bir sağlık sorunudur

Hastalığın kesin tanısı sağ kalp kateterizasyonu yapılarak koyulur. Bu testle ölçülen akciğer atardamar basıncı 25mmHg üzerinde ise pulmoner hipertansiyon tanısı kesinleşir.

Ekokardiyografi nedir? Neden ve nasıl yapılır? EKO testi ne işe yarar?

Pulmoner hipertansiyon normal değerleri

Pulmoner atardamar basıncının normal değeri ortalama 14±3 mmHg seviyesindedir. Bu değer normal insanlarda en yüksek 20 mmHg olabilir.

Pulmoner hipertansiyon türleri

Pulmoner hipertansiyon, hastalığa sebep olan durumun belirlenip belirlenememesine ve hastalığa neden olan durumlara göre çeşitli türlere ayrılır.

Persistan pulmoner hipertansiyon

Yenidoğanlarda birçok duruma ikincil olarak gelişen veya nedeni bulunamayan pulmoner hipertansiyon türüdür. Zamanında doğan bebeklerde sık görülür. Normalde doğumdan kısa süre sonra başlayan nefes alıp verme ve akciğer kan akımındaki artış akciğer damarlarındaki dirençte azalmaya yol açar. Bu azalmanın olmadığı durumlarda persistan pulmoner hipertansiyon gelişebilir. Acil olarak tanı koyulup tedavi edilmezse ölüm ve sakatlığa neden olmaktadır.

Primer pulmoner hipertansiyon

Nedeni belirlenemeyen pulmoner hipertansiyon türüne primer pulmoner hipertansiyon denilir. Nadir görülür. Her yaşta ortaya çıkabilir. Son zamanlarda kullanılmaya başlanan ilaçlarla sağ kalım süresi artmıştır.

Sekonder (İkincil) pulmoner hipertansiyon

Pulmoner hipertansiyona bilinen bir hastalığın neden olması durumudur. En sık görülen pulmoner hipertansiyon şeklidir. Altta yatan hastalığın tedavisiyle iyileşme sağlanabilir.

Hipertansiyon nedir? Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Pulmoner hipertansiyon tedavisi

Pulmoner hipertansiyon tedavisindeki amaç; sebep olan hastalığı tedavi etmek, belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini arttırmaktır. Tedavide ilaç, cerrahi yöntemler ve akciğer nakli gibi seçenekler mevcuttur. Bu tedaviler pulmoner hipertansiyon belirtilerini rahatlatabilir ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir. Yaşam şeklindeki değişiklikler de belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olur.

Pulmoner hipertansiyon için kullanılan tedavi yöntemlerinin amacı genellikle akciğerlerdeki atardamarları genişleterek, damarlardaki basıncı düşürmektir. Tedaviyle kalbin çalışma yükü azalır, kan pıhtıları azalır, kalbe gelen kan ve oksijen desteği artar.

Pulmoner hipertansiyon ilaçları

İlaçlara yanıt hastadan hastaya değişebildiğinden uzun süreli tedavi belirlenmeden önce uzmanlar hastalarına birkaç değişik tedaviyi deneyebilirler. İlaçlar tek başına kullanılabildiği gibi birden fazla ilaç beraber de kullanılabilir. Pulmoner hipertansiyonun tedavisinde kullanılabilen ilaçlar şunlardır:

  • Kalsiyum kanal blokörleri: Kalsiyum iyonlarının kan damarları büzülmesine veya daralmasına yol açan işlevini engelleyerek kalbin iş yükünü azaltan ilaçlardır. Nifedipin, diltizem ve amlodipin bu gruptaki ilaçlardır. Kalsiyum kanal blokörleri genellikle vazodilatör grubu ilaçlara cevap veren hastalara reçetelenirler. Ancak etkinlikleri hastalar arasında çok değişkendir ve bazı hastalarda durumu kötüleştirebilirler.
  • Endotelin reseptör antagonistleri: Pulmoner hipertansiyonda etkili olduğu düşünülen endotelin isimli maddenin damarları kasıcı etkisini engelleyerek etki etmektedir. Ambrisentan ve bosentan bu gruptaki ilaçlardır. Ambrisentanın vücutta şişlik, bosentanın ise karaciğer enzimleri yükseltme gibi yan etkileri olabilir.
  • Fosfodiesteraz 5 inhibitörleri ve guanilat siklaz uyarıcıları: Damarı genişletme ve antiproliteratif etkileri nedeniyle kullanılmaktadır. Sildenafil, tadalafil ve riosiguat gibi ilaçlardır. Bu ilaçların bayılma, baş ağrısı ve tansiyon düşüklüğü gibi yan etkileri olabilmektedir.
  • Prostasiklin analogları ve prostasiklin reseptör agonistleri: Güçlü damar genişletici ilaçlardandır. Kan pıhtısını önleyici ve antiproliteratif etkileri vardır. Epoprostenol, iloprost gibi ilaçlardır. Kızarma, baş ağrısı ve ishal gibi yan etkiler görülebilir.

Destek ilaç tedavisi

Hastalığın şikayetlerini azaltmak ve komplikasyonları azaltmak için ana ilaç tedavilerinin yanı sıra destekleyici ilaç tedavileri de kullanılmaktadır.

  • Antikoagülanlar: Kan pıhtısı oluşumunu önleyen ilaçlardır. Pulmoner hipertansiyonda yapılan çalışmalarda kan pıhtılaşma düzeylerinin yüksek olduğu tespit edildiği için koruma amaçlı kullanılır. Akciğerde kan akımını azaltan kan pıhtılarının oluşmasını önlemeye yönelik kullanılırlar.
  • Kardiyotonikler: Kalbin kasılmasını güçlendiren ilaçlardır. İhtiyaç durumunda kullanılırlar.
  • Diüretikler: Vücutta biriken fazla sıvının ve minerallerin atılmasını sağlayacak şekilde böbreklerden idrar üretimini artıran, kolaylaştıran ilaçlardır. Eğer böbrekler düzgün iş görmez ve sistemdeki aşırı sıvının üstesinden gelemez ise kan damarlarından pompalanan artmış kan volümü yüksek kan basıncına (sistemik hipertansiyon) yol açabilir. Diüretikler, genellikle pulmoner hipertansiyonun sonucu olarak sağ kalp yetmezliğini de içeren, ilerlemiş kalp ve akciğer hastalıkları için reçetelenirler.
  • Oksijen tedavisi: Akciğerdeki damarsal direnci azalttığı için uzun süreli oksijen tedavisinin faydalı olduğunu gösteren çalışmalar mevcuttur.
  • Demir takviyesi: Pulmoner hipertansiyonlu hastalarda demir eksikliği anemisi sık gözlendiği için demir takviyesi yapılmalıdır.

Efor testi nedir? Ne işe yarar? Kimlere, ne zaman yapılmalı?

Pulmoner hipertansiyon ameliyatı

Cerrahi tedavi kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon (KTEPH) hastalığından kaynaklanan pulmoner hipertansiyon hastalığında yapılmaktadır. Bu amaçla endarterektomi denilen akciğer atardamarının içinin pıhtı ile beraber çıkarılması işlemidir. Çok az merkezde yapılabilen bir tedavi şeklidir.

Transplantasyon (Organ nakli)

Son zamanlarda geliştirilen tedavi programları ile akciğer transplantasyonu yapılması için gereken süre uzamaktadır. Tüm ilaç kombinasyonlarına ve tedaviye rağmen iyi sonuç alınamayan hastalar geç kalmadan mutlaka transplantasyon merkezlerine sevk edilir. Genellikle 2 taraflı akciğer nakli yapılmaktadır. Gerekli durumlarda kalp nakli de yapılabilir. Nakil sonrası sağ kalım 5 yılda %52-75, 10 yılda ise %45-66’a kadar çıkmıştır.

Balonlu Atriyal Septostomi

Sağ kalpteki basıncı azaltmak için sağ kalp ile sol kalp arasına şant açılması işlemidir. Araştırma sonuçlarına göre şiddetli sağ kalp yetmezliği olan, şiddetli bayılmaları olan ve ilaç tedavisine cevap vermeyen hastalarda yararlı olabileceği düşünülmektedir. Uzun süreli faydaları henüz gösterilememiştir. Çok nadir uygulanmaktadır.

Balonlu Pulmoner Anjiyoplasti

Dünya çapında yeni uygulanan bir tedavi yöntemidir. Balonlarla akciğer atardamarı genişletilmeye çalışılır. Sadece deneyimli ve yüksek kapasiteli merkezlerde yapılmalıdır.

Pulmoner hipertansiyon bitkisel tedavi

Pulmoner hipertansiyona faydalı olduğu randomize kontrollü çalışmalarla kanıtlanmış herhangi bir bitkisel ilaç yoktur. Tedavi aynı anda birçok ilaç kullanılarak yapıldığı için dışarıdan alınacak herhangi bir ilaç ve bitkisel tedavi ilaç etkileşimine girip bu ilaçların etkisini azaltabilir. Ayrıca yan etkiler nedeniyle hastalık olumsuz etkilenebilir. Bu açıdan herhangi bir bitkisel ilaç ve tedavi uzman bir doktora danışılmadan uygulanmamalıdır.

  • Pulmoner hipertansiyonlu hastalarda demir eksikliği anemisi sık görülebileceğinden demirden zengin kırmızı et, balık, mercimek, ıspanak gibi besinlere diyette daha fazla yer verilebilir.
  • Diyetteki tuz tüketimi azaltılmalıdır.

Pulmoner hipertansiyon komplikasyon ve riskleri

  • Aritmi: Pulmoner hipertansiyonlu hastalarda aritmiler artan bir sorundur. Ani ölümlere sebep olabilir.
  • Hemoptizi (kan tükürme): Çok az miktarda olabileceği gibi ölüme sebep olabilecek seviyede de ortaya çıkabilir.
  • Mekanik komplikasyonlar: Akciğer atardamarının genişlemesi sonucu oluşan komplikasyonlardır. Akciğer atardamarı anevrizmasına bağlı kalbi besleyen damarlar, ana bronşlar, akciğer toplardamarı ve konuşma sinirinde birçok problem oluşabilir.

Pulmoner hipertansiyon hastası acil bir durumda ne yapmalı?

Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa, en yakındaki acil servise başvurun.

  • Göğüs ağrısı
  • Kalbin hızlı ya da düzensiz atması
  • Baygınlık
  • Yüksek ya da uzun süre düşmeyen ateş
  • Öksürürken ağızdan kan gelmesi
  • Öksürürken koyu renkli balgam çıkarmak
  • Nefes darlığı
  • Bacaklarda şişme

Pulmoner hipertansiyon için hangi doktora gidilir?

Pulmoner hipertansiyonlu bir hasta mutlaka birçok bölümün ortak takip ettiği merkezlerde takip ve tedaviye devam etmelidir. Bu merkezlerde kardiyoloji, göğüs hastalıkları, kalp damar cerrahi uzmanı ve radyoloji uzmanı mutlaka olmalıdır.

Çocuklarda pulmoner hipertansiyon

Pulmoner hipertansiyon doğumdan erişkinliğe kadar her yaşta görülebilen bir hastalıktır. Çocuklarda erişkinlerden farklı olarak doğumsal akciğer, kalp hastalıkları ve damarsal anormallikler sebebi ile pulmoner hipertansiyon gelişmesi ön plandadır. 1 milyon çocuk arasında 2-4 pulmoner hipertansiyonlu çocuk gözlenmektedir.

EKG nedir? Neden yapılır? Elektrokardiyografi testi ne işe yarar?

Yaygın şikayetler nefes darlığı, halsizlik ve büyüme geriliğidir. Bayılma yetişkinlere göre çocuklarda daha sık ortaya çıkar. Tanısı kalp kateterizasyonu ile mutlaka doğrulanmalıdır. Tedavisi yetişkin hastalarla benzerdir. Fakat ilaç uygulanma şekli ve dozları değişmektedir.

Pulmoner hipertansiyon yaşam süresi

6 dakika yürüme testi sonucu, sağ kalp yetmezliğinin olması, şikayetlerin hızlı ilerlemesi, bazı EKO bulguları ve bayılma gibi birçok parametre ile risk sınıflaması yapılmaktadır. Riski yüksek olan pulmoner hipertansiyonlu hastaların 1 yıllık ölüm oranları %10’dan fazladır. Risk oranı düştükçe ölüm oranı azalmaktadır. Kalpte aritmi riski artmasına bağlı bu hastalarda ani ölümler de görülebilir.

Sol göğüs ağrısı neden olur?

Kalp damarlarının plaklardan kopan kan pıhtıları ile tamamen tıkanması sonucu sol göğüs ağrısı şikayeti görülür. Tıkanan damarın beslediği bölgeye yeterince kan ve oksijen gitmemesine bağlı olarak kalp kasında doku ölümü meydana gelir. Ağrı; göğüs, alt çene, omuz arası bölge, sırt ve kollara yayılan baskı tarzında bir ağrıdır. İstirahat ve nitratlarla geçmez ve 15 dakikadan uzun sürer. Soğuk soğuk terleme, nefes darlığı, kalp çarpıntısı eşlik edebilir.

Kalbe bağlı bu ağrının dışında pnömotoraks (akciğerde hava kaçağı), zatürre, akciğer pıhtısı, aort diseksiyonu, kas ağrıları ve zona gibi birçok hastalıkta da sol göğüs ağrısı şikayeti ortaya çıkabilir.

Pulmoner hipertansiyon hastalarına öneriler

  • Pulmoner hipertansiyon uzun süren (kronik) ve tedavi edilmezse ilerleyen bir hastalık olduğu için doktor kontrollerini aksatmayın.
  • Enfeksiyonlara yatkınlığınız artabileceği için grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın.
  • Aşırı fiziksel aktiviteden kaçının. Doktor tarafından önerilen ve belirlenen egzersiz önerilerine mutlaka uyun.
  • Sigarayı bırakın. Bunun için ülkemizde hizmet veren sigara bırakma polikliniklerinden yardım alabilirsiniz.
  • Uçakla seyahat sırasında ve yüksek rakımlı yerlerde ileri evre pulmoner hipertansiyon hastalarında oksijen ihtiyacı olabilir. Bu nedenle tıbbi bilgilerinizi içeren bir dosyayı yanınızda taşıyın.
  • Pulmoner hipertansiyonu olan hastada gebelik riskli olabileceği için gebelik planlanırken kadın hastalıkları doğum uzmanına ve pulmoner hipertansiyon açısından takipli olduğunuz doktorunuza bilgi verin.
  • Bu hastalık psikolojik, sosyal, maddi yönden hasta ve ailelerine problem oluşturabilir. Bu nedenle uzman kişilerden psikososyal destek almanız faydalı olabilir.

Referanslar: 1- Pulmonary Hypertension, 2- Symptoms of pulmonary hypertension, 3- Pulmonary Hypertension

YAZIYI PAYLAŞ


Araç çubuğuna atla